Nhiều cơ hội thụ hưởng chính sách bảo hiểm xã hội cho lao động phi chính thức

Giải quyết thủ tục về bảo hiểm xã hội cho lao động.

Theo đánh giá, lao động phi chính thức là nhóm lao động có nhu cầu an sinh rất lớn nhưng thu nhập thường không ổn định, việc làm linh hoạt nên khó tham gia BHXH bắt buộc. Vì vậy, phát triển BHXH tự nguyện không chỉ là nhiệm vụ mở rộng diện bao phủ BHXH mà còn là giải pháp quan trọng để bảo đảm an sinh lâu dài cho nông dân, lao động tự do, tiểu thương, người làm nghề không có hợp đồng lao động và các nhóm dễ bị tổn thương.

Sau hơn 7 năm thực hiện Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH, số người tham gia BHXH tự nguyện tăng nhanh. Đến hết năm 2025 đạt hơn 2,6 triệu người, tăng 13,83% so với năm 2024, đạt 5,49% lực lượng lao động trong độ tuổi.

Cùng với tăng diện bao phủ, chính sách BHXH tự nguyện cũng được điều chỉnh theo hướng thực chất hơn, gần hơn với nhu cầu của người dân. Theo đó, Luật BHXH năm 2024 quy định giảm số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm. Quy định này có ý nghĩa lớn đối với người tham gia BHXH tự nguyện, nhất là những người bắt đầu tham gia khi tuổi đã cao, thời gian tích lũy chưa dài hoặc thu nhập chưa ổn định.

Việc giảm điều kiện về thời gian đóng giúp nhiều người có thêm cơ hội đủ điều kiện hưởng lương hưu hằng tháng, thay vì rời khỏi hệ thống hoặc chỉ nhận BHXH một lần. Khi có lương hưu, người tham gia không chỉ có nguồn thu nhập ổn định khi về già mà còn được cấp thẻ BHYT theo quy định, qua đó giảm bớt gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh trong giai đoạn tuổi cao.

Một điểm đáng chú ý của Luật BHXH năm 2024 là bổ sung chế độ trợ cấp thai sản vào chính sách BHXH tự nguyện. Quy định này giúp chính sách BHXH tự nguyện không chỉ gắn với hưu trí, tử tuất mà còn mở rộng thêm quyền lợi thiết thực cho người tham gia.

Chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện từ ngân sách nhà nước cũng tiếp tục được hoàn thiện. Theo quy định, công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, đều có thể tham gia BHXH tự nguyện và được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm trên mức đóng BHXH hằng tháng, tính trên mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn. Vấn đề này đã được quy định tại Nghị định số 159/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Trong đó, người tham gia BHXH tự nguyện được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm (%) trên mức đóng BHXH tự nguyện hằng tháng theo mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn, theo quy định tại khoản 2 Điều 31 và khoản 1 Điều 36 của Luật BHXH. Cụ thể, bằng 50% đối với người tham gia thuộc hộ nghèo, người đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; bằng 40% đối với người tham gia thuộc hộ cận nghèo; bằng 30% đối với người tham gia là người dân tộc thiểu số; bằng 20% đối với người tham gia khác.

Từ thực tế tham gia BHXH tự nguyện, anh Phan Viết Tuấn (phường Tam Sơn, tỉnh Bắc Ninh) chia sẻ, ban đầu anh tham gia BHXH tự nguyện chỉ với mục đích tích lũy để có lương hưu sau này cho đỡ gánh nặng con cái. Thế nhưng, khi vợ anh sinh con, anh được nhà nước hỗ trợ một khoản tiền thai sản như khi đi làm tại các công ty. Số tiền này rất thiết thực để gia đình anh lo bỉm sữa cho bé trong những ngày đầu mới sinh mà thủ tục hưởng cũng rất đơn giản, thuận lợi, nhanh chóng.

Bên cạnh hỗ trợ từ ngân sách trung ương, nhiều địa phương cũng chủ động ban hành chính sách hỗ trợ thêm cho người tham gia BHXH tự nguyện. Tính đến tháng 3/2026, có 28/34 tỉnh, thành phố có nghị quyết hỗ trợ từ ngân sách địa phương cho người tham gia BHXH tự nguyện, trong đó có Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Nghệ An, Ninh Bình…

Trong bối cảnh già hóa dân số, thị trường lao động biến đổi nhanh, số lao động phi chính thức còn lớn, phát triển BHXH tự nguyện là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài. Khi người lao động hiểu rõ quyền lợi, được Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng và được phục vụ thuận tiện hơn, chính sách BHXH tự nguyện sẽ có thêm điều kiện trở thành điểm tựa bền vững cho hàng triệu người dân khi về già.