 |
| Công tác tuyên truyền chính sách BHXH tự nguyện được cơ quan BHXH đẩy mạnh. |
Nhìn lại những dấu mốc tăng trưởng
BHXH tự nguyện chính thức được triển khai từ năm 2008 theo quy định tại Luật BHXH năm 2006. Chính sách này được xây dựng nhằm tạo điều kiện cho nhóm lao động phi chính thức, lao động tự do, những người nông dân…(không có quan hệ lao động không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc) được tham gia BHXH và có cơ hội được hưởng lương hưu khi về già.
Những năm đầu thực hiện, nhận thức của đa số người dân về chính sách này chưa được cao; quá trình vận động gặp nhiều khó khăn do đó số người tham gia BHXH tự nguyện khá hạn chế. Cụ thể, trong năm đầu tiên triển khai, cả nước chỉ có khoảng 6.110 người tham gia (một số người tham gia BHXH nông dân tại Nghệ An trước đó được tiếp tục đóng theo quy định về BHXH tự nguyện). Các năm tiếp theo, tốc độ phát triển của nhóm đối tượng này cũng không đáng kể.
Luật BHXH 2014 đã bổ sung nhiều quy định mới về BHXH tự nguyện, trong đó, đáng kể nhất là cơ chế hỗ trợ người dân tham gia từ ngân sách nhà nước được triển khai từ năm 2018; các phương thức đóng BHXH tự nguyện được quy định linh hoạt, có thể đóng 5 năm/lần, đóng 1 lần cho những năm còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng không quá 10 năm…
Cùng với sự tuyên truyền vận động từ phía cơ quan BHXH, số người tham gia BHXH tự nguyện đã tăng lên đáng kể sau dấu mốc thay đổi chính sách từ Luật BHXH 2014. Đặc biệt, từ năm 2019, khi ngành BHXH Việt Nam có sự đổi mới mạnh mẽ (tối ưu hoá các phương thức tuyên truyền, vận động, xây dựng nguồn dữ liệu tiềm năng, mở rộng mạng lưới tổ chức dịch vụ thu, huy động sự vào cuộc mạnh mẽ của chính quyền địa phương…), số người tham gia BHXH tự nguyện từng bước có bước đột phá mạnh mẽ.
Theo đó, đến cuối năm 2019, đã ghi nhận 558.000 người tham gia, gấp 2 lần so với năm trước đó; đặc biệt, số tăng mới trong năm này (280.919 người) bằng cả 10 năm trước cộng lại. Tốc độ phát triển được toàn ngành BHXH tiếp tục phát huy, đến năm 2020 vượt mốc trên 1 triệu người tham gia (con số cụ thể là 1,12 triệu người).
Những năm sau đó, đà phát triển BHXH tự nguyện gặp nhiều thách thức, nhất từ ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, các giải pháp tuyên truyền vận động tiếp tục được BHXH Việt Nam chỉ đạo mạnh mẽ, BHXH các địa phương quyết tâm, sáng tạo và kiên trì trong triển khai thực hiện. Đến tháng 10/2024, lần đầu tiên số người tham gia BHXH tự nguyện trên cả nước cán mốc 2 triệu người tham gia.
Đến Luật BHXH 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2025), các quy định về BHXH tự nguyện tiếp tục được hoàn thiện. Cơ chế hỗ trợ người dân tham gia BHXH tự nguyện tiếp tục được triển khai với mức hỗ trợ cao hơn. Theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025 của Chính phủ, ngân sách nhà nước hỗ trợ 50% mức đóng đối với người tham gia thuộc hộ nghèo, người đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu; hỗ trợ 40% đối với người tham gia thuộc hộ cận nghèo; 30% đối với người tham gia là người dân tộc thiểu số; hỗ trợ 20% đối với người tham gia khác. Mức hỗ trợ này đã tăng lên đáng kể so với Luật BHXH 2014 (chỉ hỗ trợ 30% với hộ nghèo, 25% với hộ cận nghèo và 10% với nhóm đối tượng khác)
Đặc biệt, quy định mới của Luật BHXH 2024 đã bổ sung thêm chế độ trợ cấp thai sản cho người tham gia BHXH tự nguyện, mức hưởng là 2 triệu đồng với cả lao động nam và nữ đang tham gia BHXH tự nguyện. Đồng thời, quy định mới của Luật BHXH 2024 cũng đã giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để được hưởng chế độ hưu trí (lương hưu) từ 20 năm xuống còn 15 năm.
Các quy định này đã mở rộng các chế độ hưởng, tăng tính hấp dẫn, thêm sự lựa chọn, qua đó, nâng cao sự thu hút, khuyến khích người lao động tham gia BHXH tự nguyện, góp phần quan trọng mở rộng diện bao phủ BHXH.
Bên cạnh mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước theo quy định của Luật BHXH 2024, nhiều địa phương tiếp tục hỗ trợ thêm mức đóng cho người tham gia BHXH tự nguyện. Tiêu biểu như Hà Nội hỗ trợ thêm từ 10% đến 60% mức đóng BHXH tự nguyện (theo theo từng nhóm); dự kiến có khoảng 200 nghìn người được hỗ trợ tham gia BHXH tự nguyện.
Từ các yếu tố nói trên, số người tham gia BHXH tự nguyện trên cả nước đã và đang không ngừng phát triển. Năm 2025, cả nước có 2,26 triệu người tham gia BHXH tự nguyện, đạt 5,49% lực lượng lao động trong độ tuổi lao động, tăng 308.000 người so với năm 2024. Cập nhật số liệu từ BHXH Việt Nam, đến hết tháng 6/2026, cả nước đã có 2,7 triệu người tham gia BHXH tự nguyện, tăng 42% so với cùng kỳ 2025.
Tiếp tục mở rộng dư địa
Với những người quan tâm theo dõi, nghiên cứu sâu về chính sách BHXH mới thấy được giá trị của con số 2,7 triệu người tham gia BHXH tự nguyện. Đây là dấu ấn có được từ quá trình dài xây dựng, hoàn thiện chính sách và cả những nỗ lực rất lớn trong tuyên truyền vận động của cơ quan BHXH tới từng người dân.
So với mục tiêu đặt ra trong Nghị quyết số 28 - NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách BHXH, con số BHXH tự nguyện cũng đã đạt mục tiêu đề ra đến năm 2030 (mục tiêu đề ra là khoảng 5% lực lượng lao động trong độ tuổi). Tuy nhiên, với đặc thù của chính sách BHXH, hiệu quả thực sự không chỉ dừng lại ở số người tham gia (có tính thời điểm nhất định). Quan trọng hơn là giữ chân để người lao động tham gia dài lâu, đến khi đủ điều kiện hưởng lương hưu (trong khoảng 15 năm đóng). Muốn vậy, nhận thức của người dân về chính sách BHXH tự nguyện phải thực sự sâu, tạo động lực chính để họ kiên trì bền bỉ theo đóng cho đến khi đủ điều kiện hưởng lương hưu.
Như vậy, để BHXH tự nguyện thực sự phát triển và đạt chiều sâu chất lượng thay vì chỉ dừng lại ở số lượng, công tác tuyên truyền vẫn phải tiếp tục được tăng cường; không chỉ với nhóm chưa tham gia mà cần chú trọng cả với nhóm đang tham gia. Ngoài mục tiêu tăng mới, việc duy trì “giữ chân” nhóm người đang tham gia để họ không dừng đóng cũng rất quan trọng và là yếu tố cho thấy sự bền vững trong công tác tuyên truyền, phát triển người tham gia.
Định hướng này cũng đang được cơ quan BHXH cụ thể hóa và ghi nhận những kết quả rất đáng ghi nhận. Minh chứng rõ nét là số người nhận BHXH một lần đang theo xu hướng giảm đáng kể. Năm 2024, số người hưởng BHXH một lần đã giảm 1,53% so với năm 2023; năm 2025 số người hưởng BHXH một lần cũng đã giảm 24,43% so với năm 2024. 6 tháng đầu năm 2026, số người nhận BHXH một lần là 350.125 người, giảm 25,28% so với cùng kỳ năm 2025.
Có thể thấy, cùng với quá trình hoàn thiện chính sách phù hợp với thực tiễn, những đổi mới trong công tác tuyên truyền vận động sẽ tạo động lực bền vững để BHXH tự nguyện tiếp tục lan tỏa, mang đến cơ hội hưởng lương hưu cho nhiều người lao động hơn trong tương lai.
