Theo dự thảo, Thông tư này được ban hành dựa trên hàng loạt căn cứ pháp lý quan trọng như Luật BHXH năm 2024, Luật BHYT, Luật Việc làm, Luật Thanh tra 2025 cùng các nghị định về quản lý kiểm tra chuyên ngành. Hệ thống cơ sở pháp lý đồng bộ tạo nền tảng cho cơ quan BHXH triển khai kiểm tra chuyên ngành minh bạch, hiện đại, phù hợp xu thế cải cách hành chính và số hóa quản lý công.
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Thông tư quy định quy trình kiểm tra chuyên ngành trong các lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN
Thông tư mới quy định rõ phạm vi, đối tượng áp dụng và quy trình kiểm tra trong lĩnh vực bảo hiểm. Nội dung kiểm tra bao gồm đăng ký, đóng BHXH, BHTN, BHYT, giải quyết chế độ, sử dụng quỹ BHYT. Quy trình áp dụng cho người sử dụng lao động, người lao động, cơ sở khám chữa bệnh cùng các tổ chức liên quan. Phạm vi triển khai thống nhất toàn quốc, do BHXH Việt Nam và BHXH cấp tỉnh thực hiện.
Một trong những điểm nổi bật của dự thảo là việc phân cấp rõ thẩm quyền kiểm tra. Giám đốc BHXH Việt Nam có quyền kiểm tra trên phạm vi cả nước, trong khi giám đốc BHXH tỉnh chịu trách nhiệm địa bàn quản lý. Sự phân định rạch ròi này giúp hạn chế chồng chéo, tăng tính chủ động của cấp cơ sở, nâng cao hiệu quả giám sát và trách nhiệm của từng cấp trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Để giảm trùng lặp, dự thảo yêu cầu việc xây dựng kế hoạch kiểm tra hằng năm phải được rà soát kỹ, phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành như Tài chính, Y tế, Thanh tra Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước. Kế hoạch kiểm tra được công khai trên cổng thông tin điện tử của BHXH Việt Nam, giúp người dân, doanh nghiệp và cơ quan liên quan có thể theo dõi, giám sát công khai, minh bạch.
Một điểm mới quan trọng là quy định phương thức kiểm tra từ xa thông qua ứng dụng công nghệ thông tin. Cách tiếp cận này phù hợp với tiến trình chuyển đổi số quốc gia, cho phép cơ quan BHXH thực hiện kiểm tra, giám sát hiệu quả mà không phụ thuộc vào địa điểm. Kiểm tra từ xa được áp dụng cho đơn vị đáp ứng điều kiện hạ tầng công nghệ, bảo đảm tính khả thi và tính pháp lý của hoạt động.
Phương thức kiểm tra từ xa giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, đồng thời tăng cường tính minh bạch khi toàn bộ hồ sơ, dữ liệu được lưu trữ điện tử. Để triển khai hiệu quả, dự thảo yêu cầu cơ quan BHXH khảo sát điều kiện công nghệ thông tin của đối tượng kiểm tra, bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu và đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật trong giao dịch điện tử theo quy định của pháp luật hiện hành.
Dự thảo cũng quy định cụ thể quy trình chuẩn bị, ban hành và thực hiện quyết định kiểm tra. Mọi quyết định kiểm tra phải được gửi đến đối tượng liên quan ít nhất ba ngày trước khi tiến hành. Với trường hợp kiểm tra theo kế hoạch, thông báo phải được gửi trước bảy ngày. Quy định này giúp đối tượng có thời gian chuẩn bị, đồng thời thể hiện nguyên tắc công khai, minh bạch, chuyên nghiệp trong hoạt động kiểm tra.
Dự thảo nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng chữ ký số và giao dịch điện tử trong các hoạt động kiểm tra từ xa. Biên bản kiểm tra, kết luận và tài liệu trao đổi được xác nhận hợp lệ bằng chữ ký số theo Luật Giao dịch điện tử 2023. Cải cách này giúp giảm giấy tờ, tăng tốc độ xử lý hồ sơ, đồng thời bảo đảm tính xác thực, thống nhất trong quản lý hành chính và lưu trữ điện tử.
Ngoài việc quy định trình tự kiểm tra, dự thảo Thông tư còn xác lập cơ chế xử lý vi phạm. Trưởng đoàn kiểm tra có quyền lập biên bản vi phạm hành chính, kiến nghị xử lý hoặc chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra khi phát hiện dấu hiệu tội phạm. Quy định này bảo đảm tính răn đe, nâng cao kỷ luật hành chính, góp phần ngăn chặn hành vi gian lận, trục lợi quỹ bảo hiểm ngay từ khâu kiểm tra.
Một điểm đổi mới khác là việc xác định rõ quy trình báo cáo, kết luận và yêu cầu khắc phục sau kiểm tra. Sau khi kết thúc, đoàn kiểm tra phải lập báo cáo kết quả, xây dựng dự thảo kết luận và gửi người có thẩm quyền phê duyệt trong thời hạn 15 ngày. Tổ chức, cá nhân được kiểm tra có trách nhiệm thực hiện nghiêm túc yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục tồn tại đúng thời hạn quy định.
Bộ Tài chính giao BHXH Việt Nam chịu trách nhiệm chỉ đạo, giám sát toàn hệ thống, bảo đảm việc kiểm tra thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước. Các đơn vị BHXH địa phương có nghĩa vụ phối hợp, chia sẻ thông tin, thực hiện chế độ báo cáo định kỳ. Hoạt động kiểm tra, giám sát phải được cập nhật thường xuyên để phục vụ cho công tác tổng hợp, đánh giá, báo cáo của cơ quan chủ quản.
Với hệ thống quy định chặt chẽ, dự thảo Thông tư hướng đến việc chuẩn hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ kiểm tra, đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý an sinh xã hội. Mỗi bước, từ kế hoạch đến báo cáo, đều được điện tử hóa, góp phần giảm thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản trị, bảo đảm công bằng và minh bạch trong thực thi chính sách bảo hiểm.
Việc ban hành Thông tư mới sẽ tạo bước chuyển mạnh trong cải cách quản lý nhà nước về BHXH, BHTN, BHYT. Quy trình kiểm tra thống nhất, rõ ràng, ứng dụng công nghệ cao sẽ giúp ngăn ngừa gian lận, thất thoát quỹ, củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào hệ thống an sinh. Đây là nền tảng quan trọng để tiến tới quản lý bảo hiểm hiện đại, hiệu quả, bền vững.
Thanh Hằng
