![]() |
| Cán bộ BHXH thành phố Hà Nội xử lý thủ tục hành chính cho người dân. |
Nguồn lực và kỳ vọng từ hơn 80.000 tỷ đồng cho cải cách tiền lương
Cải cách tiền lương đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng khi yêu cầu nâng cao thu nhập cho cán bộ, công chức, viên chức ngày càng gắn chặt với đổi mới tổ chức bộ máy và chất lượng thực thi công vụ. Vấn đề đặt ra là xây dựng chính sách đãi ngộ đủ sức khuyến khích người có năng lực, đồng thời bảo đảm công bằng và khả năng cân đối ngân sách lâu dài.
Theo Nghị quyết về dự toán ngân sách nhà nước năm 2027 vừa được Quốc hội thông qua, tổng chi thường xuyên dự kiến hơn 2,06 triệu tỷ đồng. Trong đó, chi thường xuyên của ngân sách Trung ương là 980.970 tỷ đồng, ngân sách địa phương hơn 1,08 triệu tỷ đồng. Riêng kinh phí dành cho cải cách tiền lương được bố trí 80.400 tỷ đồng, tương đương khoảng 3,9% dự toán chi thường xuyên.
Khoản kinh phí này tạo điều kiện để Chính phủ tiếp tục thực hiện các chính sách tiền lương, phụ cấp, thu nhập và an sinh xã hội. Theo nghị quyết, nguồn tích lũy cải cách tiền lương của ngân sách Trung ương được mở rộng phạm vi sử dụng nhằm phục vụ điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH), trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công và chính sách tinh giản biên chế.
Việc bố trí nguồn lực cho thấy cải cách tiền lương đang được xem xét trong mối quan hệ tổng thể với chính sách an sinh xã hội. Tuy nhiên, nguồn kinh phí lớn chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ cán bộ, công chức, viên chức sẽ được tăng lương theo một tỷ lệ thống nhất. Mức điều chỉnh cụ thể còn phụ thuộc vào phương án cải cách và quyết định của cấp có thẩm quyền.
Nhìn lại năm 2026, Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách điều chỉnh tiền lương và trợ cấp. Theo Bộ Nội vụ, hơn 5,8 triệu người được thụ hưởng các chính sách liên quan, chưa tính lực lượng vũ trang. Tổng nguồn lực bố trí tăng thêm trong 6 tháng cuối năm đạt 48.500 tỷ đồng. Mức lương cơ sở cũng được điều chỉnh lên 2,53 triệu đồng/tháng kể từ tháng 7/2026.
Những con số trên phản ánh quy mô tác động của chính sách tiền lương đối với đời sống xã hội và cân đối ngân sách. Tiền lương là khoản chi có tính chất thường xuyên, kéo dài qua nhiều năm. Do đó, mỗi phương án điều chỉnh cần được tính toán trên cơ sở quy mô đối tượng thụ hưởng, cơ cấu phụ cấp, tốc độ tăng thu ngân sách và yêu cầu duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.
Dưới góc độ tài chính công, TS. Trần Văn, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, cho rằng cần gắn cải cách tiền lương với sắp xếp tổ chức bộ máy và tinh giản biên chế. Theo cách tiếp cận này, nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực công sẽ góp phần tạo nguồn lực bền vững, mở rộng dư địa cải thiện chính sách đãi ngộ.
Thực tế cho thấy, nguồn lực cải cách tiền lương cần được tạo lập thông qua nhiều giải pháp đồng bộ, bao gồm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, rà soát các khoản chi và tổ chức lại bộ máy theo hướng tinh gọn. Khi chi phí vận hành được kiểm soát hợp lý, ngân sách sẽ có thêm điều kiện ưu tiên cho những nhiệm vụ trực tiếp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Quốc hội cũng yêu cầu các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương tiếp tục thực hiện giải pháp tạo nguồn cải cách tiền lương theo quy định. Kinh phí ngân sách Trung ương giao nhưng chưa sử dụng hết vào cuối năm phải hoàn trả nguồn tích lũy cải cách tiền lương, bảo đảm quản lý chặt chẽ và sử dụng đúng mục đích.
Có thể thấy, 80.400 tỷ đồng là nguồn lực quan trọng để triển khai những nhiệm vụ cải cách trong năm 2027. Song, hiệu quả thực chất của chính sách còn phụ thuộc vào cách phân bổ, sử dụng nguồn kinh phí và chất lượng thiết kế cơ chế tiền lương mới. Đây là vấn đề cần được giải quyết đồng thời trong quá trình hoàn thiện đề án cải cách.
Khi tiền lương chưa phản ánh đúng năng lực và giá trị công việc
Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội và chuyên gia quan tâm là khoảng cách giữa thu nhập thực tế với chi phí sinh hoạt, đặc biệt đối với nhóm cán bộ, công chức mới tuyển dụng hoặc có hệ số lương thấp. Trong khi giá cả hàng hóa, dịch vụ thiết yếu biến động, cơ chế tiền lương hiện hành vẫn phụ thuộc đáng kể vào ngạch, bậc và thâm niên công tác.
Tại nghị trường Quốc hội, đại biểu Thạch Phước Bình (Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Vĩnh Long) từng đề cập đến những khó khăn về thu nhập của đội ngũ công chức trẻ. Theo số liệu đại biểu dẫn tại phiên thảo luận tháng 4/2026, một công chức mới vào nghề có hệ số lương 1,86, tương ứng mức lương khoảng 4,7 triệu đồng/tháng khi áp dụng mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng.
Trong khi đó, chi phí sinh hoạt tối thiểu tại một số đô thị được đại biểu đề cập ở mức 6–7 triệu đồng/tháng. Khoảng cách này cho thấy áp lực tài chính đối với người hưởng lương thấp trong khu vực công. Đại biểu kiến nghị nghiên cứu phương án điều chỉnh phù hợp, bảo đảm tiền lương từng bước đáp ứng nhu cầu đời sống và tạo động lực làm việc.
Bên cạnh yếu tố mức sống, những bất cập trong phương thức trả lương cũng đặt ra yêu cầu đổi mới. Khi thu nhập chủ yếu được xác định theo hệ số và thời gian công tác, sự khác biệt về khối lượng công việc, trách nhiệm và năng lực giữa các vị trí chưa được phản ánh đầy đủ. Điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn của khu vực công đối với nhân lực chất lượng cao.
PGS.TS Bùi Thị An, đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, cho rằng cách thức trả lương hiện nay còn mang tính bình quân, chưa đánh giá đúng năng lực và vị trí của cán bộ, công chức, viên chức. Cơ chế này ảnh hưởng đến động lực cống hiến, đồng thời hạn chế khả năng thu hút người có trình độ chuyên môn cao vào các cơ quan nhà nước.
Theo PGS.TS Bùi Thị An, trả lương theo vị trí việc làm là bước thay đổi quan trọng nhằm tạo sự công bằng trong chính sách đãi ngộ. Mỗi vị trí cần được xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, mức độ phức tạp và yêu cầu chuyên môn, qua đó xây dựng mức lương phù hợp với trách nhiệm và giá trị công việc.
Nhận định này đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm. Nếu người đảm nhiệm công việc phức tạp, chịu trách nhiệm lớn hoặc có đóng góp nổi bật chưa được ghi nhận tương xứng, chính sách tiền lương khó phát huy đầy đủ vai trò khuyến khích sáng tạo. Về lâu dài, sự thiếu khác biệt trong đãi ngộ có thể ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ và hiệu quả hoạt động của bộ máy.
Đặc biệt, trong bối cảnh khu vực tư nhân cạnh tranh mạnh về nguồn nhân lực, nhiều lĩnh vực chuyên môn cao như công nghệ thông tin, tài chính, dữ liệu, pháp luật và quản trị đang đòi hỏi cơ chế đãi ngộ linh hoạt. Khu vực công cần có chính sách tiền lương phù hợp để thu hút, sử dụng hiệu quả và giữ chân những người có năng lực chuyên môn.
Trong khi đó, PGS.TS Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế cho rằng cải cách tiền lương cần được thực hiện đồng bộ với đổi mới quản lý vị trí việc làm, đánh giá cán bộ, tinh giản biên chế và cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập. Nếu chỉ điều chỉnh bảng lương trong khi phương thức quản lý, sử dụng nhân sự vẫn giữ nguyên, hiệu quả tạo động lực của chính sách sẽ bị hạn chế.
Điều này cho thấy cải cách tiền lương cần được nhìn nhận như một phần của quá trình đổi mới quản trị khu vực công. Mức thu nhập phải gắn với yêu cầu công việc, chất lượng thực hiện nhiệm vụ và trách nhiệm cá nhân. Khi cơ chế đánh giá được thiết kế khách quan, chính sách đãi ngộ mới có cơ sở ghi nhận đúng những đóng góp thực chất.
Trả lương theo vị trí việc làm: Đột phá để giữ chân người tài
Định hướng trả lương theo vị trí việc làm đã được xác định tại Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Theo đó, hệ thống bảng lương mới được xây dựng trên cơ sở vị trí việc làm, chức danh và chức vụ lãnh đạo, thay thế phương thức tính lương dựa trên mức lương cơ sở và hệ số.
Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách tiền lương, hướng tới trả lương theo giá trị công việc thay cho việc phụ thuộc chủ yếu vào ngạch, bậc và thâm niên. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, điều kiện tiên quyết là xác định chính xác vị trí việc làm, cơ cấu đội ngũ và tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, Bộ Nội vụ đang phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương nghiên cứu, điều chỉnh và xây dựng đề án tổng thể về cải cách chính sách tiền lương. Việc hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm được xác định là nhiệm vụ cần triển khai trước, làm căn cứ tính toán số lượng người làm việc và phân giao biên chế giai đoạn 2027-2031.
Bộ trưởng cho biết, Kết luận số 107-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm trong hệ thống chính trị gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ và quản lý biên chế là cơ sở quan trọng để triển khai nhiệm vụ. Trên nền tảng này, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục nghiên cứu phương án tổ chức nhân sự và chính sách tiền lương phù hợp.
Về vấn đề này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhấn mạnh vai trò của việc xác định chính xác vị trí việc làm trong đổi mới quản lý đội ngũ. Khi từng vị trí được thiết kế khoa học, cơ quan quản lý sẽ có căn cứ phân bổ nhân sự hợp lý, xác định yêu cầu năng lực và xây dựng chính sách đãi ngộ tương xứng.
Tuy nhiên, xây dựng hệ thống vị trí việc làm đòi hỏi đánh giá đầy đủ đặc thù của từng ngành, lĩnh vực. Công việc tham mưu chính sách, nghiên cứu khoa học, giáo dục, y tế hay giải quyết thủ tục hành chính có những tiêu chí đánh giá khác nhau. Nếu áp dụng một hệ thống chỉ số cứng nhắc, kết quả đánh giá có thể chưa phản ánh đúng chất lượng và giá trị công việc.
Theo các chuyên gia, cơ chế đánh giá cần kết hợp giữa khối lượng nhiệm vụ, chất lượng sản phẩm, mức độ hoàn thành công việc và trách nhiệm cá nhân. Đối với những vị trí trực tiếp phục vụ người dân, doanh nghiệp, chất lượng giải quyết thủ tục hành chính và mức độ hài lòng của đối tượng phục vụ cũng là những yếu tố cần được xem xét phù hợp.
Một yêu cầu quan trọng khác là gắn cải cách tiền lương với chuyển đổi số trong quản lý nhân sự. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu vị trí việc làm, chuẩn hóa thông tin về chức năng, nhiệm vụ và kết quả thực hiện công việc sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý đánh giá khách quan hơn, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong phân bổ nhân lực và thực hiện chính sách đãi ngộ.
Cùng với đó, cơ chế tiền lương mới cần có khả năng khuyến khích sáng kiến và ghi nhận những đóng góp vượt trội. Người có năng lực chuyên môn cao, đảm nhiệm nhiệm vụ phức tạp hoặc tạo ra giá trị lớn cho cơ quan, đơn vị cần được đánh giá trên cơ sở kết quả thực tế. Đây là yếu tố quan trọng để xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, thúc đẩy tinh thần trách nhiệm.
Theo kế hoạch của Ban Chỉ đạo Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, BHXH và ưu đãi người có công, dự thảo đề án cải cách dự kiến được trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư vào tháng 2/2027 và Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV xem xét vào tháng 3/2027. Bộ Tài chính được giao nghiên cứu, đề xuất giải pháp tạo nguồn nhằm bảo đảm khả năng triển khai chính sách.
| Tại Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc ngày 16/11, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà thông tin, Hội nghị Trung ương 5 khóa XIV sẽ ban hành nghị quyết mới về cải cách chính sách tiền lương và BHXH. Bộ Nội vụ đang phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương xây dựng đề án, tạo cơ sở tiếp tục hoàn thiện định hướng cải cách trong giai đoạn tới. |