Phóng viên: Cùng với quá trình triển khai chính sách BHYT ở nước ta, các quy định BHYT với nhóm học sinh, sinh viên cũng đã được triển khai từ lâu. Vậy cho đến nay, kết quả thực hiện, tỷ lệ bao phủ với nhóm này như thế nào, thưa ông?

Ông Phan Văn Mến: Chính sách BHYT chính thức được triển khai ở nước ta từ năm 1992. Đến năm 1994, BHYT cũng được triển khai với nhóm học sinh, sinh viên. Luật BHYT từng bước được hoàn thiện và nhóm học sinh, sinh viên cũng sớm được đưa vào diện bắt buộc tham gia.

Khái quát như vậy để thấy được vị trí, vai trò quan trọng của nhóm học sinh, sinh viên trong lộ trình thực hiện BHYT toàn dân ở nước ta. Quá trình triển khai chính sách BHYT đã rất sớm chú trọng tăng diện bao phủ với nhóm này. Cũng cần nhấn mạnh thêm rằng, việc sớm đưa học sinh, sinh viên vào diện bắt buộc tham gia BHYT là cơ chế mang tính nhân văn, tương tự như cơ chế bắt buộc tiêm vắc xin phòng bệnh, đem lại lợi ích thiết thực cho từng cá nhân và rộng hơn là cả cộng đồng.

Quy định bắt buộc phải tham gia, nhưng học sinh, sinh viên cũng là một trong các nhóm đối tượng thuộc diện được ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng. Đây điểm thuận lợi rất lớn để chính sách BHYT được lan tỏa mạnh mẽ đến nhóm “chủ nhân tương lai” của đất nước trong các năm qua.

Dấu ấn hoàn thiện chính sách được thể hiện rõ nhất trong Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT năm 2024 (Luật số 51/2024/QH15) cũng như các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Học sinh, sinh viên tiếp tục thuộc diện đối tượng tham gia được ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng và quan trọng nhất là mức hỗ trợ đóng đã được tăng lên từ 30% lên 50% mức đóng.

Từ thuận lợi về cơ chế chính sách, cơ quan BHXH cũng đã rất nỗ lực để triển khai hiệu quả BHYT học sinh, sinh viên. Kết quả năm 2026, cả nước đã trên 21,55 triệu học sinh, sinh viên tham gia BHYT, đạt tỷ lệ bao phủ 99,39% tổng số học sinh, sinh viên. Đây có lẽ cũng là nhóm đối tượng có tỷ lệ bao phủ BHYT ở mức cao nhất (bên cạnh các nhóm đối tượng thuộc diện được ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% mức đóng BHYT).

Tại các địa phương, kết quả thực hiện cũng rất đáng biểu dương. Từ nhiều năm qua, cơ quan BHXH đã phối hợp với các sở, ngành có liên quan tham mưu UBND tỉnh trình HĐND tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ thêm mức đóng BHYT với học sinh, sinh viên từ ngân sách địa phương và các nguồn hỗ trợ hợp pháp khác. Qua đó, tạo động lực tăng trưởng rất mạnh. Hiện nay, 10 tỉnh, thành phố có độ bao phủ BHYT học sinh, sinh viên cao nhất cả nước, bao gồm: Cao Bằng, Cà Mau, Hà Tĩnh, Lạng Sơn, Tây Ninh, Tuyên Quang, Sơn La, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Quảng Trị...

Có 20 tỉnh, thành phố trên cả nước sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ thêm mức đóng BHYT cho học sinh, sinh viên, trong đó một số địa phương có mức hỗ trợ lớn như: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Tuyên Quang, An Giang, Quảng Ngãi, Lai Châu, Quảng Ninh, Lâm Đồng, Gia Lai...

Chính sách BHYT cũng đã và đang phát huy hiệu quả thiết thực với nhóm học sinh, sinh viên. Bình quân mỗi năm có khoảng 8-9 triệu lượt khám, chữa bệnh được quỹ BHYT thanh toán với nhóm này. Trong đó, có hàng trăm trường hợp được thanh toán với chi phí cao (trên 100 triệu đồng), nhiều trường hợp được thanh toán BHYT lên tới hàng tỷ đồng. 

Phóng viên: Những kết quả thực hiện về BHYT học sinh, sinh viên rất đáng ghi nhận, vậy theo ông, đâu là nguyên nhân dẫn đến việc chưa thể bao phủ một cách trọn vẹn (100%) BHYT với nhóm này?

Ông Phan Văn Mến: Việc thực hiện BHYT với nhóm học sinh, sinh viên có sự tham gia cơ bản của 4 bên. Bao gồm: cơ quan BHXH, nhà trường, phụ huynh học sinh hoặc các em sinh viên và cơ sở khám, chữa bệnh.

Từ nhiều năm qua, cơ quan BHXH đã luôn nêu cao tính chủ động, phối hợp chặt chẽ với nhà trường để đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thực hiện các thủ tục thu BHYT, chi kinh phí chăm sóc sức khỏe ban đầu, cấp thẻ BHYT; bảo đảm cải cách, nhanh gọn, hiệu quả. Quyền lợi khám, chữa bệnh BHYT cũng được cơ quan BHXH phối hợp với các bệnh viện để đảm bảo tốt nhất cho các em học sinh, sinh viên nếu chẳng may bị ốm đau, tai nạn, trọng bệnh.

So với các năm trước, đến nay, quy trình của cơ quan BHXH đã từng bước được “điện tử” hóa mạnh mẽ, không còn phải làm thủ công như trước kia. 

Đơn cử như với thẻ BHYT, nếu như trước kia, phải cấp lại thẻ BHYT hàng loạt với toàn bộ học sinh, sinh viên ở thời điểm đầu năm học dẫn đến lãng phí nguồn lực, đôi khi bị trễ vì các lý do khác nhau, dẫn đến ảnh hưởng quyền lợi của học sinh, sinh viên; thì nay, đã có sự khác biệt lớn.

Thẻ BHYT được cấp 1 lần với mã định danh và tự động gia hạn quyền lợi khi tiền đóng BHYT được cơ quan BHXH ghi nhận; sự tiếp nối quyền lợi gần như được đảm bảo ngay lập tức, không còn bị chậm muộn như trước kia. Ứng dụng Bảo hiểm xã hội số - VssID cũng là công cụ hữu ích để phụ huynh, các em sinh viên kiểm soát tiền đóng BHYT và quyền lợi BHYT một cách thường xuyên.

Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng, tỷ lệ bao phủ BHYT học sinh, sinh viên chưa đảm bảo đạt 100%. Theo chúng tôi, nguyên nhân phần lớn là do ý thức chưa chủ động tham gia BHYT từ phía các em học sinh, sinh viên và một số ít phụ huynh.

Tham gia BHYT là cơ chế bắt buộc với nhóm học sinh, sinh viên nhưng thực tế chưa có chế tài mạnh, dẫn đến một số trường hợp cố tình chưa tham gia, nhất là ở nhóm sinh viên (từ năm thứ 2 trở đi). Nhóm này đang ở độ tuổi trẻ, thường có thái độ chủ quan, coi thường chăm lo sức khỏe; đa số lại sống tách biệt gia đình nên không chịu sự kiểm soát, hạn chế về ý thức kỷ luật tài chính, không quan tâm chủ động tham gia BHYT theo đúng quy định của pháp luật.

Ngoài nguyên nhân nói trên, do yếu tố đặc thù tuyển sinh từ một số trường cao đẳng, đại học nên dữ liệu sinh viên trong năm học thường chậm được chuẩn hóa (do tuyển sinh thiếu, phải nhập học muộn...). Một số nhà trường chưa thực sự chủ động phối hợp chặt chẽ với cơ quan BHXH, còn lúng túng nhất định trong việc xác định chuẩn danh sách học sinh, sinh viên thuộc diện phải tham gia BHYT tại nhà trường.

Các nguyên nhân nói trên là những yếu tố tác động không nhỏ, khiến tỷ lệ bao phủ BHYT chưa đạt 100% với nhóm học sinh, sinh viên. 

Phóng viên: Với những phân tích như vừa nêu, theo ông, năm học 2026-2027, sẽ có những thuận lợi, khó khăn gì trong quá trình triển khai BHYT học sinh, sinh viên?

Ông Phan Văn Mến: Trước hết, cần nhấn mạnh rằng, Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định 1468/QĐ-TTg giao chỉ tiêu thực hiện bao phủ BHYT giai đoạn 2026-2030.

Trong đó, các chỉ tiêu cụ thể được giao với từng tỉnh, thành phố, mục tiêu đến năm 2030 phải đạt bao phủ BHYT với toàn dân. Như vậy, ngay từ thời điểm này, cấp ủy, chính quyền các địa phương phải vào cuộc mạnh mẽ, triển khai ngay các giải pháp tăng diện bao phủ BHYT bền vững. Trong đó, theo chúng tôi, cần tập trung ngay với nhóm học sinh, sinh viên; đạt bao phủ 100% với nhóm này sẽ là nền tảng quan trọng cho bao phủ BHYT toàn dân cho năm 2026 cũng như các năm tiếp theo.

Thuận lợi thứ hai, theo chúng tôi là cơ chế hỗ trợ 50% mức đóng BHYT từ ngân sách nhà nước. Quy định này thực hiện từ 1/7/2025, nhưng đến năm nay, chắc chắn sẽ đi vào thực tiễn một cách mạnh mẽ hơn, tạo hiệu ứng lan tỏa, tác động tích cực đến toàn bộ phụ huynh học sinh cũng như các em sinh viên. Cơ chế hỗ trợ từ ngân sách địa phương cũng đang từng bước được hoàn thiện. Với sự chủ động tham mưu từ cơ quan BHXH ở địa phương, mức hỗ trợ và số học sinh, sinh viên được hỗ trợ tham gia BHYT đang được mở rộng rất đáng ghi nhận.

Ngoài ra, quá trình ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ ở toàn bộ các ngành, địa phương. Dữ liệu sẽ được chuẩn hóa, đồng bộ từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Quá trình phối hợp thực hiện thu BHYT học sinh, sinh viên vì vậy sẽ được đồng bộ tích cực về mặt dữ liệu. Cơ quan BHXH và các trường học sẽ thuận lợi trong việc xác định đối tượng học sinh, sinh viên thuộc diện tham gia tại trường học hay thuộc diện đối tượng khác.

Dù vậy, vẫn còn không ít những khó khăn đang đặt ra. Theo chúng tôi, thách thức lớn nhất vẫn là nhận thức, ý thức chủ động tham gia BHYT từ phía một số phụ huynh học sinh và nhất là nhóm sinh viên từ năm thứ 2 trở đi. 

Phóng viên: Từ phía cơ quan BHXH sẽ có những giải pháp nào để khắc phục những hạn chế, tiếp tục thực hiện hiệu quả BHYT học sinh, sinh viên trong năm học mới, thưa ông?

Ông Phan Văn Mến: Nằm trong kịch bản thu, phát triển người tham gia của cả năm 2026, ngay từ thời điểm này, cơ quan BHXH trên cả nước đã chủ động xây dựng các phương án để đảm bảo thu BHYT học sinh, sinh viên một cách hiệu quả nhất. Công tác tuyên truyền đã được đẩy mạnh, kết hợp với nhà trường triển khai đa dạng các hình thức phổ biến tuyên truyền nhân dịp đầu năm học, tại các buổi sinh hoạt chính trị hoặc họp phụ huynh đầu năm.

BHXH Việt Nam tham mưu, trình Bộ Tài chính văn bản đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp, chỉ đạo thực hiện BHYT học sinh, sinh viên để duy trì và phát triển học sinh, sinh viên tham gia BHYT bền vững, phấn đấu năm học 2026-2027 và các năm học tiếp theo đạt 100% học sinh, sinh viên tham gia BHYT.

Nhiều cơ quan BHXH cũng đã chủ động tham mưu để UBND tỉnh ban hành các chỉ đạo, yêu cầu Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường học thực hiện nghiêm các chỉ tiêu về BHYT học sinh, sinh viên, từng bước thực hiện các mục tiêu được giao tại Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về giao chỉ tiêu phát triển BHYT giai đoạn 2026-2030. Đồng thời, tiếp tục tham mưu để duy trì thực hiện hoặc mở rộng cơ chế hỗ trợ học sinh, sinh viên tham gia BHYT từ ngân sách địa phương.

Từ những phân tích ở trên, cơ quan BHXH cũng đề nghị sự vào cuộc mạnh mẽ từ phía các trường học. Một mặt phối hợp chặt chẽ với cơ quan BHXH trong công tác tuyên truyền, mặt khác tăng cường đôn đốc, thu BHYT học sinh, sinh viên; khắc phục triệt để các trường hợp cố tình không tham gia.

Cần nhấn mạnh rằng, thực hiện hiệu quả BHYT học sinh, sinh viên sẽ tạo nền tảng quan trọng cho lộ trình BHYT toàn dân. Với vai trò là “thế hệ tương lai” của đất nước, việc các em học sinh, sinh viên nhận thức đầy đủ và thực hiện nghiêm minh Luật BHYT ngay từ hôm nay sẽ mang giá trị dài lâu cho BHYT toàn dân, góp phần kiến tạo cho an sinh đất nước trong tương lai bền vững. 

Phóng viên: Xin được cảm ơn những chia sẻ của ông!