![]() |
| Công tác tuyên truyền chính sách BHXH, BHYT vẫn đang được đẩy mạnh, tuy nhiên cần những chính sách mới để tạo sự đột phá về số người tham gia để đạt các mục tiêu đến năm 2030. |
Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, tính đến hết tháng 6, số người tham gia BHXH trên cả nước đã đạt 22,23 triệu người, tăng 17,3% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó, số tham gia BHXH bắt buộc là 19,53 triệu người, tăng 14,5% so với cùng kỳ năm 2025. Số tham gia BHXH tự nguyện là 2,7 triệu người, tăng 42% so với cùng kỳ 2025.
Số tham gia BHYT trên cả nước là 98,68 triệu người, tăng 8,1% so với cùng kỳ năm 2025.
Theo đánh giá của BHXH Việt Nam, công tác phát triển người tham gia BHXH, BHYT đã và đang đạt tiến độ tích cực. Với tốc độ tăng trưởng hiện nay, dự báo đến hết năm 2026, số người tham gia BHXH đạt 23,071 triệu người, tương ứng 48,1% lực lượng lao động trong độ tuổi; số người tham gia BHYT là 99,168 triệu người, tỷ lệ bao phủ đạt 95,95% dân số.
Nhiều giải pháp đã và đang được toàn Hệ thống BHXH Việt Nam tập trung triển khai đồng bộ và đem lại hiệu quả tích cực. Cơ quan BHXH các cấp định kỳ nghiệm thu, đánh giá tiến độ thực hiện công tác thu, phát triển người tham gia theo chỉ tiêu được giao và quy trình thực hiện công tác quản lý thu, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT theo hướng dẫn tại Thông tư số 09/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính. Triển khai đồng bộ các giải pháp hướng tới mục tiêu mở rộng độ bao phủ BHXH, BHTN bền vững và BHYT toàn dân, giảm số tiền chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN.
Các hoạt động tuyên truyền đã được chủ động triển khai theo các kế hoạch từng năm, từng “chiến dịch” cao điểm nhân dịp Tháng vận động triển khai BHXH toàn dân, kỷ niệm ngày BHYT Việt Nam. Nội dung, hình thức tuyên truyền, hỗ trợ người tham gia BHXH, BHYT, BHTN đã được xây dựng theo hướng đa dạng hóa, hiện đại hóa, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng và từng vùng, miền để tạo sự lan tỏa sâu rộng, nâng cao nhận thức và sự đồng thuận của người dân với chính sách BHXH, BHTN, BHYT.
BHXH Việt Nam nhận định: Trường hợp không phát sinh yếu tố tác động bất thường, kết quả này bảo đảm hoàn thành chỉ tiêu theo lộ trình tăng BHXH bình quân hằng năm giai đoạn 2026 – 2030 và hoàn thành chỉ tiêu BHYT tại Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ về tỷ lệ bao phủ BHYT.
Theo Nghị quyết số 403/NQ-CP của Chính phủ về việc giao chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH đến năm 2030, cả nước phải có trên 29,33 triệu người tham gia BHXH. Còn về BHYT, theo Quyết định số 1468/QĐ-TTg về việc giao chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội đến năm 2030 mới được Chính phủ ban hành, năm 2030, phải đảm bảo 100% dân số trên cả nước có BHYT.
BHXH Việt Nam cũng phân tích rằng, tính toán trên cơ sở tốc độ phát triển người tham gia BHXH, BHYT hiện nay so với các mục tiêu đặt ra đến năm 2030 còn có khoảng cách khá xa và thực sự là khó khăn thách thức không hề nhỏ.
Đơn cử như khi phân tích, tính toán lộ trình thực hiện với chỉ tiêu số người tham gia BHXH, cần xét trong bối cảnh tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo đó, các ngành thâm dụng lao động như dệt may, giày da, lắp ráp điện tử, gia công, sản xuất, … sẽ đẩy mạnh tự động hóa, đẩy mạnh sử dụng máy móc, thiết bị tự động (lực lượng sản xuất mới), cắt giảm nhân sự trực tiếp, dẫn đến việc tăng trưởng, phát triển người tham gia BHXH bắt buộc có nguy cơ chậm lại, dư địa tăng trưởng là không nhiều. Dòng lao động này sẽ chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức tự kinh doanh, làm việc tự do (như: shipper, tài xế công nghệ, bán hàng online, môi giới, ...). Số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc - theo quy định như hiện hành sẽ bị thu hẹp lại một cách đáng kể.
Với BHYT, tỷ lệ bao phủ đạt 95,95% dân số, và thực tiễn cho thấy, việc mở rộng bao phủ đối với nhóm còn lại sẽ là thách thức rất lớn. Ngoài ra, một số nhóm đang tham gia hiện nay rất dễ bị biến động, giảm đi khi các cơ chế đóng/hỗ trợ đóng BHYT thay đổi. Đây là điều đã từng xảy ra với một số địa phương trước đây khi các quyết định điều chỉnh về địa bàn không còn thuộc diện kinh tế – xã hội khó khăn/đặc biệt khó khăn, người dân tại các khu vực này không còn được hỗ trợ đóng BHYT, dẫn đến tỷ lệ bao phủ bị giảm cục bộ. Tỷ lệ bao phủ BHYT vì vậy rất khó bền vững dài hạn.
Theo BHXH Việt Nam, ngay từ thời điểm này cần những giải pháp mang tính đột phá, tạo tiền đề để “mở đường” cho quá trình thực hiện các mục tiêu BHXH, BHYT toàn dân; cơ chế chính sách cần được xây dựng để bảo đảm phù hợp với bối cảnh thực tiễn đang thay đổi nhanh chóng.
Cụ thể hơn, với mục tiêu phát triển BHXH, BHXH Việt Nam đề nghị quá trình sửa đổi Luật BHXH mở rộng hơn nữa nhóm thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Theo đó, thay vì tư duy xây dựng quy định BHXH bắt buộc dựa trên quan hệ lao động (có phát sinh hợp đồng lao động giữa chủ sử dụng lao động và người lao động như truyền thống) cần chuyển đổi sang tập trung với nhóm có tiềm năng thu nhập.
Theo đó, cần thiết nghiên cứu để quy định bổ sung vào quy định tham gia BHXH bắt buộc với các nhóm lao động như tự kinh doanh, làm việc tự do (như shipper, tài xế công nghệ, bán hàng online, môi giới, ...) và cả nhóm lao động có hợp đồng dưới 1 tháng (hiện nay có xuất hiện tình trạng ký hợp đồng lao động dưới 1 tháng để không thuộc diện phải đóng BHXH bắt buộc); trước mắt có thể chỉ quy định đóng bắt buộc và Quỹ hưu trí, tử tuất.
Cụ thể đề xuất như sau: “Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, người có thu nhập từ hoạt động cung ứng dịch vụ vận chuyển, giao nhận, bán hàng (kể cả đại lý xổ số, người bán vé xổ số di động (dạo) của các Công ty xổ số, đại lý xổ số – theo kiến nghị của cử tri Vĩnh Long gửi đến sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI), môi giới, kết nối giao dịch thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ hoặc mô hình việc làm linh hoạt và các hoạt động tương tự; lao động thử việc, lao động học nghề, thực tập nghề, lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 1 tháng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của Chính phủ”.
Theo tính toán của BHXH Việt Nam, hiện có khoảng 12,59 triệu người đang hoạt động ở các lĩnh vực/nhóm ngành nghề này. Nếu áp dụng quy định nêu trên (sau khi lọc ra người hết tuổi lao động, đang hưởng lương hưu, hoặc đang tham gia BHXH bắt buộc theo nhóm đối tượng khác) ước tính sẽ có khoảng 4,4 triệu người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Tổng cộng, đến năm 2030, số người tham gia BHXH là 29,5 triệu người, tỷ lệ bao phủ trên 60% lực lượng lao động (trong đó, BHXH bắt buộc đạt khoảng 26,9 triệu người), đạt mục tiêu tại Nghị quyết số 28-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về cải cách chính sách BHXH và Nghị quyết số 403/NQ-CP của Chính phủ.
Cùng với đề xuất nêu trên, cơ quan BHXH cũng xây dựng các phương án kê khai (thủ tục thực hiện) và mức đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất ở các tỷ lệ, mức độ khác nhau.
Khác với cơ chế đóng tự nguyện, khi đã quy định thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, trách nhiệm đóng của người lao động phải được thực thi nghiêm túc, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên cần nhìn nhận rằng, đóng BHXH là khoản đầu tư an sinh cho tương lai, để tạo nguồn bù đắp thu nhập khi người lao động về già. Từ góc độ này, trách nhiệm đóng BHXH không còn “nặng nề”, không thuần túy là khoản chi phí phát sinh phải đóng. Xét từ bản chất của chính sách BHXH, nói đúng hơn, đó là của để dành của chính người lao động.