Những giá trị không thể "đong đếm" từ chế độ hưu trí

Người dân ở TP. Đà Nẵng nhận quyết định hưu trí từ việc tham gia BHXH tự nguyện.

Những người hưởng lương hưu từ tham gia BHXH tự nguyện ngày càng nhiều

Bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện đang trở thành lựa chọn an sinh thiết thực của nhiều người dân không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Với mức đóng linh hoạt, quyền lợi ngày càng mở rộng, chính sách được xem như khoản tích lũy an toàn, bền vững cho tuổi già.

Ông Lê Nho Mẫn, Giám đốc BHXH cơ sở Hội An Tây, TP. Đà Nẵng cho biết, từ 1/7/2025 đến cuối tháng 3/2026, BHXH cơ sở Hội An Tây đã hoàn tất giải quyết chế độ hưu trí cho 75 trường hợp "cán đích" nhờ thay đổi quy định về thời gian tham gia BHXH tối thiểu.

Khác với giai đoạn đầu vừa triển khai luật, danh sách thụ hưởng hiện nay ghi nhận sự đa dạng đáng kể về đối tượng. Trong tổng số 75 người có quá trình tham gia dưới 20 năm đã nhận quyết định hưởng lương hưu, có đến 21 trường hợp là lao động tự do có quá trình tham gia BHXH tự nguyện. Việc rút ngắn lộ trình an sinh này đã giúp khối lao động phi chính thức tại địa phương tiếp cận với chế độ hưu trí một cách thực tế và bền vững hơn.

Đánh giá về tác động sâu rộng của chính sách BHXH tự nguyện, theo ông Lê Nho Mẫn, nếu như trước đây, mốc 20 năm từng là rào cản, bởi nhiều người cho là dài, thì quy định 15 năm hiện nay đã tạo ra luồng gió mới. 75 hồ sơ được giải quyết từ đầu tháng 7/2025 đến nay là minh chứng sống động nhất, giúp củng cố niềm tin cho những ai đang băn khoăn giữa việc nhận bảo hiểm một lần hay tiếp tục tích lũy để có lương hưu.

Theo đánh giá của BHXH cơ sở Hội An Tây, mức hưởng hưu trí tại địa bàn đang phản ánh rõ nét nguyên tắc đóng – hưởng. Đáng chú ý, trong số này có trường hợp nhận mức lương hưu đạt 4.565.050 đồng/tháng. Đối với những trường hợp có mức hưởng khiêm tốn hơn do căn cứ trên mức thu nhập đóng, giá trị an sinh vẫn được đảm bảo trọn vẹn thông qua tấm thẻ BHYT miễn phí suốt đời – giải pháp bảo vệ sức khỏe tối ưu cho người cao tuổi.

Đặc biệt, niềm vui của các "tân hưu trí" sẽ còn nhân đôi khi lộ trình điều chỉnh lương cơ sở dự kiến thực hiện từ ngày 1/7/2026. Khi đó, mức lương hưu của 75 trường hợp này sẽ tiếp tục được nâng lên tương ứng, giúp cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống tuổi già một cách bền vững.

Ông Lê Nho Mẫn cho rằng, thành công lớn nhất sau gần 9 tháng thực hiện Luật mới không chỉ là những con số trên báo cáo, mà là sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Sự xuất hiện của những cán bộ hưu trí này ngay tại địa phương đã lan tỏa thông điệp mạnh mẽ: Lương hưu không chỉ của công chức viên chức, mà là thành quả cho mọi người lao động biết lo cho tương lai khi về già và tin tưởng vào hệ thống an sinh.

Sau 9 tháng triển khai, chính sách BHXH tự nguyện đã thực sự lan tỏa mạnh mẽ trên cả nước, từ miền núi đến hải đảo. Tại xã La Dêê, TP. Đà Nẵng, dù là địa bàn biên giới với điều kiện đi lại còn khó khăn nhưng hội nghị tuyên truyền, đối thoại trực tiếp về chính sách BHXH tự nguyện vừa qua, đã thu hút hơn 40 người dân tham gia, đặc biệt là các cặp vợ chồng trong độ tuổi lao động.

Ông Hiên Chín, xã La Dêê, chia sẻ: "Trước đây, tôi cứ nghĩ BHXH tự nguyện chỉ dành cho người già chờ lương hưu. Nay nghe cán bộ giải thích về chế độ thai sản, vợ chồng tôi quyết định sẽ cùng đăng ký tham gia ngay để vừa có tiền hỗ trợ khi sinh con, vừa yên tâm có lương hưu sau này".

Ngay tại Hội nghị, nhiều cặp vợ chồng đã trực tiếp đăng ký tham gia và được nhân viên bưu điện, cán bộ cơ quan BHXH TP. Đà Nẵng hướng dẫn làm thủ tục tham gia nhanh chóng ngay tại chỗ.

Người dân ở Đặc khu Phú Quý, tỉnh Lâm Đồng tham gia BHXH tự nguyện.

Theo ông Lê Nho Mẫn, một trong những ưu điểm lớn nhất của BHXH tự nguyện chính là mức đóng linh hoạt, cho phép người tham gia chủ động lựa chọn tùy theo khả năng tài chính. Theo Luật BHXH năm 2024, tỷ lệ đóng BHXH tự nguyện là 22% thu nhập làm căn cứ đóng. Người tham gia được chọn mức thu nhập.

Cụ thể, đối với mức thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn (hiện là 1.500.000 đồng/tháng), tương ứng mức đóng 330.000 đồng/tháng. Mức cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng (hiện mức tham chiếu là 2.340.000 đồng/tháng), tương ứng mức đóng 10.296.000 đồng/tháng.

Phương thức đóng cũng đa dạng: Đóng hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng; một lần cho nhiều năm về sau (tối đa 5 năm một lần); hoặc một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu khi đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng thiếu không quá 5 năm.

Chính sự linh hoạt này khiến nhiều người thu nhập không ổn định hoặc làm nghề tự do dễ dàng tiếp cận chính sách. Bà Nguyễn Thị Thanh, người tham gia BHXH tự nguyện tại TP. Đà Nẵng cho biết, bà quyết định tham gia từ sớm vì lo lắng khi về già không có lương hưu sẽ rất khó khăn. Chính sách này đóng linh hoạt, tháng nào có nhiều đóng nhiều, ít đóng ít, phù hợp với thu nhập tự do.

Bà Thanh cho biết thêm, người dân có thể đóng trực tiếp tại đại lý thu hoặc đóng online qua ứng dụng ngân hàng trên điện thoại, rất thuận tiện và không mất thời gian di chuyển. Những trải nghiệm này cho thấy hiệu quả rõ ràng của chính sách BHXH tự nguyện khi mang đến sự an tâm, chủ động và dễ tiếp cận cho người dân.

Những sai lầm khi đánh giá về lương hưu

Theo các chuyên gia lao động, sai lầm lớn nhất của người lao động là nhìn vào mức lương hưu khởi điểm rồi cho rằng lương hưu thấp. Bởi thực tế, lương hưu đã tăng gấp đôi sau 7 lần điều chỉnh trong 10 năm, với nhiều chính sách hỗ trợ tập trung vào nhóm người nghỉ hưu có thu nhập thấp.

Cơ quan BHXH tỉnh Lâm Đồng chi trả lương hưu cho người dân.

Cụ thể, trong vòng 10 năm qua, lương hưu và trợ cấp BHXH đã trải qua 7 lần điều chỉnh, qua đó tăng hơn gấp đôi so với trước đây. Từ mức thấp nhất khoảng 1,75 triệu đồng/tháng năm 2016, dự kiến đến ngày 1/7 tới, mức này sẽ đạt khoảng 3,8 triệu đồng/tháng.

Từ năm 2016 đến nay, việc điều chỉnh lương hưu được thực hiện gần như đều đặn hằng năm, với mức tăng dao động từ khoảng 6% đến hơn 20% tùy thời điểm và nhóm đối tượng. Cụ thể, năm 2016, lương hưu được tăng 8%. Các năm tiếp theo tiếp tục ghi nhận mức tăng lần lượt 7,44% (2017), 6,92% (2018) và 7,19% (2019).

Sau giai đoạn gián đoạn do dịch bệnh, năm 2022, lương hưu tiếp tục được điều chỉnh tăng 7,4%. Đến năm 2023, mức tăng cao hơn, từ 12,5% đến 20,8% tùy nhóm đối tượng. Gần đây nhất, từ ngày 1/7/2024, lương hưu được tăng thêm 15%.

Một điểm đáng chú ý trong các lần điều chỉnh là chính sách luôn hướng đến việc hỗ trợ nhóm người có mức lương hưu thấp.

Ngoài mức tăng theo tỷ lệ chung, nhiều đợt còn bổ sung khoản tăng thêm bằng tiền để đảm bảo mức hưởng tối thiểu. Chẳng hạn, những người có lương hưu dưới ngưỡng nhất định sẽ được nâng lên mức sàn như 2 triệu đồng, 2,5 triệu đồng, 3 triệu đồng hoặc 3,5 triệu đồng tùy từng giai đoạn. Chính sách này góp phần thu hẹp khoảng cách giữa người có mức lương hưu thấp và cao, đồng thời cải thiện đời sống cho người nghỉ hưu lâu năm.

Hiện Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến về dự thảo điều chỉnh lương hưu từ ngày 1/7/2026. Theo đề xuất, có hai phương án được đưa ra: một là tăng khoảng 4,5% kèm thêm tiền cố định đối với một số nhóm, hai là tăng đồng loạt khoảng 8% cho tất cả đối tượng. Đáng chú ý, với những người nghỉ hưu trước năm 1995 và có mức hưởng thấp, sau khi điều chỉnh vẫn sẽ được hỗ trợ để đạt mức tối thiểu khoảng 3,8 triệu đồng/tháng.

Bên cạnh việc liên tục được điều chỉnh tăng lương hưu, khi tham gia BHXH tự nguyện, người lao động còn được hưởng những quyền lợi thiết thực. Theo ông Nguyễn Hùng Anh, Phó Giám đốc BHXH TP. Đà Nẵng, người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng các chế độ gồm chế độ hưu trí, bảo đảm nguồn thu ổn định khi hết tuổi lao động; BHXH một lần, áp dụng khi người tham gia có yêu cầu theo quy định; Trợ cấp hằng tháng; Chế độ tử tuất; Được cấp thẻ BHYT miễn phí trong suốt thời gian hưởng lương hưu, với quyền lợi chi trả lên đến 95% khi khám chữa bệnh BHYT.

Theo ông Nguyễn Hùng Anh, Phó Giám đốc BHXH TP. Đà Nẵng, người về hưu không chỉ được điều chỉnh tăng lương hưu hằng năm mà còn được hưởng rất nhiều quyền lợi không thể "đong đếm"

Đặc biệt, theo ông Hùng Anh, từ ngày 1/7/2025, Luật BHXH năm 2024 bổ sung thêm chế độ thai sản cho người tham gia BHXH tự nguyện: Hỗ trợ 2 triệu đồng/con cho lao động nữ sinh con hoặc lao động nam có vợ sinh con (nếu đủ điều kiện đóng). Đây là điểm mới rất quan trọng, giúp người tham gia ngày càng được thụ hưởng chính sách an sinh tương tự BHXH bắt buộc.

Cùng với quyền lợi, Nhà nước còn có chính sách hỗ trợ mức đóng theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP: Hỗ trợ 50% mức đóng cho người thuộc hộ nghèo, người sinh sống tại xã đảo, đặc khu; hỗ trợ 40% cho người thuộc hộ cận nghèo; hỗ trợ 30% cho người dân tộc thiểu số; hỗ trợ 20% cho các nhóm còn lại.

Ông Hùng Anh đánh giá đây là cơ chế khuyến khích rất lớn, giúp người dân có điều kiện tiếp cận chính sách dễ dàng hơn. Đồng thời, nhấn mạnh BHXH tự nguyện là "đầu tư tích lũy thông minh và nhân văn nhất cho tương lai", giúp mỗi người có lương hưu ổn định và thẻ BHYT miễn phí khi về già.