Trao đổi cùng Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Trịnh Quang Nghĩa, Phó Giám đốc BHXH tỉnh Quảng Ngãi, nhấn mạnh về các giải pháp phát triển người tham gia BHXH, BHYT trong giai đoạn hiện nay, trong đó có việc quản trị bằng dữ liệu - coi đây là nền tảng để mở rộng diện bao phủ an sinh một cách thực chất và bền vững.

Phóng viên: Thưa ông, kế hoạch phát triển người tham gia BHXH, BHYT năm 2026 của BHXH Quảng Ngãi được xây dựng rất chi tiết, từ giao chỉ tiêu đến khai thác dữ liệu. Điều này cho thấy quyết tâm như thế nào của BHXH tỉnh trong mở rộng diện bao phủ an sinh?

Ông Trịnh Quang Nghĩa: Năm 2026, BHXH tỉnh xác định phát triển người tham gia BHXH, BHYT, BHTN không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng gắn với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội bền vững trên địa bàn.

Điểm mới là toàn bộ kế hoạch được xây dựng theo hướng lượng hóa rất cụ thể trách nhiệm, tiến độ và kết quả đầu ra. Từ công tác tham mưu cấp ủy, chính quyền; kiện toàn Ban Chỉ đạo các cấp; giao chỉ tiêu đến từng xã, phường, đặc khu; cho đến khai thác dữ liệu, truyền thông, vận động và kiểm tra doanh nghiệp đều được triển khai đồng bộ theo từng nhóm đối tượng và từng mốc thời gian cụ thể.

Theo kế hoạch, Quảng Ngãi phấn đấu tỷ lệ tham gia BHXH đạt 26,5% lực lượng lao động trong độ tuổi và tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 95,56% dân số. Đây là mục tiêu rất áp lực trong bối cảnh khu vực lao động phi chính thức vẫn chiếm tỷ trọng lớn, đời sống bộ phận người dân vẫn còn khó khăn.

Chúng tôi xác định muốn phát triển bền vững thì không thể làm theo phong trào hay vận động chung chung mà phải đi từ dữ liệu, nắm chắc từng nhóm đối tượng và bám sát từng địa bàn. Có dữ liệu mới biết còn bao nhiêu người chưa tham gia, thuộc nhóm nào, khả năng tham gia ra sao để xây dựng giải pháp phù hợp và hiệu quả thực chất hơn.

Phóng viên: Ông nhiều lần nhấn mạnh vai trò của dữ liệu. Có thể hiểu đây đang trở thành “đầu vào” quan trọng nhất cho công tác phát triển người tham gia BHXH, BHYT hiện nay?

Ông Trịnh Quang Nghĩa: Đúng vậy, đây là sự thay đổi lớn trong tư duy triển khai của cơ quan BHXH.

Trước đây, việc phát triển người tham gia ở nhiều nơi vẫn còn mang tính chung chung nên hiệu quả chưa thật sự đồng đều. Hiện nay, chúng tôi chuyển mạnh sang hướng quản trị dữ liệu, nghĩa là phải rà soát, cập nhật và làm sạch dữ liệu thường xuyên để xác định chính xác nhóm đối tượng tham gia hiện tại và tiềm năng.

Năm 2026, BHXH tỉnh dự kiến phối hợp với cơ quan thuế rà soát khoảng 2.850 đơn vị, doanh nghiệp với hơn 37.000 lao động cần đối chiếu việc tham gia BHXH bắt buộc. Từ dữ liệu đăng ký kinh doanh, toàn tỉnh có khoảng 2.180 doanh nghiệp mới thành lập với khoảng 10.500 lao động cần được khai thác, phát triển tham gia BHXH.

Bên cạnh đó, UBND cấp xã sẽ phối hợp cung cấp dữ liệu về hợp tác xã, hộ kinh doanh mới đăng ký. Riêng tại Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp, đầu năm 2026 BHXH tỉnh đã nắm thông tin tuyển dụng của 67 doanh nghiệp với nhu cầu khoảng 21.000 lao động.

Điều quan trọng không chỉ là có dữ liệu mà phải sử dụng dữ liệu hiệu quả. Sau khi rà soát, chúng tôi cập nhật thường xuyên theo tháng, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng BHXH cơ sở, từng tổ chức dịch vụ thu và Ban Chỉ đạo cấp xã để tổ chức vận động sát với thực tế. Quan điểm của chúng tôi là không để xảy ra tình trạng “trắng dữ liệu”, tức không nắm được thực trạng người tham gia BHXH, BHYT trên địa bàn quản lý.

Phóng viên: Khu vực hộ kinh doanh đang được xem là nhóm trọng tâm trong kế hoạch phát triển người tham gia. Ông đánh giá việc phát triển người tham gia BHXH bắt buộc ở khu vực này như thế nào?

Ông Trịnh Quang Nghĩa: Khu vực hộ kinh doanh hiện là một trong những dư địa lớn nhất để mở rộng diện bao phủ BHXH.

Toàn tỉnh hiện có khoảng 50.000 hộ kinh doanh thuộc diện rà soát. Trong đó, riêng địa bàn trung tâm tỉnh Quảng Ngãi trước đây có gần 12.000 hộ; BHXH cơ sở Bình Sơn có khoảng 5.200 hộ, cùng nhiều hộ kinh doanh tập trung tại các địa bàn BHXH các cơ sở Kon Tum, Tư Nghĩa, Sơn Tịnh và một số khu vực có tiềm lực kinh tế khá cần tập trung phát triển trước.

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả nhóm hộ kinh doanh, trước hết phải rà soát, làm sạch dữ liệu, loại bỏ những trường hợp không còn hoạt động hoặc thông tin không còn phù hợp. Chúng tôi xác định phải chấp nhận những khó khăn trước mắt để bảo đảm phát triển đúng thực chất.

Khi Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực, nhiều chủ hộ kinh doanh đang tham gia BHXH tự nguyện sẽ chuyển sang tham gia BHXH bắt buộc theo quy định. Điều này có thể làm giảm số người tham gia BHXH tự nguyện trong ngắn hạn. Tuy nhiên, đây là sự dịch chuyển tất yếu và tích cực, phản ánh đúng quá trình mở rộng diện bao phủ BHXH theo hướng bền vững.

Quan điểm của chúng tôi là không chạy theo số lượng hay thành tích ở từng loại hình tham gia. Điều quan trọng nhất là ngày càng có nhiều người dân được bao phủ bởi chính sách BHXH, tham gia đúng nhóm đối tượng theo quy định của pháp luật. Đây mới là thước đo thực chất của công tác phát triển người tham gia và cũng là nền tảng để thực hiện mục tiêu an sinh xã hội bền vững trên địa bàn tỉnh.

Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về vai trò của truyền thông trong việc phát triển người tham gia BHXH, BHYT hiện nay?

Ông Trịnh Quang Nghĩa: Truyền thông hiện nay không còn đơn thuần là phổ biến chính sách mà phải tạo được niềm tin xã hội đối với chính sách BHXH, BHYT.

Thời gian qua, BHXH tỉnh đã phối hợp với các địa phương tổ chức nhiều hội nghị đối thoại trực tiếp với hộ kinh doanh. Điển hình như tại phường Nghĩa Lộ, hội nghị tuyên truyền về các quy định mới của Luật BHXH năm 2024 đã thu hút đông đảo chủ hộ kinh doanh tham gia. Kết quả có hàng chục trường hợp được tư vấn chuyên sâu và nhiều người đăng ký hoặc bày tỏ nguyện vọng tham gia BHXH ngay tại hội nghị.

Qua thực tế cho thấy, khi người dân được đối thoại trực tiếp, được giải đáp cụ thể về quyền lợi và trách nhiệm thì mức độ đồng thuận cao hơn rất nhiều.

Vì vậy, BHXH tỉnh đang đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông theo hướng gần gũi hơn, thực tế hơn. BHXH tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tổ chức các hội nghị truyền thông khách hàng, đối thoại trực tiếp, truyền thông nhóm nhỏ tại khu dân cư; phát huy vai trò của tổ chức dịch vụ thu, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, hội phụ nữ, hội nông dân và các lực lượng gần dân nhất…

Đặc biệt, xác định nâng cao chất lượng phục vụ cũng chính là một hình thức truyền thông hiệu quả nhất. Khi người dân được hướng dẫn tận tình, thủ tục thuận lợi, giải quyết nhanh chóng thì chính họ sẽ trở thành những tuyên truyền viên tích cực cho truyền thông chính sách BHXH, BHYT.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!