E-magazine
06:00 | 09/11/2026
Tháng 9/2026, ông Hoàng Khôi, ở tổ dân phố Phò Ninh, phường Phong Thái, TP. Huế, bắt đầu nhận lương hưu. Phía sau cột mốc ấy là hơn 15 năm dành dụm, có những quãng thời gian phải dừng lại vì khó khăn rồi lại tiếp tục. Câu chuyện của người lao động tự do ấy đang góp thêm một lời giải cho nhiều người còn băn khoăn: làm sao để tuổi già bớt chông chênh khi sức lao động vơi dần?

“Nếu không tự lo từ khi còn sức lao động, tuổi già biết phải trông cậy vào ai”, ông Khôi chia sẻ.

Lời tâm sự mộc mạc cũng là lý do ông lựa chọn tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện từ tháng 1/2009, khi 44 tuổi. Khi ấy, chính sách mới được triển khai hơn một năm. Với nhiều người làm nghề tự do, chuyện đóng BHXH để sau này có lương hưu còn xa lạ. Cái ăn, cái mặc, những khoản chi trong gia đình đều cần tiền ngay trước mắt; còn tuổi già dường như vẫn ở đâu đó rất xa.

Ông Khôi đã nghĩ đến ngày ấy từ khi còn sức làm việc. Nhưng nghĩ đến tương lai là một chuyện, dành được tiền cho tương lai lại là chuyện khác. Thu nhập của người lao động tự do vốn không đều, có lúc công việc thuận lợi, cũng có lúc kinh tế gia đình eo hẹp. Trong những khoản phải cân nhắc, tiền đóng BHXH đòi hỏi người tham gia phải thu xếp và kiên trì qua nhiều năm.

Hành trình của ông vì thế có những đoạn ngắt quãng. Khi khó khăn, ông phải tạm dừng đóng; khi có điều kiện, ông lại tiếp tục. Những tháng, những năm tham gia được tích lũy dần, cùng với mong muốn giản dị là có một khoản thu nhập để tự lo cho mình khi tuổi cao. Việc đóng trở lại sau mỗi lần gián đoạn cho thấy ông vẫn giữ ý định chuẩn bị cho tuổi già, dù cuộc mưu sinh chưa bao giờ hết những điều phải tính.

Đến tháng 9/2026, với tổng thời gian đóng 15 năm 1 tháng và đáp ứng điều kiện về tuổi, ông được hưởng lương hưu. Từ một dự định khi còn ở tuổi trung niên, khoản thu nhập cho những năm sau này đã trở thành hiện thực. Hơn 15 năm tham gia được ghi nhận bằng quyền lợi cụ thể, đều đặn hằng tháng.

Cùng với lương hưu là thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) theo quy định. Khi sức khỏe trở thành mối bận tâm lớn hơn, sự bảo đảm ấy thêm phần ý nghĩa. Có nguồn thu nhập riêng, có thêm chỗ dựa khi khám, chữa bệnh, người hưởng lương hưu cũng có điều kiện chủ động hơn trong sinh hoạt, bớt phụ thuộc vào con cháu.

Nhìn từ câu chuyện ông Khôi, lương hưu của người lao động tự do không còn là điều khó hình dung. Đó là kết quả của những khoản tiền được chắt chiu trong những năm còn làm việc. Giá trị của sự tích lũy bộc lộ rõ nhất khi người tham gia bước vào tuổi già, lúc khả năng kiếm sống không còn như trước mà những nhu cầu hằng ngày vẫn tiếp diễn.

Ở Hương Trà, đã có hai trường hợp hưởng lương hưu sau khi tích lũy đủ 15 năm tham gia BHXH tự nguyện. Mỗi trường hợp có một quá trình riêng, nhưng cùng giúp người dân nhìn thấy đích đến của việc đóng lâu dài. Một người cùng địa phương được nhận lương hưu có thể khiến câu chuyện an sinh trở nên gần gũi hơn nhiều lời giải thích chung.

Tính đến hết tháng 10/2026, địa bàn do BHXH cơ sở Hương Trà quản lý có 9.267 người tham gia BHXH tự nguyện, tăng 209 người so với năm 2025. Trong số ấy là những người lao động đang dành một phần thu nhập để chuẩn bị cho tương lai. Mỗi quyết định tham gia gắn với một hoàn cảnh gia đình, một khả năng dành dụm và những tính toán riêng về cuộc sống sau này.

Cũng trong 10 tháng đầu năm, địa bàn có 32 trường hợp được hưởng trợ cấp thai sản và 39 trường hợp được giải quyết trợ cấp mai táng khi đáp ứng điều kiện theo quy định. Những khoản trợ cấp đến vào các thời điểm rất khác nhau của đời người: lúc gia đình đón thêm thành viên, hay khi phải lo liệu trước một mất mát. Từ đó, ý nghĩa của chính sách hiện lên trong những nhu cầu cụ thể của từng mái nhà.

Còn với chế độ hưu trí, quãng chờ đợi thường dài hơn. Người tham gia phải dành dụm trong nhiều năm mới đến ngày nhận thành quả. Bởi vậy, những trường hợp như ông Khôi có sức gợi mở riêng. Câu hỏi về lợi ích của BHXH tự nguyện đã có thể được trả lời bằng một người thật, một quá trình tham gia thật và khoản lương hưu đang được chi trả.

Sự thay đổi trong điều kiện về thời gian đóng cũng mở thêm cơ hội cho người lao động. Trong trường hợp ông Khôi, mốc 15 năm giúp những năm tháng đã tích lũy chuyển thành quyền lợi hưu trí khi ông đáp ứng đầy đủ điều kiện. Với người bắt đầu tham gia muộn hoặc từng có quãng gián đoạn, thông tin này có thể giúp họ nhìn lại quá trình đóng và cân nhắc hướng đi tiếp theo.

Dẫu vậy, từ việc biết chính sách đến quyết định tham gia vẫn là một khoảng cách. Để dành được tiền đóng, người dân phải cân đối cùng nhiều khoản chi thiết yếu. Để tiếp tục qua nhiều năm, họ còn cần hiểu rõ quyền lợi, biết tìm đến đâu khi vướng mắc và được hướng dẫn phù hợp khi điều kiện kinh tế thay đổi.

Bởi thế, niềm tin được bồi đắp từ cả hai phía: những quyền lợi đã được giải quyết và sự đồng hành trong suốt quá trình tham gia. Một câu chuyện hưởng lương hưu tạo động lực ban đầu; một lời giải đáp rõ ràng, đúng lúc giúp người đang đóng yên tâm hơn với lựa chọn của mình.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại hệ thống BHXH, BHXH cơ sở Hương Trà quản lý 10 phường, xã: Hương Trà, Kim Trà, Phong Điền, Phong Thái, Phong Dinh, Phong Phú, Phong Quảng, Đan Điền, Quảng Điền và Bình Điền. Địa bàn trải từ khu vực đô thị đến nông thôn, đồng bằng, gò đồi và ven biển. Theo sự khác biệt ấy là những cách mưu sinh và khả năng tích lũy không giống nhau.

Ở nơi công nghiệp, thương mại, dịch vụ phát triển, nhóm lao động cần tiếp cận khá đa dạng. Trong những gia đình sống bằng nông nghiệp, nuôi trồng, khai thác thủy sản hay kinh doanh nhỏ, thu nhập lại thường phụ thuộc mùa vụ, thị trường, thời tiết. Khoản tiền có thể thu xếp vào lúc thuận lợi đôi khi trở thành gánh nặng khi công việc chững lại.

Câu chuyện của ông Khôi cũng có những quãng khó khăn như vậy. Ông từng gián đoạn, rồi tiếp tục khi có điều kiện. Chi tiết này khiến hành trình tham gia của ông gần với thực tế nhiều lao động tự do: có ý thức lo xa nhưng vẫn phải thu xếp từng chặng. Khi tư vấn, sự thấu hiểu hoàn cảnh ấy giúp cuộc trao đổi đi vào điều người dân thực sự cần biết.

Theo ông Hồ Khả Dũng, Giám đốc BHXH cơ sở Hương Trà, công tác truyền thông cần tiếp tục được đa dạng hóa, chú trọng tư vấn trực tiếp, cung cấp thông tin rõ ràng, dễ hiểu về quyền lợi và trách nhiệm khi tham gia. Giúp người dân hiểu khoản đóng hôm nay gắn với sự chuẩn bị cho cuộc sống khi hết tuổi lao động là điều cần được quan tâm trong quá trình vận động.

Để cuộc trao đổi có ích, người tư vấn cần bắt đầu từ hoàn cảnh cụ thể. Người đã có thời gian đóng cần được hướng dẫn trên quá trình đã tích lũy. Người lần đầu tìm hiểu cần nắm được mức đóng, phương thức đóng, điều kiện hưởng và chính sách hỗ trợ tiền đóng. Khi những thắc mắc được giải đáp rành rẽ, người dân mới có cơ sở cân nhắc với khả năng của gia đình.

Trong công việc ấy, chính quyền cơ sở, các tổ chức chính trị - xã hội, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố và nhân viên thu BHXH có lợi thế gần dân. Sự am hiểu địa bàn giúp họ nhận ra những băn khoăn phía sau một câu trả lời còn ngập ngừng. Phối hợp với cơ quan BHXH, các lực lượng này có thể góp phần đưa thông tin đến đúng người, đúng nhu cầu.

Có thêm 209 người tham gia so với năm 2025 là một kết quả đáng ghi nhận. Nhưng với người lao động, đăng ký tham gia mới mở đầu cho hành trình tích lũy. Phía trước còn nhiều năm đóng, trong khi thu nhập, công việc và hoàn cảnh gia đình đều có thể thay đổi. Việc hỗ trợ sau đăng ký vì thế có ý nghĩa với khả năng duy trì của từng người.

Khi nguồn thu giảm, họ cần được hướng dẫn để cân nhắc mức đóng, phương thức đóng phù hợp. Khi chưa hiểu thông tin về quyền lợi, họ cần một nơi giải đáp rõ ràng. Với người từng đóng BHXH bắt buộc rồi nghỉ việc, hay người tham gia tự nguyện chưa liên tục, việc biết mình đã tích lũy được bao nhiêu cũng giúp quá trình tính toán cho tuổi già cụ thể hơn.

Những việc ấy ít khi hiện lên nổi bật trong một con số tăng trưởng, nhưng lại gắn chặt với kết quả lâu dài. Một người hiểu rõ lựa chọn của mình và được hỗ trợ khi gặp khó sẽ có thêm cơ sở để tiếp tục. Mỗi khoảng thời gian được nối lại đưa họ gần hơn đến điều đã dự định khi bắt đầu dành tiền đóng BHXH.

Cùng với tư vấn trực tiếp, thông tin trên các nền tảng số và việc hỗ trợ tra cứu quá trình đóng có thể giúp người tham gia thuận tiện hơn khi theo dõi. Với những người ít sử dụng công nghệ, sự hướng dẫn tại cơ sở vẫn rất cần thiết. Điều người dân mong đợi là có thể tìm được thông tin dễ hiểu và được giải đáp khi cần.

Ở Hương Trà, những trường hợp đã hưởng lương hưu, trợ cấp đang đem lại chất liệu gần gũi cho công tác truyền thông. Tuy nhiên, mỗi câu chuyện chỉ có sức thuyết phục lâu dài khi được kể đúng với quá trình tham gia và điều kiện hưởng. Người nghe cần nhận ra ý nghĩa của việc chuẩn bị cho tương lai, đồng thời hiểu quyền lợi của bản thân phải được xem xét trên hồ sơ cụ thể.

Từ 9.267 người đang tham gia đến những người sẽ tiếp tục tìm hiểu, lựa chọn chính sách, hành trình mở rộng an sinh vẫn đi qua các cuộc trao đổi và những tính toán rất đời thường. Người lao động cần lo cho ngày mai, nhưng cũng phải xoay xở cho hôm nay. Sự đồng hành có ích là giúp họ tìm được cách tham gia phù hợp trong chính điều kiện ấy.

Với ông Hoàng Khôi, tháng 9/2026 là một dấu mốc sau nhiều năm dành dụm. Khoản lương hưu hằng tháng nối tiếp những khoản đóng ngày trước, đem lại nguồn thu nhập khi tuổi đã cao. Từ câu hỏi “tuổi già biết phải trông cậy vào ai”, ông đã từng bước chuẩn bị câu trả lời cho mình. Câu chuyện ấy, mộc mạc và có thật, cũng đang giúp nhiều người nhìn rõ hơn một con đường để lo cho những năm tháng sau này.

Thu Hương - Ngô Hoàn