Bộ Y tế làm rõ những đề xuất mới về hiến mô, tạng ở trẻ dưới 18 tuổi

Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Bảo đảm các điều kiện nghiêm ngặt để bảo vệ người hiến

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan khẳng định, mục tiêu của việc sửa đổi Luật là tháo gỡ những vướng mắc pháp lý, tạo thêm cơ hội sống cho người bệnh, đồng thời bảo đảm các điều kiện nghiêm ngặt để bảo vệ người hiến.

Theo Bộ trưởng, sau 20 năm thực hiện Luật năm 2006, khoa học, công nghệ trong lĩnh vực y học đã có nhiều bước tiến. Ghép tạng trở thành một trong những thành tựu nổi bật của ngành y tế Việt Nam, nhưng những bất cập pháp lý vẫn đang hạn chế khả năng đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng lớn.

“Những gì có lợi cho dân, cho nước, cho sự phát triển của đất nước cũng như cho sức khỏe của nhân dân, chúng tôi làm”, Bộ trưởng nhấn mạnh về tinh thần xây dựng các dự án Luật do Bộ Y tế chủ trì.

Theo Bộ Y tế, tính từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, nguồn mô, tạng hiến vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu điều trị.

Một trong những đề xuất mới của dự thảo Luật là cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện hợp pháp.

Làm rõ nội dung này, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho rằng, đăng ký chỉ là ghi nhận nguyện vọng. Theo dự thảo Luật, việc đăng ký của người dưới 18 tuổi cần sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện; việc lấy bộ phận cơ thể người (gan, thận…) chỉ được xem xét khi trẻ đã được Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn và đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý: trẻ có nguyện vọng hiến trước đó và có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ. Trong thực tiễn, nếu gia đình không đồng ý thì các cơ sở khám, chữa bệnh không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết kể cả ở người lớn và trẻ em. Ngược lại, khi trẻ còn sống và là người hiến mô tái sinh, ý kiến phản đối của trẻ phải được ưu tiên hơn sự đồng ý của cha mẹ.

Các bác sĩ thực hiện ghép tạng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.

Đặc biệt, dự thảo Luật không cho phép lấy bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi khi còn sống, như thận hoặc một phần gan.

Đối với mô có khả năng tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, dự thảo đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến trong những trường hợp đặc biệt, chủ yếu trong phạm vi gia đình, khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.

Theo phương án đang được nghiên cứu, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ đẻ hoặc anh, chị, em ruột. Bộ Y tế đang tiếp tục xem xét phương án thu hẹp phạm vi người nhận, theo hướng chỉ giới hạn trong quan hệ anh, chị, em ruột.

Đối với người dưới 18 tuổi đã chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo đề xuất cho phép hiến mô, bộ phận cơ thể khi có nguyện vọng hiến trước khi chết và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Theo Bộ Y tế, việc mở rộng nguồn hiến phải đi đôi với các quy định kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, nhân đạo, công bằng, minh bạch và không vì mục đích thương mại.

Nhiều bệnh nhi không thể chờ đợi nguồn tạng phù hợp

Từ thực tiễn điều trị, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết nhu cầu ghép tạng ở trẻ em rất lớn, nhưng nguồn tạng phù hợp còn hạn chế.

Trong 2 năm qua, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện 9 ca ghép tim cho trẻ em. Đáng chú ý, cả chín trường hợp đều sử dụng tim hiến từ người trưởng thành. Bệnh nhi nhỏ tuổi nhất được ghép tim là 9 tuổi, nặng 45kg.

“Với những trẻ chỉ nặng 15-20kg, chúng tôi không thể sử dụng trái tim của người trưởng thành nặng 50-60kg để ghép. Những bệnh nhi này cần nguồn tim hiến có kích thước phù hợp”, ông Định cho biết.

Ông thông tin thêm: “Hiện bệnh viện có 8 trẻ em trong danh sách chờ ghép tim quốc gia. Đáng buồn, trong năm vừa qua, 3 bệnh nhi đã tử vong khi chưa có nguồn tim phù hợp”.

Ông Định cũng chia sẻ về một bệnh nhi có cha là quân nhân công tác tại Trường Sa, mẹ ở Quảng Ngãi. Bệnh nhi mắc bệnh tim nặng, trong sáu tháng qua đã nhiều lần rơi vào tình trạng nguy kịch. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn tim hiến phù hợp vẫn là vấn đề rất khó khăn.

Nhắc lại trường hợp này, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan lặng người xúc động, bày tỏ sự day dứt trước những người bệnh đang chờ đợi cơ hội sống. “Nếu chúng ta là những người xây dựng pháp luật mà thờ ơ, bàng quan với những việc như vậy thì chúng ta mới là những người có lỗi”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo bà, khi các tiến bộ y học đã mở ra khả năng cứu sống người bệnh, trách nhiệm của cơ quan xây dựng pháp luật là tìm giải pháp phù hợp để những cơ hội ấy không bị bỏ lỡ vì các vướng mắc pháp lý.

Bộ trưởng cũng đề cập mong muốn của những gia đình không may mất con nhưng muốn sự sống của con mình được tiếp nối trong một cơ thể khác. Trong khi đó, nhiều trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo vẫn đang chờ đợi nguồn tạng phù hợp để có cơ hội tiếp tục sống.

Hiến tạng phải tự nguyện, bảo vệ quyền lợi trẻ em ở mức cao nhất

Bộ Trưởng Bộ Y tế khẳng định hoạt động hiến mô, tạng phải hoàn toàn dựa trên tinh thần tự nguyện, không có bất kỳ sự ép buộc nào.

“Hiện nay, cuộc vận động hiến tạng của chúng ta cũng chỉ là vận động. Người lớn của chúng ta cũng chỉ là vận động, không phải là một cuộc ép buộc hiến tạng. Đây là một vấn đề nhân văn, chia sẻ cho những người dân của chúng ta chứ không phải là ép buộc”, Bộ trưởng nói.

Theo bộ trưởng, không thể hiểu việc sửa đổi Luật là nhằm ép buộc trẻ em hiến mô, bộ phận cơ thể. Mục tiêu của dự thảo là mở rộng cơ hội cứu người, đồng thời quy định chặt chẽ những điều kiện được phép hiến và những hành vi bị nghiêm cấm.

Từ góc độ quốc tế, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, cho biết tổ chức này ủng hộ việc tạo điều kiện cho các hoạt động hiến, ghép cứu người, bao gồm những hình thức hiến phù hợp liên quan đến trẻ em. Tuy nhiên, lợi ích tốt nhất của trẻ phải luôn được đặt lên hàng đầu.

Theo bà, cần phân biệt hiến bộ phận cơ thể khi còn sống với hiến mô tái sinh và hiến sau khi chết. Trẻ phải được cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi, có sự chấp thuận thực chất, được bảo đảm quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý, đồng thời được tư vấn, đánh giá độc lập để phòng ngừa ép buộc, bóc lột.