Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, nền tảng phát triển kinh tế bạc

Già hóa dân số mở ra dư địa phát triển kinh tế bạc. Ảnh: Thu Hòa

Nhu cầu chăm sóc ngày càng lớn

Chia sẻ tại tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc - Kiến tạo trụ cột an sinh bền vững” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) phối hợp với Bảo hiểm xã hội TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 29/10 ông Đào Văn Sinh, BS.CKII, Trưởng Đại diện Văn phòng Bộ Y tế tại TP. Hồ Chí Minh cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học với tốc độ già hóa thuộc nhóm nhanh trên thế giới. Nước ta bắt đầu giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011, khi tỷ trọng người từ 65 tuổi trở lên chiếm 7% tổng dân số. Đến năm 2021, nhóm dân số này đã đạt khoảng 8,16 triệu người, tương đương 8,3% dân số.

Theo dự báo, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2036, khi tỷ trọng người từ 65 tuổi trở lên đạt 14%. Đến năm 2039, số người cao tuổi dự kiến tăng lên khoảng 16,8 triệu người và tiếp tục đạt 25,2 triệu người vào năm 2069.

Quá trình này đặt ra yêu cầu chuẩn bị hệ thống chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội thích ứng. Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh cùng lúc, cần điều trị lâu dài, phục hồi chức năng và hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu vẫn chủ yếu dựa vào mô hình khám, chữa bệnh tại bệnh viện, hệ thống y tế sẽ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngày càng đa dạng.

Theo ông Sinh, mục tiêu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ là kéo dài tuổi thọ, mà quan trọng hơn là kéo dài thời gian sống khỏe mạnh, duy trì khả năng vận động, tính độc lập và chất lượng cuộc sống. Điều này đòi hỏi chuyển từ điều trị sang chủ động phòng bệnh, từ chăm sóc theo từng đợt bệnh sang quản lý sức khỏe liên tục, đồng thời phát triển mạng lưới chăm sóc tại cộng đồng, tại nhà và các cơ sở chăm sóc dài hạn.

TS.BS.CKII Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh chia sẻ tại tọa đàm.

Tại TP. Hồ Chí Minh, yêu cầu này càng rõ nét khi đến cuối năm 2025, Thành phố có khoảng 1,57 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm gần 11% dân số. Thành phố bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2017 và dự báo trở thành đô thị có dân số già vào khoảng năm 2038. Trong khi đó, tổng tỷ suất sinh năm 2024 chỉ khoảng 1,39 con/phụ nữ.

Theo TS.BS.CKII Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, thách thức không chỉ nằm ở số lượng người cao tuổi tăng lên, mà còn ở đặc điểm sức khỏe và nhu cầu chăm sóc. Nhiều người đồng thời mắc bệnh mạn tính, có nguy cơ suy giảm vận động, suy dinh dưỡng, sa sút trí tuệ hoặc mất khả năng tự chăm sóc. Những tình trạng này đòi hỏi sự phối hợp liên tục giữa bệnh viện, y tế cơ sở, gia đình và các cơ sở trợ giúp xã hội.

Khoảng trống hiện nay nằm ở khả năng cung ứng dịch vụ. Chăm sóc người cao tuổi vẫn chủ yếu tập trung tại bệnh viện và một số cơ sở nội trú, trong khi dịch vụ tại nhà, chăm sóc ban ngày, phục hồi chức năng tại cộng đồng và chăm sóc dài hạn chuyên nghiệp chưa phát triển tương xứng. Thành phố cũng thiếu nhân lực chuyên ngành, từ bác sĩ, điều dưỡng lão khoa đến kỹ thuật viên phục hồi chức năng và nhân viên chăm sóc được đào tạo bài bản.

Chi phí chăm sóc dài hạn có thể vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình. Bên cạnh đó, các hình thức tài chính dành riêng cho chăm sóc dài hạn còn hạn chế, trong khi sự phối hợp giữa bệnh viện, cơ sở trợ giúp xã hội, dịch vụ tư nhân và gia đình chưa hình thành quy trình thống nhất. Đây là những vấn đề cần giải quyết nếu muốn mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc chất lượng.

Diễn giả chia sẻ về công tác chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi.

Khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế bạc

Già hóa dân số không chỉ làm tăng nhu cầu chăm sóc sức khỏe, mà còn mở ra cơ hội phát triển một hệ sinh thái dịch vụ mới. Theo các chuyên gia kinh tế bạc không đơn thuần là dịch vụ dưỡng lão, mà bao gồm y tế, dược phẩm, thiết bị hỗ trợ, công nghệ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, bảo hiểm và các dịch vụ phục vụ đời sống. Trong hệ sinh thái này, y tế và chăm sóc sức khỏe giữ vai trò nền tảng.

Trong đó, TP. Hồ Chí Minh có những điều kiện thuận lợi để phát triển lĩnh vực này nhờ hệ thống cơ sở khám, chữa bệnh tương đối phát triển, đội ngũ chuyên gia y tế có kinh nghiệm và mạng lưới cơ sở công lập, tư nhân đa dạng. Không gian phát triển sau hợp nhất cũng mở ra cơ hội quy hoạch các cơ sở chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe và những mô hình dịch vụ phù hợp với từng nhóm người cao tuổi.

Tuy nhiên, dư địa thị trường chỉ có thể trở thành cơ hội thực tế khi những điểm nghẽn về dịch vụ, nhân lực và tài chính được tháo gỡ. Theo TS.BS.CKII Huỳnh Minh Chín, định hướng của Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, cần huy động thêm nguồn lực từ doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng để phát triển các cơ sở chăm sóc dài hạn, trung tâm chăm sóc ban ngày, dịch vụ tại nhà, phục hồi chức năng, công nghệ hỗ trợ và dinh dưỡng.

Việc thu hút đầu tư cần đi cùng tiêu chuẩn chất lượng, cơ chế giám sát và thông tin minh bạch về chi phí, phạm vi dịch vụ cũng như trách nhiệm của đơn vị cung ứng. Các mô hình chăm sóc cần có nhiều mức dịch vụ và chi phí khác nhau, tránh để thị trường chỉ tập trung vào phân khúc cao cấp trong khi nhóm thu nhập thấp khó tiếp cận.

Cùng với nguồn lực đầu tư, cơ chế tài chính cần được hoàn thiện để hỗ trợ chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng và chăm sóc tại nhà. Bảo hiểm y tế tiếp tục là trụ cột quan trọng; đồng thời, cần nghiên cứu các giải pháp bảo hiểm bổ sung và tích lũy tài chính để người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già. Công nghệ số và đào tạo nhân lực cũng là những điều kiện quan trọng để nâng chất lượng dịch vụ, bảo đảm người cao tuổi được chăm sóc liên tục và an toàn.

Phát triển kinh tế bạc vì vậy không chỉ là mở rộng thị trường dịch vụ, mà còn là tổ chức lại hệ thống chăm sóc để đáp ứng nhu cầu thực tế của người cao tuổi. Khi dịch vụ có chất lượng, chi phí phù hợp và khả năng tiếp cận rộng hơn, cơ hội kinh tế mới có thể song hành với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội bền vững.