Thứ bảy 21/11/2026 04:19
Thời tiết: Hà Nội 16°C
Cà Mau 24°C
TP Hồ Chí Minh 27°C
Hải Phòng 16°C
Đà Nẵng 23°C
e-ISSN 3093-3552
Chuyển động an sinh
aa

Đồng bộ các giải pháp để giảm khoảng trống an sinh cho lao động phi chính thức

Nguyệt Hà
Tỷ lệ lao động phi chính thức của Việt Nam hiện vẫn ở mức cao, trên 63% tổng số lao động có việc làm. Giảm lao động phi chính thức không phải là mục tiêu ngắn hạn mà là nền tảng để xây dựng thị trường lao động bền vững, bảo đảm tăng trưởng kinh tế đi cùng với an sinh xã hội và chất lượng sống của người dân…

Nguy cơ "trắng tay" khi mất việc

Tại Hội thảo khoa học Đánh giá 5 năm thực hiện Bộ Luật Lao động 2019, các chuyên gia cho rằng lao động phi chính thức không phải là một khu vực tạm thời mà là bộ phận cấu thành hữu cơ của nền kinh tế thị trường. Chính vì vậy, việc hoàn thiện Bộ luật Lao động 2019 theo hướng thu hẹp khoảng cách giữa chính thức và phi chính thức không chỉ bảo vệ quyền con người của người lao động mà còn thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Theo ông Nguyễn Huy Khánh - Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội, tính đến năm 2025, số lao động phi chính thức ở Hà Nội là 1,92 triệu người (tăng 16,8% so với năm trước) và chiếm 51,6% tổng số lao động có việc làm. Lao động phi chính thức đang chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thị trường lao động, tác động mạnh mẽ đến phát triển và bảo đảm việc làm nói chung. Tuy nhiên, hầu hết lực lượng lao động này có trình độ chuyên môn, học vấn thấp hoặc những người đến từ khu vực nông thôn, thiếu cơ hội việc làm chính thức. Công việc chủ yếu tập trung ở các ngành nghề có tính chất dễ thay đổi, thiếu bền vững, bấp bênh, ít được bảo vệ bởi pháp luật lao động vì không ký kết hợp đồng lao động.

Đồng bộ các giải pháp để giảm khoảng trống an sinh cho lao động phi chính thức
Việc làm bấp bênh, thu nhập thấp khiến lao động phi chính thức đối diện nguy cơ "trắng tay".

Với đặc điểm như vậy, hầu hết lao động phi chính thức không được hưởng các chế độ an sinh, phúc lợi xã hội như lao động chính thức. Phương tiện, môi trường làm việc của nhóm này chỉ ở mức cơ bản; nhiều nghề, công việc còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn vệ sinh lao động. Đặc biệt, lao động phi chính thức thường ở thế yếu trong thương lượng để bảo đảm điều kiện làm việc cũng như cơ hội, yêu cầu nâng cao thu nhập. Điều đó dẫn đến hệ quả là nhiều người lao động trong khu vực này có thu nhập thấp hơn so với mức lương tối thiểu vùng.

Theo đánh giá, khu vực lao động phi chính thức vẫn đang đối mặt với nhiều khoảng trống pháp lý. Số liệu Tổng cục Thống kê cho thấy, giai đoạn 2020 - 2025, số lao động có việc làm phi chính thức thường xuyên duy trì ở mức cao (khoảng 33 - 35 triệu người). Tính đến quý IV/2025, số lao động có việc làm phi chính thức đạt khoảng 33,1 triệu người (chiếm 62,4% tổng số lao động có việc làm).

Về phân bổ theo ngành nghề, ngành dịch vụ là lĩnh vực việc làm lớn nhất cho lao động phi chính thức với tỷ trọng lao động chiếm 40,8%; công nghiệp và xây dựng đứng thứ hai với 33,5%. Đáng chú ý, tỷ lệ tồn kho của ngành chế biến, chế tạo năm 2025 tăng lên 81,1% đã gián tiếp đẩy một lượng lớn lao động chính thức ra khỏi khu vực có hợp đồng lao động để trở thành lao động tự do.

Những khoảng trống pháp lý và bất cập nảy sinh đến với lao động phi chính thức như: Khó khăn trong việc nhận diện quan hệ lao động; khoảng trống về tiêu chuẩn lao động cơ bản; an toàn vệ sinh lao động; quyền thương lượng tập thể và đại diện; an sinh xã hội và bảo hiểm thất nghiệp. Vì vậy, việc xây dựng "gói an sinh linh hoạt" cho nhóm này, cho phép họ đóng góp và hưởng các quyền lợi ngắn hạn tương tự như khu vực chính thức.

Năm 2025 cũng chứng kiến sự biến động mạnh của khu vực doanh nghiệp, gây hệ lụy trực tiếp đến an sinh của lao động phi chính thức. Số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường khoảng 227,2 nghìn doanh nghiệp (tăng 14,8% so với 2024). Bình quân mỗi tháng có gần 19 nghìn doanh nghiệp dừng hoạt động. Khi doanh nghiệp giải thể, lao động phi chính thức là nhóm đầu tiên mất việc nhưng là nhóm cuối cùng hoặc không bao giờ nhận được trợ cấp. Do không được tham gia bảo hiểm thất nghiệp, nhóm này gần như "trắng tay" khi mất nguồn thu nhập.

Mở rộng diện bao phủ an sinh theo hướng linh hoạt

Theo số liệu của Cục Thống kê, tỷ lệ lao động phi chính thức của Việt Nam hiện ở mức cao, trên 63% tổng số lao động có việc làm. Riêng khu vực thành thị, tỷ lệ này thấp hơn mức bình quân cả nước nhưng vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể. Lao động phi chính thức chính là lao động tự do, lao động không có hợp đồng và không tham gia đầy đủ các chế độ bảo hiểm xã hội. Khi đặt cạnh tỷ lệ thất nghiệp chung của Việt Nam chỉ ở mức hơn 2,2% đã cho thấy một thực tế quan trọng của thị trường lao động: Việt Nam không thiếu việc làm theo nghĩa thống kê nhưng lại thiếu việc làm bền vững, có chất lượng và được bảo vệ đầy đủ về pháp lý, an sinh xã hội.

Đồng bộ các giải pháp để giảm khoảng trống an sinh cho lao động phi chính thức
Tham gia vào hệ thống BHXH là giải pháp đảm bảo an sinh cho nhóm lao động này.

Lao động phi chính thức vừa đóng vai trò "van giảm sốc" cho kinh tế đô thị, vừa là thách thức lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững. Các hoạt động buôn bán nhỏ lẻ, dịch vụ cá thể, vận chuyển tự do, lao động thời vụ giúp giải quyết sinh kế cho nhiều người dân, đặc biệt là lao động nhập cư. Tuy nhiên, khi tỷ lệ này ở mức cao, nền kinh tế sẽ đối mặt với năng suất lao động thấp, thất thu ngân sách, áp lực lên hạ tầng đô thị và hệ thống an sinh xã hội trong dài hạn.

Chính vì thế, giảm tỷ lệ lao động phi chính thức không thể thực hiện bằng mệnh lệnh hành chính hay các biện pháp mang tính áp đặt. Bởi thực tế cho thấy, phần lớn lao động phi chính thức có kỹ năng hạn chế và khả năng tiếp cận thị trường còn yếu. Do đó, giải pháp cần bắt đầu từ việc làm cho khu vực chính thức trở nên hấp dẫn và dễ tiếp cận hơn.

Trước hết, cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ môi trường kinh doanh. Việc đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ ban đầu sẽ khuyến khích các hộ, cá nhân chuyển dần sang khu vực chính thức. Đồng thời, cần mở rộng bao phủ an sinh xã hội theo hướng linh hoạt, phù hợp với đặc thù của lao động đô thị. Việc thiết kế các gói bảo hiểm xã hội tự nguyện, bảo hiểm tai nạn, bảo hiểm hưu trí với mức đóng linh hoạt, thủ tục đơn giản, có sự hỗ trợ một phần từ ngân sách nhà nước cho nhóm thu nhập thấp sẽ giúp người lao động từng bước tham gia, qua đó tạo "cầu nối" để họ tiến vào khu vực chính thức.

Bên cạnh đó, nâng cao kỹ năng và năng suất lao động là giải pháp căn cơ. Lao động phi chính thức phần lớn tập trung ở các ngành nghề có giá trị gia tăng thấp nên cần đẩy mạnh đào tạo nghề ngắn hạn, đào tạo lại, gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế đô thị.

Tin bài khác/

TP. Đà Nẵng: Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế

TP. Đà Nẵng: Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế

Ngày 20/11, Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP. Đà Nẵng phát động đợt cao điểm tuyên truyền, vận động phát triển người tham gia BHXH tự nguyện, bảo hiểm y tế (BHYT) hộ gia đình.
Lâm Đồng: Quyết tâm hoàn thành mục tiêu bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế năm 2026

Lâm Đồng: Quyết tâm hoàn thành mục tiêu bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế năm 2026

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Đinh Văn Tuấn vừa chủ trì làm việc với Bảo hiểm xã hội (BHXH) tỉnh Lâm Đồng và các sở, ngành liên quan về kết quả thực hiện nhiệm vụ BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) 10 tháng của năm 2026 và các giải pháp trọng tâm những tháng cuối năm.
Chính sách tín dụng ưu đãi mới hỗ trợ phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Chính sách tín dụng ưu đãi mới hỗ trợ phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Nghị định số 416/2026/NĐ-CP quy định chính sách tín dụng ưu đãi hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030, với nhiều chính sách hỗ trợ về nhà ở, đất sản xuất, chuyển đổi nghề và phát triển sản xuất, kinh doanh.
Bảo hiểm xã hội Việt Nam tạo bước đột phá trong cải cách hành chính và triển khai Đề án 06

Bảo hiểm xã hội Việt Nam tạo bước đột phá trong cải cách hành chính và triển khai Đề án 06

Năm 2026, Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam ghi nhận nhiều kết quả nổi bật trong cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số gắn với Đề án 06. Với 83% dịch vụ công, thủ tục hành chính được cắt giảm thành phần hồ sơ khi đáp ứng điều kiện dữ liệu, tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt trên 98,5%, hàng triệu người dân và doanh nghiệp đang được hưởng lợi trực tiếp nhờ những thay đổi trong phương thức phục vụ.
Chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện lan tỏa mạnh mẽ tại TP. Đà Nẵng

Chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện lan tỏa mạnh mẽ tại TP. Đà Nẵng

Chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện đang lan tỏa mạnh mẽ tại TP. Đà Nẵng khi có sự tiếp sức từ Nghị quyết số 84/2026/NQ-HĐND của HĐND TP. Đà Nẵng. Bởi chính từ nghị quyết này, một quyết sách đầy nhân văn đã được ban hành từ 10/8/2026 và kéo dài tới hết ngày 31/12/2030 - hộ nghèo tham gia BHXH tự nguyện được hỗ trợ tới 80% mức đóng.
Nghiên cứu, đề xuất thanh toán bảo hiểm y tế với chi phí điều trị dinh dưỡng

Nghiên cứu, đề xuất thanh toán bảo hiểm y tế với chi phí điều trị dinh dưỡng

Đây là một trong những nội dung đang được nghiên cứu, đề xuất xây dựng trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định về tăng mức hưởng và phạm vi hưởng bảo hiểm y tế (BHYT) theo lộ trình, đối tượng ưu tiên phù hợp với mức đóng và khả năng cân đối của quỹ BHYT.
Đề xuất 6 cơ chế ưu đãi, tăng khả năng tiếp cận tín dụng chính sách xã hội

Đề xuất 6 cơ chế ưu đãi, tăng khả năng tiếp cận tín dụng chính sách xã hội

Việc ban hành Nghị định về tín dụng chính sách xã hội của Nhà nước đảm bảo phù hợp với bối cảnh kinh tế – xã hội mới; phù hợp với quy định pháp luật hiện hành, góp phần nâng cao hiệu quả của tín dụng chính sách xã hội của Nhà nước trong thời gian tới.
INFOGRAPHIC: 3 thủ tục hành chính về bảo hiểm xã hội không phụ thuộc địa giới hành chính

INFOGRAPHIC: 3 thủ tục hành chính về bảo hiểm xã hội không phụ thuộc địa giới hành chính

Từ ngày 12/11/2026, người tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế có thể thực hiện 3 thủ tục hành chính về lĩnh vực bảo hiểm xã hội không phụ thuộc địa giới hành chính trên toàn quốc.
Xác định, lập danh sách đối tượng tham gia bảo hiểm y tế thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ

Xác định, lập danh sách đối tượng tham gia bảo hiểm y tế thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ

Bộ Nội vụ vừa ban hành Thông tư số 28/2026/TT-BNV hướng dẫn xác định, lập danh sách đối tượng tham gia BHYT (BHYT) thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ. Trong đó, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.
Lưu ý quy định mới, sửa đổi, bổ sung trường dữ liệu về chi phí khám, chữa bệnh

Lưu ý quy định mới, sửa đổi, bổ sung trường dữ liệu về chi phí khám, chữa bệnh

Bộ Y tế vừa ban hành Quyết định sửa đổi, bổ sung một số trường dữ liệu phục vụ việc quản lý, giám định, thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh. Đáng chú ý là các quy định này có hiệu lực ngay từ ngày ký, 18/11/2026.
Chung tay trao tặng 272 sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế cho người dân khó khăn

Chung tay trao tặng 272 sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế cho người dân khó khăn

Bảo hiểm xã hội (BHXH) cơ sở Thanh Khê vừa phối hợp với Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam 4 phường: Hòa Khánh, Thanh Khê, Hải Vân, Liên Chiểu trao tặng 272 sổ BHXH, thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) cho người dân thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.
Đề xuất sửa đổi chế độ trợ cấp một lần đối với sĩ quan, chiến sĩ Công an nhân dân

Đề xuất sửa đổi chế độ trợ cấp một lần đối với sĩ quan, chiến sĩ Công an nhân dân

Bộ Công an đang lấy ý kiến góp ý đối với Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 54/2019/TT-BCA ngày 11/11/2019 quy định chế độ trợ cấp một lần đối với sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ Công an nhân dân và công nhân công an nghỉ hưu, chuyển ngành, xuất ngũ, thôi việc, hy sinh, từ trần. Dự thảo đề xuất điều chỉnh cách tính trợ cấp khi nghỉ hưu trước hạn tuổi, bổ sung quy định về thời gian công tác được quy đổi, đồng thời làm rõ quy trình lập hồ sơ, thẩm định và chi trả chế độ.
Đề xuất giữ nguyên hai mức quà Tết tặng người có công với cách mạng năm 2027

Đề xuất giữ nguyên hai mức quà Tết tặng người có công với cách mạng năm 2027

Bộ Nội vụ đề xuất tiếp tục áp dụng hai mức quà tặng 600.000 đồng và 300.000 đồng đối với người có công với cách mạng nhân dịp Tết Nguyên đán Đinh Mùi năm 2027, với tổng kinh phí dự kiến hơn 530 tỷ đồng.
Bảo hiểm xã hội Việt Nam hoàn thành xử lý nhà, đất dôi dư

Bảo hiểm xã hội Việt Nam hoàn thành xử lý nhà, đất dôi dư

Theo báo cáo công khai tiến độ khai thác, xử lý nhà, đất dôi dư được Bộ Tài chính công bố, Bảo hiểm xã hội Việt Nam là một trong những đơn vị được ghi nhận hoàn thành tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư.