EMAGAZINE: Bảo hiểm xã hội tỉnh Sơn La - Nối dài hành trình an sinh bằng bảo hiểm xã hội tự nguyện

Với ông Đặng Việt Hà, sinh năm 1984, trú tại tổ 1, phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La, BHXH tự nguyện là lựa chọn để tiếp tục hành trình tích lũy an sinh. Trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, ông đảm nhiệm vị trí an ninh cơ sở tại tổ 6, phường Chiềng Lề. Sau sắp xếp, ông thôi đảm nhiệm chức danh, hiện phụ giúp gia đình buôn bán nhỏ lẻ.

Thay đổi công việc cũng đồng nghĩa ông Hà chuyển khỏi diện tham gia BHXH bắt buộc. Sau khi được cán bộ BHXH tuyên truyền, tư vấn về quyền lợi, phương thức đóng, ông quyết định tham gia BHXH tự nguyện với mức thu nhập lựa chọn 7 triệu đồng/tháng, qua đó tiếp tục cộng nối thời gian đóng trước đây, hướng tới lương hưu, thẻ BHYT khi đủ điều kiện.

“Trước đây tham gia BHXH bắt buộc thì tôi cũng xác định đây là khoản tích lũy cho sau này. Nay không còn thuộc diện bắt buộc, tôi lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện để tiếp tục duy trì thời gian đóng, sau này có lương hưu và thẻ BHYT khi về già”, ông Hà chia sẻ về quyết định tiếp tục gắn bó với chính sách.

Câu chuyện của ông Hà cho thấy giá trị của BHXH tự nguyện khi việc làm, thu nhập, hoàn cảnh mỗi người thay đổi. Chính sách tạo cơ hội để người dân chủ động tiếp tục quá trình đóng, tích lũy thời gian tham gia. Với những người từng đóng BHXH bắt buộc, đây cũng là cầu nối giúp quá trình tích lũy an sinh được duy trì trên chặng đường hướng tới tuổi nghỉ hưu.

Nhu cầu này càng rõ sau quá trình sắp xếp tại Sơn La. Trước sắp xếp, toàn tỉnh có 2.233 tổ, bản; sau sắp xếp còn 1.394 tổ, bản. Hơn 800 người thôi đảm nhiệm chức danh, chuyển khỏi diện tham gia BHXH bắt buộc. Đây là một trong những nhóm tiềm năng cần được tiếp cận, tư vấn để tiếp tục tham gia BHXH theo hình thức tự nguyện.

Song dư địa phát triển BHXH tự nguyện tại Sơn La rộng hơn nhiều so với nhóm chịu tác động sau sắp xếp. Lao động tự do, người buôn bán nhỏ, người làm nông nghiệp cùng nhiều lao động chưa thuộc diện BHXH bắt buộc đều có nhu cầu bảo đảm thu nhập khi hết tuổi lao động. Bài toán đặt ra là đưa chính sách đến đúng nhóm, giúp người dân hiểu rõ giá trị của việc tham gia lâu dài.

Đến hết tháng 9/2026, Sơn La có 29.691 người tham gia BHXH tự nguyện. Tính thêm 16.698 người đang bảo lưu, tổng số người tham gia BHXH tự nguyện đạt 46.389 người, tương đương 6,2% lực lượng lao động. Kết quả thực hiện đạt 95,4% kế hoạch BHXH Việt Nam giao, bằng 94% kế hoạch UBND tỉnh giao.

Những con số này cho thấy nền tảng phát triển người tham gia đã được hình thành, song dư địa mở rộng vẫn còn lớn. Để chuyển tiềm năng thành số người tham gia thực tế, công tác tuyên truyền cần đi sâu hơn vào từng nhóm dân cư, gắn quyền lợi của chính sách với hoàn cảnh cụ thể, khả năng tài chính, nhu cầu an sinh của mỗi gia đình.

Tại cơ sở, phương thức tuyên truyền đang chuyển mạnh theo hướng tiếp cận trực tiếp. BHXH tỉnh Sơn La chỉ đạo các đơn vị phối hợp chính quyền địa phương, tổ chức hỗ trợ phát triển người tham gia rà soát nhóm tiềm năng, xây dựng phương án vận động phù hợp. Chính sách được giải thích cụ thể về mức đóng, phương thức đóng, quyền lợi hưởng, khả năng cộng nối thời gian tham gia.

BHXH cơ sở Thuận Châu là một trong những đơn vị triển khai cách làm này khá rõ. Trên cơ sở chỉ tiêu được giao cùng kết quả 8 tháng đầu năm, đơn vị rà soát tiến độ từng địa bàn, phân công cán bộ chuyên quản thu phụ trách từng xã, hướng dẫn tổ chức hỗ trợ phát triển người tham gia xây dựng kế hoạch theo tháng, giao nhiệm vụ tới từng nhân viên thu.

Kết quả phát triển người tham gia được theo dõi, đánh giá hằng tuần để kịp thời xử lý những khó khăn phát sinh. BHXH cơ sở cung cấp thông tin, hướng dẫn nghiệp vụ; UBND xã hỗ trợ rà soát địa bàn, kết nối thôn, bản, đoàn thể; nhân viên thu trực tiếp gặp gỡ người dân. Mỗi lực lượng đảm nhiệm một khâu trong quá trình đưa chính sách xuống cơ sở.

Với phương châm “đến từng địa bàn, gặp từng nhóm đối tượng, tư vấn theo từng nhu cầu”, hoạt động tuyên truyền được tổ chức linh hoạt. Bên cạnh các đợt ra quân, viên chức BHXH, nhân viên thu tới hộ gia đình, khu dân cư, thôn, bản; liên hệ qua điện thoại, nhóm cộng đồng để tư vấn. Cách làm này phù hợp đặc điểm dân cư phân tán của địa phương.

Việc vận động cũng được xác định là một quá trình thay vì kết thúc sau một buổi tuyên truyền. Những trường hợp còn băn khoăn về mức đóng, phương thức đóng, quyền lợi hoặc chưa đủ điều kiện tham gia ngay tiếp tục được theo dõi, giải đáp. Qua đó, người dân có thời gian cân đối thu nhập, hiểu rõ chính sách trước khi lựa chọn mức đóng phù hợp điều kiện gia đình.

Riêng tháng 9/2026, BHXH cơ sở Thuận Châu phối hợp tổ chức 2 cuộc ra quân, tuyên truyền, tư vấn, giải đáp chính sách cho 295 lượt người. Sau các đợt ra quân, viên chức BHXH, cán bộ UBND xã, nhân viên thu tiếp tục tiếp cận các trường hợp tiềm năng. Kết quả, đơn vị phát triển tăng mới 98 người tham gia BHXH tự nguyện.

Theo ông Tống Văn Thắng, Giám đốc BHXH cơ sở Thuận Châu, địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện kinh tế, nhận thức về chính sách giữa các nhóm người dân có sự khác biệt. Giải pháp được đơn vị lựa chọn là phân công cán bộ phụ trách từng khu vực, rà soát từng nhóm đối tượng, tư vấn đúng nhu cầu, giải thích rõ quyền lợi, duy trì liên hệ sau tuyên truyền.

Ở quy mô toàn tỉnh, hoạt động truyền thông cũng được triển khai đồng thời qua nhiều kênh. Trong tháng 9, ngành BHXH Sơn La tổ chức 2 lễ ra quân, 53 hội nghị cùng 143 đội, nhóm trực tiếp tuyên truyền, vận động. Tổng cộng 3.422 lượt người được tiếp cận, tư vấn chính sách, qua đó có 190 người tham gia BHXH tự nguyện.

Không gian tuyên truyền tiếp tục được mở rộng trên môi trường số, báo chí, hệ thống truyền thanh cơ sở. Trong tháng 9, BHXH tỉnh phối hợp xây dựng 9 tin, bài, phóng sự; đăng 26 tin, bài, văn bản, video, infographic trên cổng thông tin, fanpage, OA Zalo; thực hiện 168 lượt phát thanh cơ sở, phát hành 99 ấn phẩm trực quan về BHXH, BHYT.

Đánh giá về công tác phát triển BHXH tự nguyện, ông Đinh Thanh Tùng, Phó Giám đốc BHXH tỉnh Sơn La, cho rằng tuyên truyền giữ vai trò quan trọng trong việc đưa chính sách đến gần người dân. Đặc biệt tại địa bàn miền núi, dân cư phân tán, điều kiện kinh tế khác nhau, nội dung truyền thông cần dễ hiểu, sát nhu cầu, giúp người dân thấy rõ quyền lợi lâu dài.

Theo ông Tùng, BHXH tỉnh xác định tiếp tục đổi mới nội dung, đa dạng hình thức truyền thông theo hướng lấy người dân làm trung tâm. Tuyên truyền cần đi vào từng nhóm đối tượng để người dân “hiểu đúng, hiểu đủ” về quyền lợi của BHXH tự nguyện. Khi giá trị của chính sách được nhận thức đầy đủ, quyết định tham gia sẽ chủ động, khả năng duy trì cũng bền vững hơn.

Một trọng tâm thời gian tới là tăng cường phối hợp giữa cơ quan BHXH với cấp ủy, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức hỗ trợ phát triển người tham gia. Mạng lưới tại cơ sở có lợi thế nắm địa bàn, hiểu hoàn cảnh từng nhóm dân cư, qua đó hỗ trợ xác định đúng đối tượng tiềm năng, lựa chọn cách truyền thông phù hợp với điều kiện thực tế.

Cùng với truyền thông diện rộng, tư vấn trực tiếp tiếp tục cần được phát huy để giải đáp cụ thể về mức đóng, phương thức đóng, quyền lợi, thời gian tham gia. Nhóm người đã có quá trình đóng BHXH bắt buộc sau đó thay đổi công việc cũng cần được tiếp cận kịp thời, giúp họ hiểu khả năng cộng nối thời gian thông qua BHXH tự nguyện để tiếp tục hành trình an sinh.

Kết quả 9 tháng đầu năm tạo nền tảng để Sơn La tiếp tục mở rộng diện bao phủ trong thời gian tới. Khi chính sách được đưa tới từng bản, từng khu dân cư, được giải thích bằng những quyền lợi thiết thực, BHXH tự nguyện sẽ ngày càng trở thành lựa chọn chủ động của người dân, góp phần xây dựng điểm tựa thu nhập khi về già, củng cố hệ thống an sinh xã hội bền vững.

Nội dung&Thiết kế: Thanh Hằng