 |
| Từ ngày 7/12, áp dụng quy định mới về hoạt động của cơ sở trợ giúp xã hội. Ảnh minh họa |
Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký ban hành Nghị định số 395/2026/NĐ-CP ngày 23/10/2026 quy định về hoạt động và quản lý cơ sở trợ giúp xã hội.
Nghị định quy định chi tiết khoản 3 Điều 47 Luật Người khuyết tật số 51/2010/QH12 và khoản 2 Điều 20 Luật Người cao tuổi số 39/2009/QH12; đồng thời quy định các biện pháp tổ chức thi hành Luật Người khuyết tật, Luật Người cao tuổi, Luật Trẻ em, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và các quy định pháp luật có liên quan đến hoạt động, quản lý cơ sở trợ giúp xã hội.
Quy định 10 loại hình cơ sở trợ giúp xã hội
Theo Nghị định, cơ sở trợ giúp xã hội được phân thành 10 loại hình, phù hợp với nhu cầu chăm sóc, nuôi dưỡng và hỗ trợ của từng nhóm đối tượng.
Cụ thể, các loại hình cơ sở trợ giúp xã hội bao gồm: Cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc người cao tuổi; cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc người khuyết tật; cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc và phục hồi chức năng cho người tâm thần, người rối nhiễu tâm trí.
Bên cạnh đó là cơ sở bảo trợ xã hội tổng hợp thực hiện chăm sóc nhiều đối tượng bảo trợ xã hội hoặc đối tượng cần trợ giúp xã hội; trung tâm công tác xã hội; cơ sở tư vấn, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi dài hạn và cơ sở tư vấn, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi ban ngày theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 20 Luật Người cao tuổi.
Đối với người khuyết tật, Nghị định quy định loại hình cơ sở dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật dài hạn, cơ sở dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật ban ngày và trung tâm hỗ trợ người khuyết tật sống độc lập theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 47 Luật Người khuyết tật. Ngoài ra, còn có các cơ sở trợ giúp xã hội khác theo quy định của pháp luật.
Về chức năng, Nghị định xác định cơ sở trợ giúp xã hội thực hiện các hoạt động phòng ngừa, chăm sóc, nuôi dưỡng, can thiệp, trị liệu, hỗ trợ phục hồi, phát triển và hòa nhập cộng đồng cho các đối tượng.
Việc quy định cụ thể các loại hình và chức năng là cơ sở để tổ chức hoạt động trợ giúp xã hội phù hợp với đặc điểm, nhu cầu của từng nhóm đối tượng, từ chăm sóc thường xuyên, hỗ trợ khẩn cấp đến phục hồi chức năng và hòa nhập cộng đồng.
Điều 6 Nghị định số 395/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các nhiệm vụ của cơ sở trợ giúp xã hội. Theo đó, tùy theo chức năng, loại hình, đối tượng phục vụ và yêu cầu hoạt động, cơ sở trợ giúp xã hội thực hiện một số hoặc đầy đủ các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng là cung cấp dịch vụ chăm sóc, trợ giúp khẩn cấp đối với các đối tượng cần được bảo vệ. Cơ sở trợ giúp xã hội có trách nhiệm tiếp nhận đối tượng, đánh giá nhu cầu, sàng lọc, phân loại và tổ chức các biện pháp hỗ trợ phù hợp.
Trường hợp cần thiết, cơ sở thực hiện chuyển gửi đối tượng đến cơ sở y tế, giáo dục, cơ quan công an, tư pháp hoặc các cơ quan, tổ chức có liên quan theo quy định. Đồng thời, phải bảo đảm an toàn và đáp ứng những nhu cầu bảo vệ khẩn cấp như chăm sóc y tế, bố trí nơi tạm trú an toàn, cung cấp nước uống, thực phẩm, quần áo, đồ dùng thiết yếu và hỗ trợ đi lại.
Cùng với hoạt động trợ giúp khẩn cấp, các cơ sở thực hiện tham vấn, trị liệu đối với người bị rối nhiễu tâm trí, khủng hoảng tâm lý và hỗ trợ phục hồi thể chất. Đồng thời, tư vấn, hướng dẫn đối tượng tiếp cận, thụ hưởng các chính sách trợ giúp xã hội; kết nối, phối hợp với trung tâm trợ giúp pháp lý để cung cấp dịch vụ cho những người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có nhu cầu.
Nghị định cũng yêu cầu cơ sở trợ giúp xã hội thực hiện đánh giá nhu cầu, sàng lọc, phân loại đối tượng, xây dựng kế hoạch can thiệp và trợ giúp phù hợp với từng trường hợp. Quá trình thực hiện phải được giám sát, rà soát, đánh giá để kịp thời điều chỉnh kế hoạch; đồng thời lập, quản lý và lưu trữ hồ sơ theo quy định.
Đối với các đối tượng bảo trợ xã hội thuộc diện đặc biệt khó khăn, không tự lo được cuộc sống và không có điều kiện sinh sống tại gia đình, cộng đồng, cơ sở trợ giúp xã hội thực hiện tiếp nhận, quản lý, chăm sóc và nuôi dưỡng.
Về chăm sóc sức khỏe, cơ sở trợ giúp xã hội được cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh. Trường hợp không trực tiếp cung cấp dịch vụ, cơ sở có trách nhiệm kết nối với các cơ sở y tế hoặc chuyển gửi đối tượng đến cơ sở phù hợp để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe.
Ngoài ra, các cơ sở tổ chức hoạt động phục hồi chức năng, hỗ trợ đối tượng tham gia các hoạt động tự quản, văn hóa, thể thao và các hoạt động khác phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe; tổ chức hoạt động lao động sản xuất theo quy định của pháp luật.
Chú trọng giáo dục, phát triển kỹ năng và hòa nhập cộng đồng
Bên cạnh nhiệm vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, Nghị định số 395/2026/NĐ-CP nhấn mạnh vai trò của cơ sở trợ giúp xã hội trong hỗ trợ giáo dục, phát triển kỹ năng, nâng cao năng lực và tạo điều kiện để đối tượng hòa nhập cộng đồng.
Theo đó, cơ sở trợ giúp xã hội chủ trì, phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan hỗ trợ đối tượng tiếp cận và tham gia các chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học, giáo dục hòa nhập, giáo dục chuyên biệt và hướng nghiệp phù hợp với nhu cầu, khả năng của từng người.
Hoạt động này nhằm hỗ trợ đối tượng phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, nhân cách, nâng cao khả năng tự lập và hòa nhập cộng đồng.
Đồng thời, cơ sở trợ giúp xã hội cung cấp các dịch vụ giáo dục xã hội, phát triển khả năng tự giải quyết vấn đề, giáo dục kỹ năng làm cha mẹ, đào tạo kỹ năng sống cho trẻ em và người chưa thành niên.
Các cơ sở được hợp tác với đơn vị đào tạo để tổ chức bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ, kiến thức và kỹ năng chăm sóc, trợ giúp đối tượng; tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo cung cấp kiến thức, kỹ năng cho những nhóm có nhu cầu.
Trong lĩnh vực công tác xã hội, các cơ sở có nhiệm vụ quản lý đối tượng được cung cấp dịch vụ; tổ chức cung cấp dịch vụ, hoạt động thực hành và cập nhật kiến thức công tác xã hội theo quy định của pháp luật.
Đáng chú ý, Nghị định quy định các cơ sở phải thực hiện biện pháp phòng ngừa nhằm hạn chế nguy cơ đối tượng rơi vào hoàn cảnh khó khăn, bị xâm hại, bạo lực hoặc ngược đãi.
Cùng với đó, cơ sở trợ giúp xã hội có trách nhiệm tham gia phát triển cộng đồng thông qua việc phối hợp với người dân, chính quyền các cấp xác định những vấn đề cần hỗ trợ, xây dựng chương trình, kế hoạch trợ giúp cộng đồng; đề xuất chính sách với cơ quan có thẩm quyền và phát triển mạng lưới nhân viên, cộng tác viên, tình nguyện viên công tác xã hội.
Nghị định cũng quy định cơ sở trợ giúp xã hội chủ trì, phối hợp với chính quyền địa phương, gia đình và các cơ quan, tổ chức liên quan để đưa đối tượng trở về gia đình, hòa nhập cộng đồng; hỗ trợ, tạo điều kiện để đối tượng ổn định cuộc sống.
Ngoài các nhiệm vụ trên, cơ sở trợ giúp xã hội thực hiện cung cấp dịch vụ sự nghiệp công về trợ giúp xã hội cho người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em và các đối tượng tự nguyện khác có nhu cầu; tổ chức hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức, phổ biến chính sách, pháp luật về trợ giúp xã hội.
Các cơ sở cũng được thực hiện hoạt động cung cấp dịch vụ theo yêu cầu và các nhiệm vụ khác do cấp có thẩm quyền quyết định; tổ chức vận động, tiếp nhận hỗ trợ bằng tài chính, hiện vật của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để phục vụ hoạt động trợ giúp xã hội theo quy định của pháp luật.
Riêng đối với cơ sở trợ giúp xã hội công lập, ngoài các nhiệm vụ nêu trên, còn phải thực hiện đầy đủ nhiệm vụ theo quy định của pháp luật về đơn vị sự nghiệp công lập.
Nghị định số 395/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 7/12/2026.
