Từ phát hiện vi phạm đến chủ động cảnh báo rủi ro quỹ
Thông tư số 126/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính đánh dấu bước chuẩn hóa quy trình kiểm tra trong các lĩnh vực BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp theo hướng kiểm soát rủi ro quỹ gắn với phân tích dữ liệu và kiểm tra tại đơn vị. Việc ban hành Thông tư không chỉ hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động kiểm tra, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức thực hiện, phù hợp với yêu cầu quản lý quỹ an sinh trong môi trường số.
 |
| Đoàn kiểm tra BHXH tỉnh Quảng Ngãi kiểm tra việc thực hiện hợp đồng khám, chữa bệnh BHYT tại cơ sở khám, chữa bệnh. |
Tại Quảng Ngãi, việc triển khai Thông tư 126/2025/TT-BTC không dừng ở quán triệt văn bản, mà được gắn chặt với thực tiễn quản lý thu - chi, phát triển người tham gia và bảo đảm an toàn quỹ. Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác kiểm tra vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro như chậm đóng, trốn đóng, đóng thiếu số người hoặc thiếu mức đóng; biến động bất thường về đối tượng tham gia, mức đóng; nguy cơ lạm dụng, trục lợi một số chế độ ngắn hạn; cũng như dấu hiệu gia tăng chi phí khám, chữa bệnh BHYT ở một số cơ sở y tế.
Trên cơ sở đó, BHXH tỉnh đã chuẩn bị các điều kiện để tổ chức tập huấn triển khai Thông tư trong tháng 2/2026, nhằm thống nhất nhận thức và phương pháp thực hiện trong toàn hệ thống.
Theo ông Phan Minh Quang - Phó Trưởng phòng Kiểm tra BHXH tỉnh Quảng Ngãi, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là phát hiện vi phạm, mà quan trọng hơn là nhận diện sớm rủi ro và can thiệp kịp thời.
“Thông tư 126/2025/TT-BTC chuẩn hóa toàn bộ quy trình kiểm tra, từ lập kế hoạch trên cơ sở phân tích rủi ro, tổ chức thực hiện theo mức độ ưu tiên, đến kết luận và theo dõi việc khắc phục. Trên nền tảng đó, công tác kiểm tra được triển khai linh hoạt, kết hợp giữa kiểm tra trực tiếp và kiểm tra dựa trên dữ liệu, nhằm phòng ngừa rủi ro quỹ từ sớm, từ xa và bền vững hơn”, ông Quang chia sẻ.
Thông tư 126/2025/TT-BTC mở rộng việc giám sát từ xa thông qua dữ liệu điện tử, đồng thời duy trì kiểm tra tại đơn vị và cho phép điều chỉnh linh hoạt hình thức kiểm tra khi cần thiết. Qua đó, giúp cơ quan BHXH theo dõi sát biến động, nhận diện sớm rủi ro, xác định đúng trọng tâm và can thiệp kịp thời trong quản lý quỹ thời kỳ số hóa.
Kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm
Những năm qua, BHXH tỉnh Quảng Ngãi đã tổ chức lực lượng kiểm tra theo hướng chuyên sâu, phân loại đơn vị theo mức độ rủi ro để xác định trọng tâm, trọng điểm. Cách làm này vừa nâng cao hiệu quả phát hiện và phòng ngừa rủi ro, vừa hạn chế tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và công tác chuyên môn của các cơ sở khám chữa bệnh BHYT.
Riêng năm 2025, hệ thống BHXH tỉnh Quảng Ngãi đã triển khai thanh tra, kiểm tra 102 đơn vị theo hướng trọng tâm, trọng điểm; đồng thời phối hợp kiểm tra liên ngành tại 8 đơn vị. Qua kiểm tra và đôn đốc, đã thu hồi gần 2,5 tỷ đồng tiền chậm nộp BHXH, xử phạt 26 đơn vị vi phạm và kiến nghị điều chỉnh, hoàn trả quỹ BHYT hơn 37 triệu đồng.
Đáng chú ý, trong 3 tháng cuối năm 2025, với 18 tổ công tác các cấp trực tiếp làm việc tại hơn 600 đơn vị sử dụng lao động có số nợ từ 3 tháng trở lên, đã có 534 đơn vị chuyển nộp gần 28 tỷ đồng ngay sau kiểm tra. Kết quả này cho thấy hiệu quả rõ nét của cách làm chủ động, bám sát và phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa.
Công tác kiểm tra được triển khai đồng bộ, góp phần hỗ trợ quản lý thu trên địa bàn. Năm 2025, tổng số thu BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp toàn tỉnh Quảng Ngãi đạt 6.909,4 tỷ đồng, bằng 104,97% kế hoạch. Đặc biệt, số nợ BHXH giảm rất thấp, có 2/3 số BHXH cơ sở duy trì tỷ lệ nợ dưới 1% tổng thu, có đơn vị chỉ còn 0,02%, bảo đảm quyền lợi thụ hưởng của người tham gia.
Trong tình hình mới, Thông tư 126/2025/TT-BTC đồng thời đặt ra chuẩn mực mới đối với đội ngũ cán bộ kiểm tra: vững pháp luật, thạo dữ liệu, giỏi phân tích rủi ro. Trên tinh thần đó, BHXH tỉnh Quảng Ngãi xác định nâng cao năng lực cán bộ kiểm tra là nhiệm vụ trọng tâm, gắn với kế hoạch tập huấn thống nhất toàn tỉnh.
Theo cách tiếp cận mới, kiểm tra không nhằm gia tăng áp lực hành chính, mà hướng tới bảo vệ quỹ và quyền lợi người tham gia, kết hợp chặt chẽ với tuyên truyền, đối thoại để thúc đẩy tuân thủ tự giác.
Trong bối cảnh mô hình chính quyền hai cấp đang vận hành, yêu cầu về kỷ cương và kiểm soát rủi ro ngày càng rõ ràng. Với Quảng Ngãi, chuẩn hóa công tác kiểm tra theo Thông tư 126/2025/TT-BTC không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà là cách quản trị chủ động: kiểm tra từ sớm, từ xa trên nền tảng dữ liệu, song hành với kiểm tra trực tiếp, chuyển từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa rủi ro, giữ vững kỷ cương quỹ và bồi đắp niềm tin của người lao động.
