Mở rộng danh mục thuốc bảo hiểm y tế: Giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh

Mở rộng danh mục thuốc BHYT sẽ giúp người bệnh giảm chi phí và tăng cơ hội điều trị.

Mở rộng cơ hội cho bệnh nhân ung thư

Những năm gần đây, sự phát triển của y học hiện đại đã mở ra nhiều phương pháp điều trị ung thư tiên tiến, trong đó nổi bật là liệu pháp điều trị đích. Tuy nhiên, đi cùng với hiệu quả vượt trội là áp lực kinh tế nặng nề đối với người bệnh và gia đình. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện chính sách y tế, đặc biệt là mở rộng danh mục thuốc được BHYT chi trả, góp phần “gỡ khó” cho bệnh nhân ung thư.

Hơn 2 năm chống chọi với căn bệnh ung thư vú, chị Trần Thanh Hương (TP. Hải Phòng, đang điều trị tại Bệnh viện K) không chỉ đối diện với nỗi đau bệnh tật mà còn phải gồng mình trước gánh nặng chi phí điều trị. Mỗi tháng, chị phải chi khoảng 40 triệu đồng cho thuốc điều trị đích dù BHYT đã chi trả một phần - một con số vượt xa khả năng của nhiều gia đình có thu nhập trung bình.

Theo chia sẻ của chị Hương, nhờ sử dụng thuốc điều trị đích, sức khỏe của chị được duy trì ổn định trong thời gian qua. Tuy nhiên, việc phải duy trì chi phí điều trị cao trong thời gian dài khiến gia đình luôn trong tình trạng căng thẳng tài chính. Nếu ngưng thuốc, tiên lượng sẽ rất xấu nhưng tiếp tục thì chi phí quá sức.

Từ câu chuyện trên cho thấy một thực tế, bên cạnh nỗi lo bệnh tật, chi phí điều trị - đặc biệt là thuốc điều trị đích đang trở thành “rào cản sống còn” đối với nhiều bệnh nhân ung thư, nhất là ở khu vực nông thôn, nơi điều kiện kinh tế còn hạn chế.

Theo các chuyên gia y tế, thuốc điều trị đích là bước tiến quan trọng trong điều trị ung thư. Khác với hóa trị truyền thống, phương pháp này sử dụng các hoạt chất được thiết kế để tấn công chính xác vào tế bào ung thư, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến tế bào lành. Nhờ đó, hiệu quả điều trị được nâng cao, đồng thời giảm tác dụng phụ. Tuy nhiên, chi phí cho các loại thuốc này rất cao. Tại Việt Nam, mức chi trả phổ biến dao động từ 10 - 50 triệu đồng/tháng, thậm chí có thể lên đến hàng trăm triệu đồng đối với một số phác đồ hiện đại.

Áp lực lên quỹ BHYT sẽ gia tăng

Hiện nay, danh mục thuốc ban hành kèm theo Thông tư số 20/2022/TT-BYT (ngày 31/12/2022 của Bộ Y tế), nhóm thuốc điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch đang có 81 thuốc thuộc phạm vi chi trả của quỹ BHYT. Cùng với nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn đang có 182 thuốc, nhóm thuốc tim mạch có 110 thuốc, nhóm thuốc tiêu hóa có 75 thuốc.

Đáp ứng nhu cầu điều trị của người dân và cơ sở khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đang rà soát và cập nhật danh mục thuốc nhằm đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh thực tiễn. Dự thảo Thông tư mới dự kiến bổ sung 84 thuốc hóa dược và sinh phẩm. Nhóm thuốc ung thư chiếm tỷ trọng lớn nhất với 30 loại (gần 36%) chủ yếu là các phát minh mới như thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng, điều trị miễn dịch.

Bệnh nhân làm thủ tục thanh toán BHYT tại Trung tâm Ung bướu (Bệnh viện Trung ương Huế).

Theo chia sẻ của bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), đây là nhóm thuốc được đánh giá có hiệu quả điều trị cao nhưng chi phí rất đắt đỏ do phải trải qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng tốn kém. Việc đưa các thuốc này vào danh mục BHYT, ở mức đồng chi trả 30-50% vẫn có ý nghĩa lớn trong việc giảm đáng kể áp lực tài chính và tăng khả năng tiếp cận điều trị cho người bệnh.

Cùng với đó, danh mục mới còn bổ sung 24 thuốc điều trị các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, hô hấp, tâm thần và tiết niệu. Đây là những bệnh cần điều trị lâu dài, chi phí tích lũy lớn, nên việc mở rộng danh mục được kỳ vọng sẽ giúp giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh. Đáng chú ý, có thêm 18 thuốc điều trị bệnh hiếm được đưa vào danh mục, trong đó phần lớn thuộc nhóm ung thư. Với đặc thù chi phí cao và ít lựa chọn điều trị, việc được BHYT hỗ trợ sẽ giúp người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận thuốc, cải thiện tiên lượng. Song song với việc bổ sung thuốc mới, dự thảo cũng đề xuất điều chỉnh điều kiện và tỷ lệ thanh toán của 52 thuốc hiện hành, nhiều thuốc được mở rộng phạm vi sử dụng và nâng mức chi trả, qua đó tăng khả năng tiếp cận điều trị.

Cũng theo bà Trang, nhu cầu KCB đang tăng nhanh, tạo áp lực lớn lên quỹ BHYT. Năm 2025, số lượt KCB ước tính vượt 200 triệu, tăng hơn 10 triệu lượt so với năm trước. Trong khi đó, phạm vi quyền lợi rộng, mức đóng còn hạn chế khiến chi phí chi trả không ngừng gia tăng, đặc biệt khi các bệnh không lây nhiễm ngày càng phổ biến. Đáng chú ý, chi phí thuốc tiếp tục là một trong những cấu phần lớn nhất của quỹ BHYT. Dù tỷ trọng chi cho thuốc có xu hướng giảm nhẹ, giá trị tuyệt đối vẫn tăng mạnh từ khoảng 40.000 tỷ đồng năm 2022 lên hơn 50.000 tỷ đồng năm 2024. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải lựa chọn và thanh toán thuốc một cách hợp lý, bảo đảm hiệu quả điều trị nhưng vẫn giữ được cân đối tài chính.

Chính vì vậy, danh mục thuốc BHYT được xây dựng theo hoạt chất, không phân biệt thuốc nội hay ngoại, bảo đảm công bằng và thúc đẩy cạnh tranh về giá. Tuy nhiên, việc lựa chọn thuốc phải dựa trên nguyên tắc chặt chẽ, ưu tiên hiệu quả và an toàn, đồng thời tính toán khả năng chi trả của quỹ BHYT. Đối với các thuốc có chi phí cao như thuốc ung thư hoặc thuốc hiếm, quỹ BHYT sẽ áp dụng tỷ lệ thanh toán phù hợp, thường từ 30% đến 70%,nhằm bảo đảm cân đối quỹ trong dài hạn. Danh mục thuốc cũng được rà soát theo nguyên tắc loại bỏ những thuốc kém hiệu quả hoặc không còn nhu cầu sử dụng, đồng thời, bổ sung các thuốc mới có giá trị điều trị cao hơn.