![]() |
| Bà Hồ Thị Kim Ngân Phó Trưởng ban Quan hệ lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam |
Phóng viên: Khi doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng AI và chuyển đổi số để nâng cao năng suất, theo bà, cần làm gì để bảo đảm quyền lợi của người lao động trong quá trình này?
Bà Hồ Thị Kim Ngân: Mục tiêu của chúng ta là thúc đẩy ứng dụng AI và chuyển đổi số để tạo ra việc làm thỏa đáng, tốt hơn cho người lao động. Vì vậy, sự tham gia của người lao động trong quá trình chuyển đổi tại doanh nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng.
Theo đó, người lao động phải được tham gia, có tiếng nói và được đối thoại về những vấn đề phát sinh khi doanh nghiệp ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, bởi những thay đổi này có thể tác động trực tiếp đến quyền lợi của họ.
Chẳng hạn, việc ứng dụng công nghệ có thể làm thay đổi phương thức kiểm soát, giám sát, định mức lao động, điều kiện an toàn tại nơi làm việc hoặc cách thức phân công công việc. Đây đều là những vấn đề liên quan trực tiếp đến người lao động.
Do vậy, người lao động cần được biết, được trao đổi và tham gia ngay từ giai đoạn doanh nghiệp xem xét, quyết định đầu tư công nghệ, thay vì chỉ tiếp nhận những thay đổi sau khi công nghệ đã được triển khai.
Phóng viên: Bên cạnh quyền tham gia và đối thoại, doanh nghiệp cần quan tâm những vấn đề gì để người lao động có cơ hội thích ứng và thực sự được hưởng lợi từ ứng dụng AI, thưa bà?
Bà Hồ Thị Kim Ngân: Người lao động cần được tạo cơ hội công bằng trong tiếp cận đào tạo, nâng cao kỹ năng số để thích ứng với những thay đổi về nghề nghiệp và công việc.
Khả năng tiếp cận công nghệ của mỗi nhóm lao động rất khác nhau. Chẳng hạn, những kỹ sư trẻ có thể tiếp cận công nghệ nhanh hơn, trong khi lao động lớn tuổi, lao động nữ hoặc người lao động tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể gặp nhiều khó khăn hơn.
Ngay cả khi được đào tạo, khả năng ứng dụng kiến thức và công nghệ vào công việc của từng người cũng không giống nhau. Vì vậy, cần bảo đảm cơ hội đào tạo phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là những nhóm lao động yếu thế, có khả năng tiếp cận công nghệ thấp hơn.
Điều này rất quan trọng để khoảng cách về kỹ năng và cơ hội nghề nghiệp giữa các nhóm lao động không trở nên quá lớn khi doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới.
Vấn đề tiếp theo là người lao động phải được hưởng lợi từ những thành quả tăng năng suất do ứng dụng công nghệ mang lại.
Các doanh nghiệp cần xem xét điều kiện lao động có được cải thiện hay không, thời gian làm việc có được giảm bớt hay không, hay ngược lại, cường độ lao động lại tăng lên. Cùng với đó là những vấn đề về tiền lương, quyền lợi bảo hiểm, mức độ căng thẳng tại nơi làm việc và an toàn lao động.
Chẳng hạn, ứng dụng khoa học, công nghệ có thể giúp giảm một số nguy cơ tai nạn lao động về mặt cơ học, nhưng người lao động có thể phải làm việc với máy móc nhiều hơn, ngồi lâu hơn hoặc làm việc trong môi trường ít có sự tương tác giữa người với người.
Khi làm việc với robot, sự tương tác giữa con người và máy móc khác với sự tương tác giữa con người với con người. Những thay đổi đó có thể ảnh hưởng đến tâm lý, làm gia tăng căng thẳng đối với người lao động.
Vì vậy, khi đánh giá hiệu quả ứng dụng AI, cần quan tâm người lao động thực sự được hưởng những lợi ích gì, thay vì chỉ tập trung vào mức tăng năng suất hoặc sản lượng của doanh nghiệp.
Phóng viên: Xin bà cho biết, các tổ chức công đoàn sẽ tham gia như thế nào để bảo đảm tiến bộ công nghệ gắn với cải thiện điều kiện làm việc và đời sống của người lao động?
Bà Hồ Thị Kim Ngân: Công đoàn có thể tham gia giám sát quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ tại doanh nghiệp, đặc biệt là những tác động đối với điều kiện làm việc của người lao động.
Thông qua hoạt động giám sát, công đoàn cần xem xét việc ứng dụng công nghệ có làm gia tăng cường độ lao động, tạo thêm gánh nặng công việc hoặc phát sinh những nguy cơ về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hay không. Trên cơ sở đó, công đoàn có thể kiến nghị doanh nghiệp có biện pháp xử lý phù hợp.
Bên cạnh đó, công đoàn sẽ phối hợp với các tổ chức, hiệp hội, các chuyên gia, nhà khoa học và các tổ chức nghiên cứu trong nước và quốc tế để tiếp tục nghiên cứu những tác động của AI từ cả góc độ khoa học và xã hội.
Đặc biệt, cần có những khảo sát, nghiên cứu ghi nhận ý kiến trực tiếp của người lao động. Những ý kiến này phải được lắng nghe và xem xét trong quá trình xây dựng chính sách nhằm thúc đẩy ứng dụng AI theo hướng nhân văn, tôn trọng phẩm giá của người lao động.
Qua đó, khi doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng AI để nâng cao năng suất và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh, người lao động cũng được hưởng lợi từ những thành quả mà công nghệ mang lại.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của bà!