Chậm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) kéo dài đồng nghĩa quyền lợi an sinh của hàng nghìn lao động có nguy cơ bị ảnh hưởng. Trước thực trạng 425 đơn vị, doanh nghiệp tại Quảng Ninh nợ hơn 102 tỷ đồng, cơ quan BHXH đang phân loại từng trường hợp, đẩy mạnh thu hồi nợ và phối hợp sử dụng các công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.
 |
| BHXH và VKSND TP. Quảng Ninh phối hợp hiệu quả trong công tác thu hồi nợ BHXH. |
Tăng sức nặng xử lý bằng công cụ pháp lý
Theo BHXH TP. Quảng Ninh, tính đến hết tháng 7/2026, toàn Thành phố có 425 đơn vị, doanh nghiệp nợ BHXH từ 3 tháng trở lên, tổng số tiền trên 102 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp tới hơn 3.258 lao động. Quy mô này cho thấy bài toán thu hồi nợ cần được xử lý quyết liệt, nhất là với những khoản nợ kéo dài, có dấu hiệu chây ỳ.
Trong số 425 đơn vị, 186 đơn vị nợ trên 3 tháng đến dưới 6 tháng với số tiền 13,8 tỷ đồng; 111 đơn vị nợ từ 7-12 tháng với hơn 7,3 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhóm nợ trên 12 tháng có 128 đơn vị, tổng số tiền hơn 81,4 tỷ đồng, chiếm phần lớn tổng số tiền chậm đóng cần thu hồi.
Một số khoản nợ kéo dài với giá trị lớn. Công ty TNHH Đầu tư và phát triển FLC Hạ Long nợ hơn 19,5 tỷ đồng trong 41 tháng, ảnh hưởng 259 lao động. Công ty CP Gạch ngói Đất Việt nợ hơn 11 tỷ đồng trong 25 tháng, liên quan 275 lao động. Công ty CP May Quảng Ninh nợ hơn 3 tỷ đồng trong 20 tháng, ảnh hưởng 101 lao động.
Thực trạng trên đặt ra yêu cầu xử lý nợ theo hướng phân loại cụ thể thay vì áp dụng một phương thức chung. Với đơn vị gặp khó khăn thực sự, cơ quan BHXH có thể yêu cầu xây dựng lộ trình khắc phục. Với trường hợp có khả năng thực hiện nghĩa vụ song cố tình chây ỳ, kéo dài thời gian nợ, công cụ thanh tra, kiểm tra và xử lý pháp lý cần được sử dụng kiên quyết hơn.
 |
| Tòa án Nhân dân khu vực 6 - Quảng Ninh xét xử Công ty TNHH Đăng Quyền nợ BHXH. |
| Một bước chuyển đáng chú ý là việc phát huy cơ chế khởi kiện để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, lợi ích công theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. Qua gần 9 tháng triển khai Nghị quyết, Viện KSND 2 cấp thành phố Quảng Ninh đã khởi kiện nhiều vụ việc liên quan đến nợ BHXH, qua đó thu hồi số tiền trên 17 tỷ đồng. |
Trường hợp Công ty TNHH Đăng Quyền cho thấy sức nặng của cơ chế này. Doanh nghiệp không đóng BHXH từ tháng 6/2021, dù đã được cơ quan BHXH và Viện KSND khu vực 6 - Quảng Ninh đôn đốc, yêu cầu khắc phục. Sau quá trình xét xử, Tòa án Nhân dân khu vực 6 - Quảng Ninh buộc doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đối với khoản tiền chậm đóng.
Cụ thể, doanh nghiệp phải nộp toàn bộ 61.944.812 đồng tiền bảo hiểm chậm đóng cùng tiền lãi tính đến ngày 14/9/2026. Tiền chậm nộp tiếp tục được tính theo quy định cho tới khi hoàn thành nghĩa vụ. Vụ việc cho thấy cơ chế tố tụng đang trở thành một công cụ thiết thực để đưa trách nhiệm đóng BHXH từ yêu cầu hành chính sang nghĩa vụ được bảo đảm thực hiện bằng pháp luật.
Nghị định số 274/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật BHXH về chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN cũng bổ sung cơ sở pháp lý cho quá trình xử lý. Khi được kết hợp với Nghị quyết số 205/2025/QH15, các cơ quan chức năng có thêm công cụ để xử lý những trường hợp vi phạm kéo dài, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.
Phân loại nợ, xử lý từ sớm từng trường hợp
Theo ông Nguyễn Huy Thông, Phó Giám đốc BHXH TP. Quảng Ninh, bảo vệ quyền lợi người lao động được xác định là mục tiêu xuyên suốt. Ngay từ đầu năm 2026, cơ quan BHXH đã rà soát, phân loại đơn vị nợ theo thời gian, số tiền, nguyên nhân phát sinh để xây dựng phương án xử lý phù hợp, qua đó tránh để những khoản chậm đóng ngắn hạn tiếp tục chuyển thành nợ kéo dài.
Trên cơ sở phân loại, BHXH Thành phố tăng cường làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp chậm đóng, yêu cầu xây dựng lộ trình khắc phục, thường xuyên gửi thông báo và đôn đốc thực hiện nghĩa vụ. Đối với những đơn vị có khả năng đóng song cố tình chây ỳ, biện pháp xử lý được nâng lên nhằm tăng tính răn đe, hạn chế tình trạng doanh nghiệp kéo dài nghĩa vụ với người lao động.
Sự phối hợp liên ngành cũng được đẩy mạnh. BHXH Thành phố đã phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân trao đổi thông tin, đánh giá thực trạng nợ, xác định những trường hợp vi phạm nghiêm trọng. Đến nay, cơ quan BHXH đã chuyển hồ sơ của 11 đơn vị, doanh nghiệp nợ kéo dài, có dấu hiệu chây ỳ để cơ quan chức năng xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.
Song hành với thu hồi nợ là giải pháp giúp người lao động tự theo dõi quyền lợi của mình. BHXH thành phố phối hợp LĐLĐ Thành phố, công đoàn các xã, phường, đặc khu tổ chức tuyên truyền, đối thoại tại doanh nghiệp. Người sử dụng lao động được phổ biến trách nhiệm đóng đầy đủ, đúng hạn; người lao động được hướng dẫn kiểm tra quá trình tham gia để phát hiện sớm những khoảng thời gian chưa được đóng.
Theo ông Nguyễn Huy Thông, cách tiếp cận này có ý nghĩa phòng ngừa bởi xử lý một khoản nợ đã kéo dài thường khó hơn phát hiện ngay từ những tháng đầu. Khi dữ liệu tham gia của người lao động được cập nhật, theo dõi thường xuyên, cơ quan BHXH có thể nhận diện sớm biến động bất thường. Người lao động cũng có thêm cơ sở chủ động phản ánh thay vì chờ đến thời điểm giải quyết chế độ mới phát hiện quyền lợi bị ảnh hưởng.
“Thời gian tới BHXH Thành phố sẽ tiếp tục phối hợp các ngành chức năng, tổ chức công đoàn để đôn đốc thu hồi nợ; nâng cao hiệu quả kiểm tra việc đóng BHXH, BHYT, BHTN. Ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác cơ sở dữ liệu cũng được đẩy mạnh nhằm phát hiện kịp thời trường hợp chậm đóng, trốn đóng để có biện pháp xử lý”, ông Thông cho biết.
