![]() |
| Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với nhiều quy định mới nhằm ngăn chặn tác hại của thuốc lá. |
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ 2 năm 2026, đề xuất nhiều chính sách quan trọng nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước và nâng cao hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Theo Bộ Y tế, các nội dung sửa đổi của Luật tập trung vào sáu nhóm chính sách: mở rộng, làm rõ khái niệm và phạm vi các sản phẩm thuốc lá; tăng cường các hành vi bị nghiêm cấm; kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước; kiểm soát hoạt động trưng bày và kinh doanh thuốc lá; bảo đảm môi trường không khói thuốc; tăng cường bảo vệ trẻ em và người chưa đủ 18 tuổi.
Tạo cơ sở pháp lý kiểm soát các sản phẩm thuốc lá mới
Luật sửa đổi, bổ sung khái niệm thuốc lá theo hướng bao quát các loại sản phẩm thuốc lá hiện có và các sản phẩm mới phát sinh trên thị trường. Theo đó, thuốc lá bao gồm: Sản phẩm được sản xuất từ toàn bộ hoặc một phần nguyên liệu thuốc lá như thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào, túi ngậm nicotine, shisha; Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng;
Luật cũng nêu rõ: các sản phẩm thuốc lá khác do Chính phủ quy định căn cứ tình hình thực tế.
Luật bổ sung định nghĩa cụ thể về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, xác định các thành phần tối thiểu cấu thành sản phẩm. Đồng thời, mở rộng khái niệm nguyên liệu thuốc lá, bao gồm lá thuốc lá dưới các dạng khác nhau, chất có chứa nicotine được sử dụng cho thuốc lá và các chất, nguyên liệu thay thế khác được sử dụng cho thuốc lá.
Bộ Y tế cho rằng: việc bổ sung, làm rõ các khái niệm này nhằm tạo cơ sở pháp lý để nhận diện, phân loại và kiểm soát các sản phẩm thuốc lá, tránh tình trạng lợi dụng sự khác biệt về tên gọi, thành phần, cấu tạo hoặc hình thức sản phẩm để né tránh quy định pháp luật.
Kiên quyết ngăn chặn thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới
Một trong những nội dung trọng tâm của Luật là sửa đổi toàn diện Điều 9 về các hành vi bị nghiêm cấm, theo hướng kiểm soát chặt chẽ từ khâu sản xuất, kinh doanh, lưu thông đến sử dụng sản phẩm. Luật quy định nghiêm cấm các hành vi sản xuất, kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, kinh doanh tạm nhập, tái xuất, kinh doanh chuyển khẩu và chứa chấp đối với: Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; thuốc lá giả; sản phẩm được thiết kế có hình thức hoặc mô phỏng bao thuốc lá, gói thuốc lá, điếu thuốc lá; sản phẩm có cấu tạo, chức năng và được sử dụng như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác; nguyên liệu thuốc lá sử dụng cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác; nguyên liệu thuốc lá nhập lậu, thuốc lá nhập lậu.
Luật sửa đổi cũng nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu các thiết bị điện tử, bộ phận chứa nguyên liệu thuốc lá sử dụng cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác, trừ trường hợp được pháp luật cho phép. Đồng thời, nghiêm cấm sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác; sử dụng các sản phẩm có cấu tạo, chức năng và được sử dụng như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Bên cạnh đó, quy định nghiêm cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng và tiếp thị liên kết trong thương mại điện tử về thuốc lá dưới mọi hình thức. Bổ sung khái niệm tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng, bao gồm việc chủ động tiếp cận người tiêu dùng để giới thiệu, chào mời, tư vấn, cung cấp thông tin về thuốc lá.
Đối với hoạt động kinh doanh, Luật đã quy định nghiêm cấm bán thuốc lá trên môi trường điện tử, bao gồm bán trên nền tảng thương mại điện tử hoặc các phương thức giao dịch điện tử khác. Ngoại lệ là giao dịch, ký kết hợp đồng thông qua phương tiện điện tử giữa các tổ chức, cá nhân kinh doanh thuốc lá hợp pháp.
Bộ Y tế đánh giá: các quy định cấm được thiết kế để kiểm soát nhiều khâu trong chuỗi cung ứng và sử dụng sản phẩm, đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng hình thức, cấu tạo, tên gọi hoặc phương thức giao dịch để né tránh quy định pháp luật.
Kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước, tăng cường quản lý nguồn cung
Đối với thuốc lá truyền thống, Luật bổ sung các biện pháp kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước, gắn quản lý sản xuất và nhập khẩu với lộ trình giảm sản lượng.
Các biện pháp kiểm soát bao gồm: Quản lý sản lượng thuốc lá được phép sản xuất và nhập khẩu; Dán tem hoặc in mã số, mã vạch trên bao bì thuốc lá; Quản lý nguyên liệu thuốc lá; Quản lý nguồn gốc, sự di chuyển và tính hợp pháp của thuốc lá.
Luật quy định Bộ trưởng Bộ Công Thương công bố công khai sản lượng thuốc lá được phép sản xuất và nhập khẩu để tiêu thụ trong nước của từng doanh nghiệp theo lộ trình giảm sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước do Chính phủ quy định. Tiếp tục xác định kinh doanh sản phẩm thuốc lá, nguyên liệu thuốc lá, máy móc, thiết bị thuộc chuyên ngành thuốc lá là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động mua bán, chế biến, nhập khẩu nguyên liệu thuốc lá; sản xuất, mua bán, nhập khẩu thuốc lá phải có giấy phép do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp.
Việc tăng cường quản lý sản lượng, nguồn gốc và tính hợp pháp của thuốc lá nhằm kiểm soát chặt chẽ nguồn cung, nâng cao tính minh bạch trong hoạt động sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh và tạo cơ sở thực hiện lộ trình giảm sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước.
Siết chặt quy định về trưng bày thuốc lá, hạn chế quảng bá và kích thích tiêu dùng tại điểm bán
Đây cũng là một trong những nội dung rất đáng chú ý trong luật mới. Theo đó, Luật bổ sung quy định nghiêm cấm trưng bày thuốc lá, bao bì thuốc lá, hình ảnh thuốc lá, nhãn thuốc lá nhằm nhận diện thuốc lá tại địa điểm phân phối, bán buôn, bán lẻ thuốc lá và trên môi trường điện tử hoặc bằng các hình thức trưng bày theo quy định của pháp luật về thương mại, trừ trường hợp được phép trưng bày do Chính phủ quy định.
Bộ Y tế cho biết, đây là điểm mới quan trọng trong chính sách kiểm soát thuốc lá tại điểm bán. Theo đó, thay vì chỉ giới hạn số lượng bao, tút hoặc hộp thuốc lá được trưng bày tại điểm bán lẻ như quy định trước đây, dự thảo chuyển sang nguyên tắc nghiêm cấm trưng bày, trừ trường hợp được Chính phủ cho phép.
Quy định này nhằm hạn chế việc sử dụng bao bì, hình ảnh, nhãn hiệu và các hình thức trưng bày để quảng bá, thu hút sự chú ý và kích thích nhu cầu tiêu dùng thuốc lá, đặc biệt đối với trẻ em, thanh thiếu niên và những người chưa từng sử dụng thuốc lá. Đồng thời, nghiêm cấm quảng cáo, khuyến mại, tiếp thị thuốc lá trực tiếp và tiếp thị liên kết trong thương mại điện tử. Các quy định này góp phần hạn chế các hình thức quảng bá sản phẩm thông qua cả phương thức truyền thống và môi trường số.
Đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường điện tử, Luật quy định nghiêm cấm bán thuốc lá qua nền tảng thương mại điện tử và các phương thức giao dịch điện tử khác, trừ trường hợp giao dịch, ký kết hợp đồng giữa các tổ chức, cá nhân kinh doanh thuốc lá hợp pháp.
Bảo vệ quyền được sống và làm việc trong môi trường trong lành, không khói thuốc
Luật sửa đổi quy định về nguyên tắc bảo đảm quyền của mọi người, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em và các đối tượng dễ bị tổn thương khác, được sống, học tập và làm việc trong môi trường không có khói thuốc lá. Đồng thời, dự thảo sửa đổi quy định về địa điểm cấm hút thuốc lá, xác định cơ sở giáo dục là địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên.
Theo Bộ Y tế, việc bảo đảm môi trường không khói thuốc không chỉ nhằm bảo vệ người không hút thuốc khỏi tác hại của khói thuốc thụ động mà còn góp phần xây dựng môi trường sống, học tập và làm việc an toàn, lành mạnh, đặc biệt tại các cơ sở giáo dục và những địa điểm có nhiều trẻ em. Luật cũng bổ sung yêu cầu bảo đảm mọi người được thông tin đầy đủ về tác hại của thuốc lá, bao gồm thông tin bằng tiếng dân tộc với nội dung và hình thức phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số.
Tăng cường bảo vệ trẻ em, người chưa đủ 18 tuổi trước tác hại của thuốc lá
Bộ Y tế nhấn mạnh, bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên là một trong những định hướng quan trọng xuyên suốt các nội dung sửa đổi của Luật. Theo đó, Luật tiếp tục quy định nghiêm cấm: Người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá; Sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua, bán thuốc lá; Bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; Sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm và các sản phẩm dành riêng cho người chưa đủ 18 tuổi, trừ trường hợp phục vụ công tác tuyên truyền, phổ biến, thông tin, giáo dục, truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Đáng chú ý, Luật sửa đổi quy định về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân bán buôn, bán lẻ thuốc lá: không được bán thuốc lá nếu người mua không chứng minh được đủ tuổi mua thuốc lá. Đây là biện pháp quan trọng nhằm tăng trách nhiệm của người bán, không chỉ dừng lại ở việc nghiêm cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi mà còn đặt ra yêu cầu kiểm tra, xác minh độ tuổi người mua trước khi thực hiện giao dịch.
Bên cạnh đó, việc nghiêm cấm quảng cáo, tiếp thị, trưng bày thuốc lá và kiểm soát chặt các sản phẩm thuốc lá mới cũng góp phần hạn chế việc trẻ em, thanh thiếu niên tiếp xúc, nhận diện, bị thu hút và tiếp cận các sản phẩm thuốc lá.
Luật còn bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá; đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm, xâm hại người yêu cầu, nhắc nhở, phản ánh, tố giác hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm. Qua đó, tăng cường bảo vệ người thực hiện quyền phản ánh, tố giác và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong xây dựng môi trường không khói thuốc.
Bộ Y tế nhấn mạnh: Với các nội dung sửa đổi, bổ sung nêu trên, Luật hướng tới hoàn thiện đồng bộ các công cụ pháp lý để kiểm soát thuốc lá trên nhiều phương diện: xác định rõ phạm vi sản phẩm; ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá mới và hành vi sử dụng; kiểm soát sản lượng, nguồn cung; hạn chế quảng cáo, tiếp thị, trưng bày; bảo đảm môi trường không khói thuốc và tăng cường trách nhiệm bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi.