Thanh niên “3 không” - Khoảng trũng trong tâm lý, khoảng trống về an sinh xã hội

Năm 2026, cả nước mạnh mẽ bước vào kỷ nguyên số, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, mở ra vô vàn cơ hội cho người lao động. Thế nhưng, trong bối cảnh này, một bộ phận người trẻ vẫn chọn cách đứng bên lề. Nguyên nhân không hẳn vì họ lười biếng, mà là sự cộng hưởng của áp lực đồng trang lứa (peer pressure) quá lớn từ mạng xã hội, sự bao bọc thái quá của gia đình và tâm lý ngại khó, sợ khổ. Thậm chí, nhiều người đang bị ảo tưởng về giá trị bản thân, với tâm lý thà thất nghiệp chứ không chịu làm việc vất vả với mức lương thấp, hoặc bị “tê liệt tạm thời” trước áp lực phải thành công nhanh chóng, dẫn đến tâm lý “buông xuôi”.

Hiện nay có khá nhiều người trẻ đang bị ảo tưởng về giá trị bản thân.

Hệ lụy của tình trạng “3 không” rất đáng lo ngại, không chỉ tạo gánh nặng kinh tế cho gia đình, mà còn bào mòn sự tự tin và kỹ năng xã hội của chính những người trẻ này. Thực tế cho thấy, một ngày không học, không làm sẽ khiến con người bị tụt hậu so với dòng chảy cuộc sống. Trong khi đó, do nhiều gia đình có điều kiện về kinh tế, khiến con em họ quá phụ thuộc, ỷ lại, dẫn đến không chịu lo học nghề, tìm kiếm việc làm.

Theo thống kê, chỉ tính trong quý IV/2025, cả nước có tới 1,4 triệu thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập và đào tạo, chiếm 10,2% tổng số thanh niên cả nước. Số liệu này cho thấy, nhiều người trẻ đang gặp khó khăn trong tìm kiếm công việc; song cũng đặt ra cảnh báo cho các cơ quan chức năng trong việc định hướng đào tạo nghề và tạo việc làm cho lao động trẻ, nhất là trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay.

Chia sẻ về thực trạng này, anh Lê Tuấn Hùng - Công ty Phát triển nhân sự Hoàng Hà (Hà Nội), người có nhiều năm tư vấn, cung ứng nhân sự cho các doanh nghiệp ở trong và ngoài nước cho rằng, các bạn trẻ nên nhìn nhận lại chính mình, hãy hạ thấp kỳ vọng để bắt đầu từ việc nhỏ. “Đừng đợi một công việc sang chảnh hay lương nghìn đô mới làm. Hãy bắt đầu từ những công việc lao động phổ thông hoặc thực tập sinh, để rèn luyện kỷ luật và thái độ làm việc” - anh Hùng khuyến cáo.

Thế hệ trẻ cần học một kỹ năng mới và mạnh dạn thoát ly ra khỏi vùng an toàn.

Bên cạnh đó, anh Lê Tuấn Hùng cũng lưu ý, thế hệ trẻ cần học một kỹ năng mới ngay lập tức và mạnh dạn thoát ly ra khỏi vùng an toàn. Theo anh Hùng, mỗi người trẻ không nhất thiết phải học đại học, mà có thể học nghề, học ngoại ngữ hay một kỹ năng mềm ngắn hạn, bởi đầu tư cho bản thân là khoản đầu tư siêu lợi nhuận.

Đặc biệt, mỗi người trẻ hãy can đảm bước ra khỏi sự bao bọc của cha mẹ, bởi áp lực cơm áo gạo tiền chính là động lực mạnh mẽ nhất để mỗi người trưởng thành. “Đừng để thanh xuân trôi qua trong 3 chữ “không”, mà hãy biến nó thành “không ngại khó, không ngại khổ, không dừng lại” - anh Lê Tuấn Hùng chia sẻ thêm về kinh nghiệm bản thân.

TS. Phạm Văn Minh - nguyên Chủ nhiệm Khoa Điện (Đại học Công nghiệp Hà Nội), là người đã có nhiều năm tham gia tư vấn tuyển sinh cũng cho rằng, giới trẻ cần chủ động tìm hiểu để chọn đúng ngành, đúng nghề, qua đó tạo lập cho mình vị trí việc làm ổn định trong xã hội. Theo đó, các em không được ngại khó, ngại khổ, không nên ảo tưởng về giá trị bản thân, để tránh rơi vào cú sốc không nghề nghiệp, không thu nhập nếu gia đình chẳng may gặp khó khăn về kinh tế.

Bên cạnh đó, mỗi người cũng cần trân trọng quá trình làm việc và cống hiến của mình, dũng cảm chấp nhận mức lương khởi điểm có thể thấp, coi đó như là động lực để mình nỗ lực phấn đấu hoàn thiện tay nghề và gia tăng giá trị bản thân. Đặc biệt, trong bối cảnh kỷ nguyên số khiến nhiều việc làm truyền thống bị suy giảm, thì bản thân mỗi người cần phải chủ động thích nghi, tiếp cận nhanh với kỹ thuật số, năng lực số để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao.

Cũng liên quan tình trạng này, hiện nay, việc tuân thủ Luật BHXH, Luật BHYT trong các cơ quan, doanh nghiệp ngày càng cao, tạo điều kiện để những lao động trẻ được tham gia BHXH, BHYT từ sớm và đúng quy định. Do đó, nếu nhóm thanh niên “3 không” xóa bỏ được quan niệm lệch chuẩn, sự tự ti, mạnh dạn đối mặt với thử thách công việc, thì họ mới có cơ hội thể hiện năng lực bản thân, cũng như tiếp cận chính sách BHXH, BHYT một cách bền vững.

Song, để thực hiện điều này, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị - xã hội trong việc giáo dục tư tưởng, định hướng nghề nghiệp và tạo việc làm bền vững cho nhóm lao động trẻ. Trong đó, việc giáo dục tư tưởng được coi là yếu tố then chốt, giúp người trẻ hiểu biết và có ý thức trách nhiệm với gia đình cũng như xã hội, nhất là có ý thức tự chủ trong công việc và cuộc sống của chính mình.