Bảo hiểm xã hội tự nguyện - “Của để dành” cho lao động phi chính thức

Tiên phong đảm bảo an sinh cho người dân

Hà Nội là thị trường lao động lớn với hàng triệu lao động tự do. Lao động phi chính thức từ lâu đã đóng vai trò quan trọng trong hệ thống kinh tế đô thị. Họ là những người bán hàng rong, chạy xe ôm công nghệ, phụ việc tại các cửa hàng, doanh nghiệp nhỏ, những người làm thuê không hợp đồng hay tự kinh doanh nhỏ lẻ. Song, đằng sau sự năng động đó là những góc khuất kéo dài về đời sống bấp bênh, thu nhập thấp và không có lương hưu khi hết tuổi lao động.

Tuyên truyền chính sách BHXH, BHYT tại khu dân cư.

Theo thống kê của Hà Nội, năm 2024, có tới 51,6% lực lượng lao động nằm trong khu vực kinh tế phi chính thức. Thu nhập trung bình từ công việc chính của nhóm này chỉ đạt từ 63 đến 80% so với lao động chính thức, mức chênh lệch thu nhập giữa hai khu vực còn tăng mạnh khi tính theo địa bàn thành thị và nông thôn. Đáng chú ý, có tới 41,1% lao động phi chính thức đã duy trì công việc này trong 3 tới 9 năm; 39,1% gắn bó lâu hơn. Họ chấp nhận làm việc dài hạn ở vị trí không hợp đồng, không BHXH, BHYT, dù nhận rõ sự bấp bênh.

Tuy nhiên, bức tranh này đang thay đổi tích cực nhờ chính sách BHXH tự nguyện. Được ví như “của để dành” an toàn và nhân văn nhất, BHXH tự nguyện mở ra cơ hội bình đẳng cho mọi người dân trong việc thụ hưởng chế độ hưu trí. Đồng thời, TP đã triển khai quyết liệt các giải pháp để đưa chính sách này đi vào cuộc sống. Không còn tâm lý e ngại, ngày càng nhiều người dân Thủ đô nhận thức được rằng: Tham gia BHXH tự nguyện không phải là chi phí mất đi mà là khoản đầu tư thông minh cho tương lai, đảm bảo sự độc lập về tài chính và tự chủ trong cuộc sống khi tuổi xế chiều.

Không chỉ dừng lại ở mức hỗ trợ theo quy định chung của Chính phủ, Hội đồng Nhân dân TP đã ban hành Nghị quyết quy định mức hỗ trợ thêm tiền đóng BHXH tự nguyện cho người tham gia trên địa bàn. Theo đó, người nghèo, người cận nghèo và cả các đối tượng khác đều được ngân sách TP hỗ trợ thêm một tỷ lệ đáng kể mức đóng hằng tháng. Đây là một “cú hích” mạnh mẽ, thể hiện tính ưu việt và sự sẻ chia của chính quyền Thủ đô. Chính sách này đã trực tiếp tháo gỡ khó khăn về tài chính - rào cản lớn nhất khiến người lao động thu nhập thấp ngần ngại tham gia BHXH, BHYT. Nhờ sự “tiếp sức” này, số lượng người tham gia BHXH tự nguyện tại các xã ngoại thành như Ứng Hòa, Mỹ Đức, Ba Vì đã tăng trưởng ấn tượng, đưa Hà Nội trở thành địa phương dẫn đầu cả nước về tốc độ phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện.

“Đòn bẩy” mở rộng an sinh

Để chính sách đến được với người dân, cách làm của Hà Nội cũng mang đậm dấu ấn sáng tạo và kiên trì. Mô hình “nhóm nhỏ”, hội nghị khách hàng được tổ chức linh hoạt ngay tại nhà văn hóa thôn, tổ dân phố, thậm chí là tại các chợ truyền thống vào giờ nghỉ trưa của tiểu thương. Đặc biệt, các tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng đã phát huy vai trò nòng cốt với phương châm “mưa dầm thấm lâu”. Sức hút của BHXH tự nguyện tại Hà Nội còn đến từ việc tuyên truyền rõ ràng về quyền lợi vượt trội. Người tham gia không chỉ được nhận lương hưu hàng tháng khi đủ điều kiện mà còn được cấp thẻ BHYT miễn phí với mức hưởng cao (95%) trong suốt thời gian hưởng lương hưu.

BHXH TP Hà Nội đã tổ chức tuyên truyền BHXH, BHYT theo các nhóm nhỏ.

Ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho biết, nhóm lao động phi chính thức phần lớn có trình độ học vấn thấp hoặc xuất thân từ nông thôn, ít cơ hội tiếp cận doanh nghiệp chính thức và kể cả khi họ có thu nhập ổn định, việc thiếu BHXH, BHYT cũng khiến cuộc sống của họ dễ bị đẩy vào nghịch cảnh nếu gặp biến cố.

Trước thực tế đó, Luật Thủ đô năm 2024 đã mở ra hành lang chính sách đặc thù, cho phép Hà Nội chủ động xây dựng cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho người dân. Điều 27 của Luật trao cho Hội đồng nhân dân TP quyền quyết định các chính sách an sinh vượt trội so với khung chung của cả nước, tạo ra nền tảng để triển khai hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện và BHYT ở mức rất cao.

Cụ thể hóa quy định này, Nghị quyết 19/2025/NQ-HĐND đưa vào thực hiện những chính sách hỗ trợ thiết thực từ ngày 1/1/2026. Theo đó, Hà Nội sẽ hỗ trợ 100% mức đóng BHYT cho các nhóm đối tượng mới như hộ thoát nghèo, người cao tuổi chưa có thẻ bảo hiểm và người khuyết tật nhẹ. Đồng thời, người lao động thuộc hộ làm nông, lâm, ngư nghiệp có mức sống trung bình cũng sẽ được hỗ trợ 30% phí BHYT.

Đối với BHXH tự nguyện, TP sẽ hỗ trợ thêm 50% mức đóng cho người thuộc hộ nghèo, 60% cho người cận nghèo và 10% cho một số đối tượng khác. Chính sách này được dự báo sẽ có khoảng 614.000 người hưởng lợi với tổng kinh phí từ ngân sách hơn 709 tỷ đồng. “Ngoài ra, các chính sách vĩ mô như Luật Việc làm (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 cũng sẽ góp phần mở rộng diện bao phủ BH thất nghiệp, hướng đến bảo vệ nhóm lao động hợp đồng ngắn hạn - đa phần thuộc khu vực phi chính thức”, ông Thành khẳng định.