Sau quá trình sáp nhập với tỉnh Bắc Kạn (từ 1/7/2025), tỉnh Thái Nguyên mới được hình thành với 92 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 77 xã và 15 phường). Đáng chú ý, số xã vùng III (có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) của Thái Nguyên là 36 xã; số xã vùng II (địa bàn khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) là 9 xã; số xã vùng I (thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã ra khỏi diện đặc biệt khó khăn) là 37 xã. Địa bàn tỉnh Thái Nguyên mới cũng có 38 xã ATK (vùng an toàn khu), trong đó có 4 xã vừa là xã ATK và là xã vùng III.

Các xã/phường vùng III, ATK, các xã vùng II và vùng I trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có khoảng 1,14 triệu người, đời sống kinh tế của đa số nhân dân còn khó khăn do điều kiện hạ tầng giao thông còn hạn chế, địa lý có nhiều đồi núi với độ dốc cao, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số lớn, dân cư sống thưa thớt.

Khái quát đôi nét như vậy để thấy quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội còn phải đối mặt với không ít khó khăn. Quá trình thực hiện các chính sách an sinh xã hội, đảm bảo đời sống người dân cũng gặp những thách thức nhất định.

Ngay như với việc thực hiện bảo hiểm y tế (BHYT), mặc dù các xã vùng III, II, I đã có tỷ lệ bao phủ tương đối cao (100% người dân tại xã vùng III và xã ATK đã được cấp thẻ BHYT và đa số người dân các xã vùng II, vùng I cũng đã tham gia BHYT), tuy nhiên, vẫn còn nhóm ít người dân chưa có thẻ BHYT. Đây cũng là nhóm được cho là khó mở rộng diện bao phủ nhất.

Mặt khác việc phải đồng chi trả chi phí khám, chữa bệnh BHYT (5% hoặc 20%) đối với người có thẻ BHYT và chi phí khám bệnh, chữa bệnh cơ bản của người không có thẻ BHYT cũng tạo áp lực kinh tế cho hộ gia đình và ảnh hưởng lớn đến chính sách giảm nghèo của Đảng và Nhà nước.

Trong bối cảnh đó, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Thái Nguyên đã có những chỉ đạo “MẠNH” để tạo bước đột phá quan trọng, tháo gỡ “điểm nghẽn” BHYT tại các địa bàn xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đề án “Thực hiện BHYT toàn dân và miễn phí khám bệnh, chữa bệnh BHYT trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” đã chính thức được UBND tỉnh triển khai, hướng tới mục tiêu quan trọng là tăng tỷ lệ bao phủ BHYT, đồng thời miễn viện phí mức cơ bản trong phạm vi BHYT cho người dân. 

Theo đó, từ ngày 1/11/2026, tỉnh Thái Nguyên sẽ triển khai chính sách đóng BHYT cho người dân tại địa bàn 08 xã (5 xã vùng I và 3 xã vùng II, không phải xã ATK); cụ thể bao gồm: Chợ Rã, Thanh Thịnh, Quang Sơn, La Hiên, Văn Lăng, Đồng Hỷ, Tân Thành, Thành Công. Các địa bàn xã này được lựa chọn căn cứ vào các tiêu chí chủ yếu xét theo điều kiện kinh tế - xã hội; mức độ khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế; nhu cầu hỗ trợ tham gia BHYT và chi phí khám bệnh, chữa bệnh; khả năng phối hợp tổ chức thực hiện; khả năng xác định đối tượng, kiểm soát chi phí và cân đối nguồn lực.

Với phần đồng chi trả BHYT, Đề án của tỉnh Thái Nguyên lựa chọn hỗ trợ chi trả với người dân khám, chữa bệnh BHYT tại 11 bệnh viện và 43 Trạm Y tế (tại 37 xã, phường thuộc tỉnh Bắc Kạn cũ, 3 xã Vùng II (Quang Sơn, La Hiên, Văn Lăng) và 3 xã miền núi Vùng I (Tân Thành, Thành Công, Đồng Hỷ).

Đây là những bệnh viện, cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn vùng miền núi và vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn hơn so với các địa bàn còn lại. Đề án hỗ trợ phần chi phí cùng chi trả của người bệnh theo quy định của Luật BHYT và các văn bản hướng dẫn thi hành (không bao gồm danh mục dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu).

Dự kiến kinh phí hỗ trợ thực hiện trong năm 2026 là hơn 3,87 tỷ đồng; trong đó, sẽ đóng BHYT (thời hạn 3 tháng cuối năm) cho 6.076 người. Năm 2027, tiếp tục đóng BHYT cho nhóm người được hỗ trợ từ năm 2026 với thời hạn tham gia 12 tháng và hỗ trợ đồng chi trả BHYT tại các cơ sở khám, chữa bệnh đã nêu ở trên. Tổng cộng kinh phí hỗ trợ theo Đề án trong năm 2026-2027 là khoảng 23,97 tỷ đồng.

Khi thực hiện Đề án, tỷ lệ bao phủ BHYT của tỉnh Thái Nguyên sẽ tăng từ 96,22% lên 98,32%, vượt chỉ tiêu Chính phủ giao trong năm 2026 và tiến gần mục tiêu BHYT toàn dân vào năm 2030 theo Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị. Thái Nguyên cũng là địa phương đầu tiên trên cả nước xây dựng và triển khai chính sách y tế, BHYT theo hướng này.

Ngoài ra, tỉnh Thái Nguyên sẽ tập trung triển khai các giải pháp bổ sung nhân lực cho y tế cơ sở. Giảng viên, sinh viên Trường Đại học Y - Dược (Đại học Thái Nguyên) được huy động tham gia thực hành, thực tập, hỗ trợ các trạm y tế thiếu nhân lực, tư vấn sức khỏe, khám sàng lọc, xây dựng dữ liệu sức khỏe và phát triển y tế gia đình. Đồng thời, tỉnh cũng thực hiện điều động, biệt phái bác sĩ từ các bệnh viện, trung tâm y tế về công tác tại cơ sở y tế tuyến xã.

Tại Hội nghị triển khai Đề án (tổ chức vào ngày 25/10/2026), ông Nguyễn Thế Mạnh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên yêu cầu các cấp, ngành, cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn tỉnh, cán bộ, giảng viên và sinh viên phát huy trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ để người dân sớm được thụ hưởng những lợi ích thiết thực từ chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và các mục tiêu theo Đề án của tỉnh Thái Nguyên; quán triệt rõ phương châm: lấy người dân làm trung tâm, là chủ thể được phục vụ và thụ hưởng thành quả phát triển kinh tế - xã hội.

Ngoài dấu mốc lớn về phát triển y tế và BHYT từ tháng 11/2026, trước đó, Thái Nguyên cũng đã triển khai một chính sách khác có tác động lớn đến an sinh xã hội trên địa bàn cũng như đời sống của từng người dân. Đó chính là việc HĐND tỉnh Thái Nguyên thông qua cơ chế hỗ trợ thêm kinh phí đóng BHXH tự nguyện cho người dân trong giai đoạn 2026 - 2030 (theo Nghị quyết số 77/2026/NQ-HĐND). Theo đó, ngoài mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước theo quy định của Luật BHXH, ngân sách tỉnh Thái Nguyên sẽ hỗ trợ thêm 20% trên mức đóng BHXH tự nguyện hằng tháng (theo mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn) với hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số từ 1/9/2026 đến hết năm 2030.

Toàn tỉnh Thái Nguyên hiện có 18.568 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 4,32% và 14.386 hộ cận nghèo chiếm tỷ lệ 3,35%. Trong đó, có 15.666 hộ nghèo và 372 hộ cận nghèo là người dân tộc thiểu số. 

Theo thông tin từ Sở Nội vụ tỉnh Thái Nguyên, dự kiến tỉnh sẽ bố trí khoảng 64,18 tỷ đồng để hỗ trợ gần 86 nghìn lượt người tham gia BHXH. Riêng năm 2026 dự kiến bố trí hơn 5,4 tỷ đồng và tăng dần qua từng năm theo tốc độ phát triển đối tượng tham gia. Việc huy động ngân sách địa phương hỗ trợ an sinh cho người dân cũng thể hiện bước chuyển đổi tư duy từ “hỗ trợ khi khó khăn” sang “đầu tư để phòng ngừa rủi ro”, giúp người lao động tích lũy cho tuổi già ngay từ khi còn trong độ tuổi lao động và còn khả năng lao động.

Có thể thấy, chính sách hỗ trợ tham gia BHXH tự nguyện cùng với chính sách hỗ trợ BHYT, hỗ trợ đồng chi trả chi phí khám, chữa bệnh có hiệu lực từ tháng 11 đã nêu ở trên, Thái Nguyên đã kiến tạo được một nền tảng an sinh mang tính bao trùm, bền vững; vừa giải quyết nhu cầu an sinh, khám, chữa bệnh trước mắt đồng thời hướng tới mục tiêu dài hạn - để nhiều người dân có lương hưu về già.

Tuy nhiên, cơ chế chính sách thuận lợi là một chuyện, để các quy định đi vào thực tiễn là cả một quá trình. Với đặc thù chính sách BHXH, BHYT, chỉ khi người dân thực sự hiểu sâu, nắm chắc được bản chất thì hiệu quả mới được tối ưu một cách trọn vẹn. Cũng chính bởi điều này nên BHXH tỉnh Thái Nguyên cũng đang chú trọng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, lan tỏa chính sách BHXH, BHYT nói chung và các cơ chế hỗ trợ từ ngân sách địa phương đến người dân, đặc biệt là nhóm đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo BHXH tỉnh Thái Nguyên, chỉ trong tháng 9, cơ quan BHXH các cấp trên địa bàn đã tổ chức 40 hội nghị tuyên truyền, tư vấn, đối thoại trực tiếp về chính sách BHXH tự nguyện, BHYT hộ gia đình, với 2.481 người tham dự; đặc biệt, trong đó có 12 hội nghị được tổ chức tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi với 460 người tham dự.