Chia sẻ về ý nghĩa của Nghị quyết số 72-NQ/TW đối với sự phát triển của ngành Y tế và sức khỏe người dân Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, Nghị quyết số 72-NQ/TW không đặt mục tiêu “miễn phí tuyệt đối”, mà hướng đến giảm tối đa chi phí đồng chi trả, tăng độ bao phủ bảo hiểm y tế, giảm tử vong do phát hiện bệnh muộn và xây dựng hệ thống y tế công bằng, hiệu quả, bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Bộ Y tế cam kết sẽ triển khai quyết liệt, đồng bộ và minh bạch để nhanh chóng đưa Nghị quyết số 72-NQ/TW vào cuộc sống, giúp người dân cảm nhận rõ sự thay đổi tích cực trong từng dịch vụ y tế, từng chính sách chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Thực tế cho thấy, chính sách miễn viện phí vẫn phải dựa trên nền tảng trụ cột là bảo hiểm y tế toàn dân. Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, để chính sách này đi vào cuộc sống, mọi người dân đều phải tham gia bảo hiểm y tế để chia sẻ rủi ro, người có điều kiện lo cho người nghèo, người khỏe đỡ người yếu; cùng với hỗ trợ của ngân sách nhà nước để người bệnh không phải trả thêm chi phí khi không may mắc bệnh.

Nhà nước và Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ chi trả các chi phí y tế cơ bản, thiết yếu, giảm tối đa gánh nặng tài chính cho người dân. Trước hết là đối với đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế, người có thu nhập thấp và một số đối tượng cần ưu tiên khác. 

Theo lộ trình, đến năm 2030, người dân được miễn các chi phí khám bệnh, chữa bệnh ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế.

Theo đó, từ năm nay từng bước thực hiện tăng tỷ lệ, mức thanh toán, chi cho phòng bệnh, chẩn đoán, điều trị sớm một số bệnh và đối tượng ưu tiên theo lộ trình từ Quỹ Bảo hiểm y tế để giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh, phù hợp với việc tăng mức đóng bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật từ năm 2027. 

Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm mọi người dân - không phân biệt vùng miền, giàu nghèo - được tiếp cận các dịch vụ y tế thiết yếu, cơ bản mà không phải lo lắng về tài chính. 

Xúc động với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với sức khỏe người dân, bà Vũ Thị Kim Dung, phường Ngọc Hà, TP. Hà Nội cho hay, “Việc khám sức khỏe định kỳ mỗi năm một lần là vô cùng cần thiết, tuy nhiên hiện nay đại đa số người dân vẫn chưa có điều kiện để thực hiện. Nguyên nhân chủ yếu vẫn do điều kiện kinh tế chưa cho phép. Bên cạnh đó, người dân chưa có thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm, can thiệp kịp thời”.

Nhiều ý kiến chuyên gia nêu rằng, giảm viện phí là thách thức lớn trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện chính sách tự chủ tài chính trong y tế. Mặt khác, với dân số nước ta hiện tính tròn 100 triệu người, việc khám sàng lọc và khám sức khỏe cho toàn dân hằng năm sẽ rất khó khăn.

Trao đổi về vấn đề này, phần lớn lãnh đạo bệnh viện cho rằng, đây là bước đi phù hợp và cần thiết để bảo đảm mục tiêu phát hiện và sàng lọc bệnh sớm, thay vì để bệnh nặng mới chữa trị khiến chi phí y tế gia tăng và hiệu quả điều trị lại không cao.

PGS, TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ, gần 30 năm gắn bó với nghề y, ông chứng kiến nhiều hoàn cảnh bệnh nhân rơi vào khốn khó khi mắc bệnh hiểm nghèo. Không ít trường hợp từ vùng sâu, vùng xa về đến Bệnh viện thì gia đình đã khánh kiệt. Có những hộ dân vừa thoát nghèo lại tái nghèo sau một đợt điều trị cho người thân. Vì vậy, theo ông Cơ, chính sách miễn viện phí không đơn thuần là một quyết sách về y tế mà còn mang tính cách mạng, thể hiện rõ định hướng vì con người của Đảng và Nhà nước ta.

Cùng quan điểm, GS.TS.BS Trần Trung Dũng, Tổng Giám đốc Hệ thống Y tế Vinmec cho rằng, bài toán nguồn lực vẫn là thách thức lớn. Theo BS. Dũng, cần tập trung vào ba trụ cột. Thứ nhất, bảo hiểm y tế toàn dân phải được mở rộng về số lượng người tham gia, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ và đa dạng hóa loại hình. Thứ hai, ngân sách Nhà nước cần ưu tiên đầu tư vào khu vực khó khăn, vùng sâu, vùng xa và hệ thống y tế chuyên sâu. Thứ ba, xã hội hóa y tế phải được khuyến khích mạnh mẽ, huy động doanh nghiệp, quỹ xã hội và các nhà hảo tâm tham gia, hướng tới mô hình bệnh viện phi lợi nhuận như ở nhiều quốc gia phát triển.

Trong bối cảnh chi phí chăm sóc sức khỏe và tốc độ già hóa dân số ngày càng tăng, một số quốc gia đã miễn hoàn toàn hoặc phần lớn viện phí cho người dân. Nhìn sang nhiều quốc gia trên thế giới, những nước như Cuba, Sri Lanka, Thái Lan, Malaysia, Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil đang chứng minh, dù ở mức thu nhập khác nhau, việc đảm bảo tiếp cận y tế là một ưu tiên chính trị và xã hội.

Tại Cuba, miễn phí y tế là một trong những trụ cột của hệ thống xã hội chủ nghĩa. Kể từ sau Cách mạng năm 1959, đất nước này xây dựng mạng lưới y tế công cộng bao phủ toàn dân, với các bác sĩ được đào tạo chuyên sâu và phân bố đều từ thành thị đến nông thôn. Người dân Cuba không phải trả bất kỳ khoản chi phí nào khi đến bệnh viện, từ khám bệnh, xét nghiệm đến điều trị nội trú hay phẫu thuật.

Thái Lan triển khai chương trình Bảo hiểm Y tế Toàn dân (Universal Coverage Scheme - UCS) từ năm 2002. Người dân đăng ký tại cơ sở y tế địa phương và được cấp "thẻ vàng", cho phép họ sử dụng dịch vụ mà không cần trả tiền hoặc chỉ trả mức phí 30 baht. Khoảng 99% dân số Thái Lan hiện đã được bao phủ bởi hệ thống này, với chi phí chủ yếu do Chính phủ tài trợ.

Malaysia theo đuổi mô hình y tế công với chi phí thấp. Mặc dù không miễn phí hoàn toàn, nhưng người dân chỉ phải trả một phần rất nhỏ so với chi phí thực tế, ví dụ như vài ringgit cho mỗi lần khám bệnh. Họ cũng có thể lựa chọn khám bệnh theo gói thay vì từng dịch vụ nhỏ, giúp tiết kiệm tối đa chi phí. Chính phủ Malaysia trợ cấp mạnh mẽ cho hệ thống y tế công, đảm bảo chi phí không trở thành rào cản tiếp cận dịch vụ.

Thực tế cho thấy, các quốc gia trên đều có mẫu số chung, coi y tế là quyền cơ bản của con người. Tại Cuba, điều này được ghi rõ trong Hiến pháp như một cam kết chính trị không thể đảo ngược. Với Thái Lan, chính sách miễn viện phí xuất phát từ nhu cầu cấp thiết giảm gánh nặng tài chính cho người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp.

Ngoài ra, nhiều nước nhìn nhận chi tiêu cho y tế như một chiến lược phát triển dài hạn, thay vì coi đó là gánh nặng ngân sách. Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh việc tăng cường nguồn lực cho ngành này có tác động sâu rộng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm.

WHO và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng đã công bố báo cáo chính sách cho thấy đầu tư vào y tế mang lại lợi ích lan tỏa cho nhiều lĩnh vực khác nhau, giúp giảm nghèo thông qua giảm chi phí trực tiếp cho người dân và tạo thêm việc làm. Ví dụ, việc mở rộng bảo hiểm y tế ở Mexico đã tăng cường nguồn cung lao động trong khu vực công.

Một dân số khỏe mạnh giúp giảm chi phí an sinh xã hội trong tương lai, tăng năng suất lao động và tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế.

Việc lựa chọn đối tượng và phạm vi miễn viện phí cũng phản ánh ưu tiên chính sách. Cuba hay Thái Lan chọn bao phủ toàn dân để tránh sự phân hóa xã hội và lỗ hổng hệ thống. Trong khi đó, Malaysia có phân loại rõ ràng giữa công dân và người nước ngoài, với cơ chế hỗ trợ tài chính dành cho nhóm yếu thế.