Hỗ trợ nhóm hưởng lương hưu thấp đảm bảo “không ai bị bỏ lại phía sau”

Hỗ trợ nhóm hưởng lương hưu thấp đảm bảo cuộc sống của người nghỉ hưu.

Đảm bảo cuộc sống người nghỉ hưu

Theo số liệu thống kê của cơ quan BHXH, mức lương hưu bình quân của người tham gia BHXH dao động gần 7 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, bức tranh thu nhập của nhóm người nghỉ hưu đang có sự phân hóa khá rõ rệt khi trải dài từ mức dưới 2,34 triệu đồng cho đến trên 20 triệu đồng mỗi tháng. Trong tổng số đối tượng thụ hưởng, nhóm có mức hưởng từ 3 triệu đồng đến dưới 10 triệu đồng/tháng chiếm tỷ lệ áp đảo với khoảng 2,4 triệu người. Ở hai đầu cực của danh sách, có 564.249 người đang nhận mức lương hưu dưới 3 triệu đồng/tháng, trong khi số người sở hữu mức thu nhập trên 20 triệu đồng/tháng là 11.560 người. Đáng chú ý, người có mức lương hưu cao nhất Việt Nam hiện nay đang nhận 140 triệu đồng/tháng.

Với công thức điều chỉnh mới được xác định bằng mức hưởng tháng 6/2026 nhân với hệ số 1,08, thu nhập của các nhóm đối tượng sẽ có sự thay đổi tương ứng với nền đóng cũ. Cụ thể, người đang có mức lương hưu cao nhất cả nước sẽ được nhận mức tăng thêm 11,2 triệu đồng, đưa tổng số tiền thực nhận lên 151,2 triệu đồng/tháng. Đối với nhóm 11.560 người đang hưởng lương hưu trên 20 triệu đồng, khoản tiền tăng thêm tối thiểu sẽ đạt từ 1,6 triệu đồng trở lên. Trong khi đó, khoảng 80% người về hưu thuộc nhóm có thu nhập từ 3 triệu đồng đến dưới 10 triệu đồng sẽ được bổ sung thêm một khoản dao động từ 240.000 đồng đến dưới 800.000 đồng/tháng.

Bên cạnh việc điều chỉnh tỷ lệ chung, Nhà nước còn áp dụng chính sách hỗ trợ an sinh đặc thù dành riêng cho nhóm đối tượng nghỉ hưu trước ngày 1/1/1995 đang có mức hưởng thấp. Đây là những trường hợp có thời gian cống hiến từ nhiều thập kỷ trước, chịu thiệt thòi do nền tiền lương làm căn cứ đóng BHXH thời kỳ đó còn thấp. Theo cơ chế bù đắp, sau khi đã cộng thêm 8% theo quy định chung mà mức hưởng thực tế vẫn dưới 3,5 triệu đồng/tháng thì người hưởng sẽ được cộng cố định thêm 300.000 đồng/tháng. Đối với những trường hợp có mức hưởng sau điều chỉnh nằm trong khoảng từ 3,5 triệu đồng đến dưới 3,8 triệu đồng thì cơ quan chức năng sẽ thực hiện cấp bù để người dân được nhận đủ 3,8 triệu đồng/tháng.

Về bản chất, BHXH Việt Nam khẳng định mức hưởng của mỗi cá nhân luôn được định lượng dựa trên nguyên tắc đóng BHXH, thời gian tham gia gắn liền với sự chia sẻ giữa các thành viên trong hệ thống. Thực tế các trường hợp nhận mức hưu trí thấp chủ yếu xuất phát từ việc đóng BHXH ở mức tối thiểu, thời gian tích lũy ngắn hoặc người lao động chủ động xin nghỉ hưu trước tuổi dẫn đến việc bị giảm trừ tỷ lệ phần trăm theo quy định.

Cần điều chỉnh tỉ lệ hưởng theo hướng phù hợp

Theo thông lệ quốc tế, việc điều chỉnh lương hưu ở hầu hết các nước chủ yếu nhằm bù đắp chỉ số tăng giá. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, các đợt điều chỉnh lương hưu thường được thực hiện theo tốc độ tăng lương bao gồm cả yếu tố tăng giá và chia sẻ một phần thành quả tăng trưởng kinh tế.

Bên cạnh việc điều chỉnh tăng lương hưu 8% nói chung, Đảng và Nhà nước cũng rất quan tâm tới nhóm người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức lương hưu thấp. Thời gian qua, Nhà nước đã có 3 lần điều chỉnh mức hưởng của nhóm có lương hưu thấp, sau khi điều chỉnh lương hưu chung. Đây là sự ghi nhận cũng như thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với những người hưởng lương hưu thấp, đặc biệt là nhóm nghỉ hưu trước năm 1995, qua đó giúp cải thiện rõ rệt mức lương hưu của nhóm này.

Theo đánh giá của ông Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban xã hội của Quốc, quyết định tăng lương hưu 8% từ ngày 1/7 là phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Chính sách điều chỉnh lần này vẫn đảm bảo nguyên tắc đóng - hưởng của BHXH, tức người đóng cao hưởng cao, đóng thấp hưởng thấp. Riêng nhóm có mức lương hưu thấp dưới 3,5 triệu đồng/tháng được hỗ trợ thêm được xem là giải pháp cần thiết để hỗ trợ người có thu nhập thấp, thể hiện tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”. “Trước mắt, khi kinh tế còn khó khăn, chúng ta phải thực hiện các giải pháp tình thế như điều chỉnh tiền lương, tăng lương hưu. Nhưng về lâu dài cần tập trung vào các giải pháp phát triển kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và cải cách tiền lương để cải thiện đời sống của người hưởng lương, người nghỉ hưu và người hưởng trợ cấp xã hội”, ông Bùi Sỹ Lợi nói.

Theo đánh giá của các chuyên gia, trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, áp lực cân đối quỹ BHXH và ngân sách ngày càng lớn sẽ không có một “cú tăng” đơn lẻ nào có thể đồng thời đạt được cả hai mục tiêu là đảm bảo an sinh cho người nghỉ hưu và duy trì tính bền vững tài chính trong dài hạn. Vì vậy, phương án tối ưu cần là một gói chính sách tổng thể, trong đó điều chỉnh lương hưu chỉ là một cấu phần.

Bên cạnh việc điều chỉnh mức hưởng, cần tiếp tục cải cách các tham số của hệ thống BHXH để đảm bảo tính bền vững của quỹ BHXH trong tương lai. Trong đó, tăng tuổi nghỉ hưu theo lộ trình của Bộ luật Lao động năm 2019 được đánh giá là giải pháp tài chính quan trọng nhằm kéo dài thời gian đóng, giảm áp lực chi trả. Ngoài ra, cần điều chỉnh tỉ lệ hưởng theo hướng phù hợp hơn trong dài hạn, giảm tốc độ tích lũy phần trăm theo số năm đóng và mở rộng diện tham gia BHXH, đặc biệt với lao động khu vực phi chính thức và người tham gia BHXH tự nguyện để tăng nguồn thu cho quỹ BHXH.

Mặt khác, cần tách bạch rõ chức năng “bảo hiểm” và “an sinh”. Theo đó, quỹ BHXH vận hành đúng theo nguyên tắc đóng - hưởng, còn ngân sách nhà nước sẽ tập trung hỗ trợ người cao tuổi nghèo hoặc nhóm có mức lương hưu thấp, tránh tình trạng “gánh chéo” gây áp lực kéo dài lên quỹ BHXH.