![]() |
| Khám chữa bệnh tại Bệnh viện K. |
Chi phí thuốc ung thư chiếm 35%, bài toán sử dụng hiệu quả Quỹ BHYT
Chi phí điều trị ung thư đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với hệ thống y tế, đặc biệt khi các phương pháp điều trị hiện đại ngày càng sử dụng nhiều loại thuốc có giá thành cao. Đối với quỹ bảo hiểm y tế (BHYT), yêu cầu bảo đảm quyền lợi người bệnh cần được đặt song hành với nhiệm vụ kiểm soát chi phí, hạn chế lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Theo số liệu của Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP. Hà Nội, trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng chi phí thuốc tân dược trên địa bàn đạt gần 9.876 tỷ đồng. Riêng nhóm thuốc điều trị ung thư và thuốc điều hòa miễn dịch chiếm khoảng 3.452 tỷ đồng, tương đương 35%. Đây là tỷ trọng đáng chú ý, phản ánh áp lực tài chính đối với hoạt động khám chữa bệnh BHYT.
Đáng chú ý, qua rà soát dữ liệu thanh toán BHYT đối với 30 hoạt chất thuốc ung thư tại 7 cơ sở khám chữa bệnh, tổng chi phí đề nghị thanh toán đạt khoảng 940,6 tỷ đồng. Trong đó, giá trị tiết kiệm thông qua hoạt động ghép liều được xác định khoảng 33,2 tỷ đồng, tương đương 3,53% tổng chi phí đề nghị thanh toán của nhóm thuốc được rà soát.
Kết quả này cho thấy việc tối ưu hóa sử dụng thuốc có thể mang lại hiệu quả tài chính đáng kể ngay trong phạm vi một số cơ sở khám chữa bệnh. Tuy nhiên, mức độ triển khai giữa các bệnh viện còn chênh lệch, phản ánh sự khác biệt về quy trình chuyên môn, năng lực tổ chức pha chế và điều kiện cơ sở vật chất. Đây cũng là dư địa cần tiếp tục nghiên cứu, khai thác.
Một trong những nguyên nhân gây lãng phí xuất phát từ sự khác biệt giữa liều lượng thuốc được bác sĩ chỉ định và quy cách đóng gói của nhà sản xuất. Đối với nhiều loại thuốc điều trị ung thư, liều sử dụng phụ thuộc vào cân nặng, diện tích bề mặt cơ thể, chỉ số AUC hoặc tình trạng bệnh lý cụ thể. Lượng thuốc cần dùng có thể thấp hơn dung tích đóng gói.
Khi thuốc đã được mở hoặc pha chế, phần còn dư có thể phải hủy bỏ nếu không đáp ứng điều kiện tiếp tục sử dụng. Với những thuốc có giá thành cao, lượng dư thừa tích lũy qua nhiều lượt điều trị có thể tạo ra chi phí đáng kể. Đây là vấn đề đặt ra yêu cầu tổ chức sử dụng thuốc hợp lý, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn.
Giải pháp ghép liều được thực hiện thông qua việc bố trí, phối hợp các chỉ định điều trị phù hợp để sử dụng hiệu quả lượng thuốc trong cùng đơn vị đóng gói. Hoạt động này đòi hỏi quy trình pha chế vô khuẩn, kiểm soát chất lượng, điều kiện bảo quản và thời hạn sử dụng sau pha chế. Hiệu quả tiết kiệm chỉ có ý nghĩa khi an toàn người bệnh được bảo đảm.
Hướng tới tiết kiệm 100 tỷ đồng mỗi năm, giảm gánh nặng cho người bệnh
Trước thực trạng trên, BHXH TP. Hà Nội đã phối hợp với 14 cơ sở khám chữa bệnh lớn, trong đó có Bệnh viện K, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, trao đổi kinh nghiệm triển khai hoạt động pha chế, ghép liều thuốc trong thực tiễn điều trị.
Tại các buổi làm việc, những cơ sở y tế đã triển khai ghép liều chia sẻ kinh nghiệm tổ chức quy trình tiếp nhận chỉ định, chuẩn bị thuốc, pha chế và cấp phát. Những mô hình thực tiễn này là cơ sở để đánh giá khả năng nhân rộng, đồng thời xác định các yêu cầu về nhân lực, trang thiết bị, quản lý chất lượng và phối hợp giữa các khoa, phòng.
Theo bà Nguyễn Thị Tám, Phó Giám đốc BHXH TP. Hà Nội, áp lực chi phí khám chữa bệnh ngày càng lớn trong khi phạm vi quyền lợi BHYT tiếp tục được mở rộng. Điều này đòi hỏi cơ quan BHXH và các cơ sở y tế tăng cường phối hợp, nâng cao hiệu quả quản lý quỹ, bảo đảm nguồn lực tài chính phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân.
![]() |
| BHXH thành phố Hà Nội tổ chức hội thảo về tối ưu hóa sử dụng thuốc điều trị ung thư và thuốc điều hòa miễn dịch thông qua hoạt động pha chế, ghép liều. |
Lãnh đạo BHXH Thành phố nhấn mạnh, mục tiêu của việc tối ưu hóa sử dụng thuốc là hạn chế những khoản chi chưa cần thiết, tránh lãng phí nguồn lực. Trên cơ sở kinh nghiệm triển khai tại một số bệnh viện, nếu hoạt động pha chế, ghép liều thuốc ung thư và thuốc điều hòa miễn dịch được nghiên cứu, tổ chức đồng bộ, Hà Nội có tiềm năng tiết kiệm khoảng 100 tỷ đồng mỗi năm.
Xét trên phương diện kinh tế, khoản tiết kiệm dự kiến 100 tỷ đồng mỗi năm có ý nghĩa đối với việc nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHYT. Nguồn lực được sử dụng hợp lý hơn sẽ góp phần củng cố khả năng đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh, đặc biệt trong bối cảnh số lượng người mắc các bệnh mạn tính, bệnh hiểm nghèo cần điều trị kéo dài đang tạo áp lực lớn.
Đối với người bệnh, hiệu quả của giải pháp còn được thể hiện qua khả năng giảm phần chi phí phải tự thanh toán trong những trường hợp phù hợp. Thuốc điều trị ung thư thường có giá thành cao, nhiều phác đồ kéo dài qua nhiều chu kỳ. Việc hạn chế lượng thuốc dư thừa có thể góp phần giảm gánh nặng tài chính, nhất là với các gia đình có người bệnh điều trị lâu dài.
Tuy nhiên, triển khai ghép liều trên diện rộng cần có sự đánh giá kỹ lưỡng về tính ổn định của thuốc, điều kiện pha chế, nguy cơ nhiễm khuẩn và khả năng truy xuất thông tin. Mỗi hoạt chất có đặc điểm bảo quản, thời hạn sử dụng sau mở lọ và yêu cầu chuyên môn riêng. Do đó, việc lựa chọn phương án ghép liều phải dựa trên hướng dẫn chuyên môn và điều kiện thực tế.
Về cơ chế thanh toán, khoản 3 Điều 10 Thông tư số 37/2024/TT-BYT quy định trường hợp người bệnh chỉ sử dụng một phần lượng thuốc trong đơn vị đóng gói nhỏ nhất theo chỉ định chuyên môn, phần còn lại không thể sử dụng được, quỹ BHYT thanh toán toàn bộ theo giá của đơn vị đóng gói nhỏ nhất. Quy định này đặt ra yêu cầu phân biệt rõ lượng thuốc thực sự không thể sử dụng và lượng thuốc có khả năng tận dụng an toàn.
Hoàn thiện cơ chế ghép liều thuốc, nâng cao hiệu quả sử dụng Quỹ BHYT
Thời gian tới, BHXH TP. Hà Nội dự kiến tiếp tục phối hợp với các cơ sở khám chữa bệnh tổng hợp số liệu, đánh giá kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất BHXH Việt Nam, Bộ Y tế nghiên cứu hoàn thiện quy định liên quan. Trọng tâm là tạo hành lang pháp lý phù hợp cho hoạt động pha chế, ghép liều, bảo đảm thống nhất giữa yêu cầu chuyên môn và cơ chế thanh toán BHYT.
Song song với nghiên cứu giải pháp tiết kiệm thuốc, công tác kiểm tra chi phí khám chữa bệnh BHYT tiếp tục được tăng cường. Trong 10 tháng đầu năm 2026, BHXH TP. Hà Nội đã kiểm tra 25 cơ sở khám chữa bệnh BHYT, hoàn thành kế hoạch năm. Qua kiểm tra, cơ quan BHXH đã từ chối thanh toán, thu hồi về quỹ tổng cộng 82,4 tỷ đồng đối với các chi phí không đúng quy định.
Hai nhóm giải pháp gồm tối ưu hóa sử dụng thuốc và tăng cường kiểm soát thanh toán có phạm vi tác động khác nhau, song cùng hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý quỹ BHYT. Trong đó, hoạt động ghép liều tập trung giảm lãng phí trong điều trị, còn kiểm tra, giám định giúp phát hiện và xử lý các khoản chi chưa phù hợp với quy định.
Về lâu dài, việc quản lý chi phí thuốc điều trị ung thư cần gắn với ứng dụng công nghệ thông tin, chuẩn hóa dữ liệu kê đơn, quản lý tồn kho và phối hợp lịch điều trị giữa các khoa chuyên môn. Khi dữ liệu được kết nối hiệu quả, bệnh viện có thêm điều kiện dự báo nhu cầu sử dụng thuốc, bố trí pha chế hợp lý và hạn chế lượng thuốc phải hủy bỏ.
Dư địa tiết kiệm 100 tỷ đồng mỗi năm tại Hà Nội cho thấy quản lý hiệu quả quỹ BHYT còn nhiều cơ hội cải thiện ngay trong hoạt động điều trị thường ngày. Khi các giải pháp được triển khai trên cơ sở khoa học, tuân thủ quy trình chuyên môn và bảo đảm quyền lợi người bệnh, mỗi khoản chi được tối ưu sẽ góp phần xây dựng hệ thống BHYT bền vững, công bằng và hiệu quả hơn.