 |
| Do không có lương hưu, nhiều người già phải bươn chải sinh nhai, đau đầu với bài toán nuôi sống bản thân. |
Thời gian qua, trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok hay YouTube… không khó để bắt gặp những đoạn video, hình ảnh cụ già đã trên dưới 70 tuổi còng lưng bán rau, đạp xe bán vé số, nhặt phế liệu hoặc làm bảo vệ ca đêm. Trong đó, có những video, hình ảnh thu hút hàng triệu lượt xem, cùng hàng chục nghìn bình luận bày tỏ sự xót xa, thương cảm.
Qua tìm hiểu thực tế cho thấy, đằng sau những gánh hàng rong, những người bán vé số, nhặt ve chai hay làm thuê ở độ tuổi này là câu chuyện về khoảng trống an sinh xã hội vẫn chưa được lấp đầy. Vì thế, dù đã cao tuổi, sức khỏe yếu, nhưng nhiều người do không có lương hưu làm điểm tựa, nên vẫn phải kiếm kế mưu sinh, để lo cho cuộc sống bản thân và gia đình.
Chia sẻ với chúng tôi, nhiều bạn trẻ cho biết, xem video, hình ảnh trên mạng xã hội, họ như nhìn thấy chính cha mẹ, ông bà mình trong đó. Một số ý kiến còn cho rằng, điều đáng buồn nhất không phải tuổi già nghèo khó, mà là khi sức khỏe đã suy giảm nhưng vẫn phải lao động chỉ để có tiền mua thuốc men và chi trả sinh hoạt hằng ngày.
Cũng bởi thế, bên cạnh sự cảm thông, trong các hội thảo, diễn đàn, các chuyên gia cũng như cơ quan chức năng đã đặt ra những câu hỏi về việc chuẩn bị tài chính cho tuổi già, về vai trò của chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) và trách nhiệm của gia đình trong bối cảnh quy mô hộ gia đình ngày càng nhỏ, con cái đi làm xa hoặc chịu nhiều áp lực kinh tế.
Theo thống kê, Việt Nam hiện có khoảng 17 triệu người cao tuổi. Tuy nhiên, mới chỉ có khoảng 2,5 triệu người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng. Số còn lại do không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH, nên phải sống dựa vào con cháu, tiếp tục lao động hoặc trông chờ vào các khoản trợ giúp xã hội. Đây được xem là một trong những thách thức lớn trong bối cảnh dân số già hóa nhanh như hiện nay.
Đáng chú ý, theo các chuyên gia an sinh, nhóm chịu nhiều rủi ro nhất là những người dân ở khu vực nông thôn vốn quen với ruộng đồng, lao động tự do, buôn bán nhỏ hoặc làm việc trong khu vực phi chính thức. Nhóm này không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc hoặc không đủ khả năng tài chính để tham gia BHXH tự nguyện, nên hầu như không có tích lũy lo cho tuổi già.
Không có lương hưu đồng nghĩa với việc nhiều người cao tuổi phải tự xoay sở trước những khoản chi ngày càng tăng, đặc biệt là chi phí y tế. Ở độ tuổi trên dưới 70, nhu cầu khám chữa bệnh thường xuyên hơn, trong khi khả năng lao động giảm sút. Do đó, nếu không còn nguồn thu nhập ổn định, mọi chi phí đều có thể trở thành gánh nặng cho bản thân hoặc gia đình họ.
 |
| Lương hưu được coi là điểm tựa vững chắc cho người cao tuổi. |
Do đó, theo các chuyên gia an sinh xã hội, lương hưu không chỉ là khoản tiền để chi tiêu hằng tháng, mà còn tạo điều kiện giúp người cao tuổi tiếp cận chăm sóc y tế tốt hơn, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống và tuổi thọ.
Để thu hẹp khoảng trống an sinh, Luật BHXH năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025) đã bổ sung chế độ trợ cấp hưu trí xã hội. Theo đó, công dân từ đủ 75 tuổi trở lên không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ ngân sách nhà nước. Đối với người từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo, nếu đáp ứng điều kiện theo luật cũng thuộc diện được hỗ trợ.
Có thể khẳng định, chính sách này được kỳ vọng sẽ giúp mở rộng lưới an sinh tới hàng triệu người cao tuổi. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu. Bởi, về lâu dài, giải pháp bền vững vẫn là mở rộng diện bao phủ BHXH ngay từ khi người lao động còn trẻ, đặc biệt với nhóm lao động phi chính thức, đồng thời nâng cao nhận thức về việc chuẩn bị tài chính cho tuổi nghỉ hưu.
Việt Nam hiện có tuổi thọ trung bình khoảng 74,7 tuổi và tỷ lệ người cao tuổi tiếp tục tăng nhanh. Điều này đồng nghĩa với việc bài toán chăm sóc và bảo đảm thu nhập cho người già sẽ trở thành vấn đề của toàn xã hội trong nhiều năm tới.
Bởi vậy, hình ảnh những người già bươn chải mưu sinh như một lời nhắc về một thực tế: Tuổi già không chỉ cần sức khỏe, mà còn cần một nguồn thu nhập ổn định để giảm gánh nặng cho con cái và có một cuộc sống an toàn. Đặc biệt, khi dân số ngày càng già đi, việc có lương hưu không còn là câu chuyện của mỗi cá nhân, mà là yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống an sinh xã hội, mỗi gia đình và cả cộng đồng.
Vì thế, trong bối cảnh kinh tế - xã hội phát triển như hiện nay, các cấp, các ngành, trong đó có ngành BHXH cần đẩy mạnh thực hiện hiệu quả chính sách BHXH, nhất là mở rộng diện bao phủ BHXH tự nguyện tới nhóm nông dân và lao động phi chính thức. Đồng thời, tăng cường thu, xử lý nghiêm tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, góp phần đảm bảo quyền lợi cho người lao động.
Chỉ khi nào chính sách BHXH được người dân tin tưởng và chủ động tham gia, thì nỗi lo về khoảng trống an sinh mới được hóa giải. Và, chỉ khi nào chúng ta thực hiện hiệu quả mục tiêu BHXH toàn dân, thì nhóm người cao tuổi mới có được điểm tựa vững chắc, qua đó không chỉ giảm gánh nặng cho gia đình họ, mà còn giảm áp lực cho ngân sách nhà nước cũng như xã hội.
