Cần xây dựng chính sách phù hợp và bền vững hơn để chuyển dịch lao động

Chất lượng việc làm và việc làm chính thức gia tăng trong quý I/2026.

Quy mô lao động tiếp tục mở rộng

Theo Cục Thống kê, thị trường lao động quý I/2026 ghi nhận những chuyển biến tích cực trên các khía cạnh quy mô, cơ cấu, chất lượng và thu nhập của NLĐ. Về quy mô, lực lượng lao động đạt khoảng 53,6 triệu người, giảm nhẹ hơn 200 nghìn người so với quý trước nhưng tăng 687,8 nghìn người so với cùng kỳ năm trước. Mức giảm theo quý chủ yếu mang tính thời điểm do ảnh hưởng của kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, khiến một bộ phận lao động tạm thời rời thị trường. Tuy nhiên, xét theo xu hướng dài hạn, quy mô lực lượng lao động vẫn tiếp tục mở rộng.

Về cơ cấu, lao động tiếp tục dịch chuyển theo hướng tích cực. Khu vực dịch vụ giữ vai trò dẫn dắt với tỷ trọng khoảng 41%, tiếp đến là khu vực công nghiệp – xây dựng 33,7%, khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản còn 25,3%. Xu hướng chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ tiếp tục được duy trì.

Ở cấp ngành, một số lĩnh vực ghi nhận mức tăng lao động mạnh, đặc biệt là các ngành gắn với đầu tư hạ tầng. Cụ thể, ngành Xây dựng tăng khoảng 426 nghìn lao động, tăng 49,7% so với cùng kỳ. Ngành vận tải, kho bãi tăng 202 nghìn lao động, tương đương 9,3%.

Trong khi đó, một số ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, chế biến gỗ... lại ghi nhận xu hướng giảm. Một điểm đáng chú ý là tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm gia tăng nhanh số lao động trong các ngành kinh tế số. Từ mức khoảng 1,3 triệu lao động năm 2024, đến quý I/2026, con số này đã tăng lên khoảng 1,5 triệu người, tăng gần 300 nghìn lao động, tương đương 16% so với cùng kỳ.

Cũng theo Cục Thống kê, xét về chất lượng lao động, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt 29,6%, tăng 0,8 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ lao động phi chính thức giảm xuống còn 62,2%, cho thấy xu hướng cải thiện chất lượng việc làm và gia tăng việc làm chính thức.

Tỷ lệ thất nghiệp duy trì ổn định ở mức 2,21%, trong đó khu vực thành thị được kiểm soát dưới 3%. Tỷ lệ lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng ở mức 4,2%, tương đương khoảng 2,24 triệu người, tăng nhẹ so với cùng kỳ.

“Chìa khóa vàng” cho tăng trưởng bền vững

Dự báo của Cục Thống kê cho thấy, thị trường lao động năm 2026 được kỳ vọng tiếp tục duy trì xu hướng tích cực, ổn định và chuyển dịch theo hướng nâng cao chất lượng. Việc làm sẽ tập trung nhiều hơn ở khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ; lao động nông nghiệp tiếp tục giảm. Tuy nhiên, tình trạng lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng và một số vấn đề mang tính cấu trúc của thị trường lao động vẫn còn hiện hữu.

Lao động tham gia ngày hội tuyển dụng.

Theo TS. Đỗ Thị Hoài, Phó Viện trưởng Viện Nhân tài Nhân lực (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), thực tế cho thấy, nền kinh tế đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ, trong đó khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng. Điều này kéo theo nhu cầu lao động có kỹ năng, tay nghề và khả năng thích ứng cao ngày càng lớn. Trong khi đó, lao động nông nghiệp giảm dần là xu thế tất yếu của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở số lượng mà nằm ở chất lượng và hiệu quả sử dụng lao động. Hiện nay, chúng ta vẫn đang đối mặt với tình trạng lao động chưa được khai thác hết năng suất; mất cân đối cung – cầu kỹ năng; thiếu lao động chất lượng cao ở nhiều ngành then chốt. Do đó, thị trường lao động trong thời gian tới sẽ không chỉ “ổn định” mà sẽ phân hóa mạnh, trong đó NLĐ có kỹ năng sẽ có nhiều cơ hội vượt trội hơn.

Từ góc độ thực tiễn doanh nghiệp và nghiên cứu nhân lực, TS. Đỗ Thị Hoài cho rằng có 4 hạn chế lớn cần giải quyết gồm: Chất lượng lao động chưa đồng đều (phần lớn lao động vẫn thiếu kỹ năng chuyên sâu, đặc biệt là kỹ năng số, ngoại ngữ và tư duy hệ thống); hiệu suất lao động còn thấp (nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng lao động theo mô hình truyền thống, chưa tối ưu hóa quy trình, dẫn đến năng suất chưa cao); thiếu chiến lược nhân sự dài hạn (không ít doanh nghiệp vẫn tuyển dụng theo nhu cầu ngắn hạn, chưa có hệ thống phát triển nhân tài bài bản); chậm thích ứng với chuyển đổi số (trong khi thế giới đang chuyển dịch sang kinh tế số, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp khó trong việc đào tạo lại (reskill) và nâng cao kỹ năng (upskill) cho NLĐ).