 |
| Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ và Cà Mau về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026. Ảnh: Xuân Quý. |
Ngày 18/10, thảo luận tại Tổ 15 gồm các Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ và Cà Mau về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, dự kiến kế hoạch năm 2027, câu chuyện an sinh được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với chất lượng tăng trưởng. Một trong những vấn đề được quan tâm là khoảng trống BHXH trước những thay đổi nhanh của thị trường lao động.
Những con số 9 tháng đầu năm cho thấy bức tranh việc làm tiếp tục có chuyển biến tích cực. Cả nước có 52,7 triệu người có việc làm, tăng 1,3% so với cùng kỳ. Cơ cấu lao động dịch chuyển theo hướng giảm tỷ trọng nông, lâm nghiệp, thủy sản, tăng ở công nghiệp, xây dựng, dịch vụ. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động ở mức 2,22%.
Phía sau những con số đó vẫn là bài toán về chất lượng việc làm, mức độ ổn định của thu nhập cùng khả năng tiếp cận hệ thống an sinh. Lao động phi chính thức còn chiếm tỷ trọng lớn, thất nghiệp thanh niên đáng quan tâm. Quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cũng tạo sức ép mới về kỹ năng, trong khi thị trường ngày càng xuất hiện nhiều hình thức việc làm ngoài quan hệ lao động truyền thống.
Đưa lao động nền tảng vào “lưới” an sinh
ĐBQH Đặng Bích Ngọc (Phú Thọ) đặc biệt lưu ý tới sự gia tăng của lực lượng lao động trên nền tảng số. Đây là nhóm lao động gắn với những mô hình việc làm mới, có tính linh hoạt cao, song khả năng tiếp cận BHXH còn hạn chế. Khoảng trống này đặt ra yêu cầu chính sách mới khi kinh tế số tiếp tục mở rộng.
Theo kết quả khảo sát gần 5.000 lao động được đại biểu dẫn lại, trên 90% người làm việc trên nền tảng số xác định đây là nguồn thu nhập chính, song tỷ lệ tham gia BHXH mới khoảng 1/5. Điều đó đồng nghĩa với phần lớn lao động trong nhóm khảo sát chưa có sự bảo vệ đầy đủ từ BHXH trước những rủi ro trong quá trình làm việc hoặc khi hết tuổi lao động.
Từ thực tế trên, ĐBQH Đặng Bích Ngọc đề nghị nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng, xây dựng lộ trình phù hợp để đưa lao động nền tảng vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Chính sách cần theo kịp sự thay đổi của quan hệ việc làm, qua đó mở rộng khả năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động trong môi trường kinh tế số.
 |
| ĐBQH Đặng Bích Ngọc (Phú Thọ) phát biểu phiên thảo luận. Ảnh: Xuân Quý. |
Muốn mở rộng bao phủ bền vững, người lao động trước hết cần có việc làm ổn định, thu nhập đủ để duy trì đóng góp lâu dài. Bởi vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ đánh giá toàn diện thị trường lao động, tăng khả năng dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành, địa phương, vùng kinh tế, gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng thực tế.
Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh cơ cấu việc làm, nâng chất lượng nguồn nhân lực cũng trở thành điều kiện quan trọng để củng cố nền tảng an sinh. Đào tạo nghề cần sát nhu cầu doanh nghiệp, hướng tới những kỹ năng thị trường đang thiếu. Khi người lao động có kỹ năng tốt hơn, cơ hội tiếp cận việc làm chính thức, thu nhập ổn định cùng khả năng tham gia BHXH lâu dài cũng được mở rộng.
Đối với lực lượng thanh niên, ĐBQH Đặng Bích Ngọc đề nghị tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm, nhất là cơ chế thu hút lao động tại các thành phố lớn. Chính sách đào tạo, tuyển dụng cần gắn với hiệu quả sử dụng nhân lực sau đào tạo, tạo thêm cơ hội việc làm ổn định, phát huy nguồn lực lao động trẻ trong quá trình phát triển kinh tế.
Mở rộng bao phủ phải đi cùng bảo vệ quyền lợi người lao động
Một vấn đề khác được đặt ra là tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH. Đây là câu chuyện tác động trực tiếp tới quyền lợi của người lao động bởi quá trình tham gia BHXH gắn với nhiều chế độ an sinh trước mắt cũng như quyền hưởng lương hưu trong tương lai. Vì vậy, mở rộng diện bao phủ cần song hành với bảo đảm người đã tham gia được đóng đầy đủ, đúng quy định.
ĐBQH Đặng Bích Ngọc đề nghị tăng cường giải pháp xử lý chậm đóng, trốn đóng BHXH, đồng thời phân loại từng trường hợp dựa trên tính chất, nguyên nhân để áp dụng biện pháp phù hợp. Trách nhiệm của người sử dụng lao động trong thực hiện nghĩa vụ BHXH cần tiếp tục được nâng cao, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động trong suốt quá trình làm việc.
Theo đại biểu, an sinh xã hội, việc làm ổn định cùng đời sống người lao động có quan hệ mật thiết với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Tăng trưởng tạo thêm nguồn lực cho an sinh; ngược lại, hệ thống an sinh vững chắc giúp người lao động yên tâm làm việc, củng cố chất lượng nguồn nhân lực, tạo nền tảng xã hội cho quá trình phát triển trong dài hạn.
 |
| ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Xuân Quý. |
Ở góc độ giảm nghèo, ĐBQH Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) cho rằng tăng trưởng kinh tế cần gắn với tiến bộ, công bằng xã hội. Trong bối cảnh chỉ tiêu giảm nghèo đa chiều năm 2026 đứng trước nguy cơ chưa đạt kế hoạch, cần phân tích rõ nguyên nhân, địa bàn, nhóm đối tượng để lựa chọn giải pháp sát với thực tế.
Theo ĐBQH Lê Thị Ngọc Linh, trọng tâm cần hướng tới hỗ trợ sinh kế bền vững, tạo việc làm ổn định, nâng kỹ năng nghề, tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Sự quan tâm cần dành nhiều hơn cho phụ nữ, lao động phi chính thức, hộ kinh doanh nhỏ, người dân vùng sâu, vùng xa nhằm nâng khả năng tự tạo sinh kế, hạn chế nguy cơ tái nghèo.
Trong khi đó, ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) lưu ý tới một nhóm đặc thù trong số hộ nghèo, những người đã mất khả năng lao động, khó có điều kiện tự tạo sinh kế để thoát nghèo. Với nhóm này, các giải pháp đào tạo nghề hay hỗ trợ sản xuất khó phát huy tác dụng như đối với người còn khả năng lao động.
“Cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ hằng tháng phù hợp, đồng thời xem xét mức trợ cấp trong dài hạn dựa trên biến động giá cả, chuẩn nghèo cùng nhu cầu thiết yếu. Việc phân nhóm chính sách sẽ giúp nguồn lực giảm nghèo hướng đúng đối tượng, dành các chương trình sinh kế, sản xuất, việc làm cho những người còn khả năng vươn lên”, ĐBQH Trần Thị Hoa Ry đề nghị.
