 |
| Người tham gia BHXH, BHYT cần cảnh giác trước các thông tin giả mạo bằng AI. Ảnh minh họa |
Một thông báo có logo quen thuộc, một cuộc gọi đọc đúng họ tên hay một video mang giọng điệu hướng dẫn có thể khiến người tiếp nhận tin tưởng. Tuy nhiên, hình thức giống thật chưa đủ để xác định nguồn gốc. Khi công nghệ AI phát triển, những dấu hiệu từng được xem là đáng tin cũng có thể bị sao chép, chỉnh sửa hoặc tạo dựng.
Đối với người tham gia BHXH, BHYT, thông tin về quá trình đóng, thời hạn sử dụng thẻ, hồ sơ hưởng chế độ và lịch chi trả thường được quan tâm. Vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi, người nhận dễ lo lắng khi được thông báo rằng dữ liệu có sai sót hoặc cần cập nhật ngay.
Chính sự lo lắng ấy có thể trở thành điểm yếu bị khai thác. Một yêu cầu tưởng như hỗ trợ làm thủ tục có thể dẫn người dân tới đường link giả, ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc giao dịch ngoài ý muốn.
Khi nội dung giả được khoác vẻ ngoài đáng tin
AI có thể hỗ trợ tạo văn bản trôi chảy, hình ảnh rõ nét và âm thanh tự nhiên. Nếu bị sử dụng sai mục đích, công nghệ này có thể giúp nội dung giả mạo trở nên thuyết phục hơn. Người tiếp nhận vì thế cần chú ý đến nguồn phát hành, thay vì chỉ đánh giá cách trình bày.
Một văn bản có biểu tượng cơ quan, số hiệu và chữ ký vẫn cần được kiểm tra. Tương tự, giọng nói tự nhiên hoặc hình ảnh người mặc trang phục quen thuộc không thể thay thế việc xác minh danh tính. Ngay cả nội dung được nhiều tài khoản cùng chia sẻ cũng chưa chắc đã chính xác.
Với lĩnh vực BHXH, BHYT, nguy cơ có thể xuất hiện dưới dạng thông báo cập nhật VssID, điều chỉnh thông tin cá nhân hoặc hướng dẫn nhận chế độ. Đây là những tình huống cần cảnh giác, không phải khẳng định mọi thông báo về các thủ tục này đều giả mạo hoặc đã sử dụng AI.
Điều đáng chú ý nằm ở cách nội dung dẫn người nhận đến hành động. Nếu thông báo thúc ép truy cập đường link, cung cấp mã xác thực hoặc chuyển tiền ngay để tránh mất quyền lợi, người dân cần dừng lại kiểm tra trước khi tiếp tục.
Lợi dụng nỗi lo về quyền lợi để tạo áp lực
Có thể hình dung một người đang chờ giải quyết hồ sơ nhận được tin nhắn nói rằng thông tin chưa đồng bộ. Tin nhắn yêu cầu hoàn thành xác thực trong ngày, kèm cảnh báo hồ sơ sẽ bị gián đoạn nếu chậm thực hiện. Đường dẫn được gửi tới một trang có giao diện gần giống dịch vụ quen thuộc.
Trong tình huống này, yếu tố gây sức ép là sự kết hợp giữa thông tin có vẻ phù hợp với nhu cầu và thời hạn gấp gáp. Người nhận có thể nghĩ rằng làm theo ngay sẽ tránh được rắc rối, từ đó bỏ qua việc kiểm tra địa chỉ truy cập và nội dung yêu cầu.
Kẻ gian cũng có thể chia quá trình thành nhiều bước. Ban đầu chỉ là xác nhận họ tên, sau đó yêu cầu bổ sung giấy tờ, cài ứng dụng hoặc chia sẻ màn hình. Khi đã làm theo một số hướng dẫn, người nhận dễ tiếp tục vì cho rằng mình đang ở giữa quy trình.
Bởi vậy, mỗi yêu cầu mới đều cần được xem xét riêng. Việc đã trao đổi trước đó không bảo đảm bước tiếp theo an toàn. Đặc biệt, những thao tác liên quan đến tài khoản ngân hàng, mật khẩu hoặc mã OTP cần được kiểm soát chặt chẽ.
Biết đúng thông tin chưa chứng minh được danh tính
Một cuộc gọi có thể trở nên đáng tin hơn khi người gọi đọc đúng họ tên, nơi làm việc hoặc một số thông tin cá nhân. Tuy nhiên, dữ liệu đúng không đồng nghĩa người gọi có quyền yêu cầu cung cấp thêm dữ liệu hay thực hiện giao dịch.
Người dân không nên dùng chính thông tin do bên liên hệ đưa ra để tự xác nhận cho họ. Số điện thoại hỗ trợ, tài khoản mạng xã hội hoặc đường dẫn gửi trong cuộc trò chuyện đều cần được đối chiếu độc lập. Cách chắc chắn hơn là chủ động tìm đầu mối chính thức của cơ quan BHXH.
Khi nhận yêu cầu bất thường, người dùng có thể kết thúc cuộc gọi và kiểm tra lại. Việc dành thời gian xác minh giúp tránh quyết định vội vàng, nhất là lúc đang lo lắng. Người thân cũng có thể hỗ trợ xem xét nội dung trước khi thực hiện thao tác.
Kiểm chứng trước khi cung cấp dữ liệu
Thói quen quan trọng là tự mở ứng dụng hoặc truy cập kênh chính thức đã biết, thay vì đăng nhập từ đường link được gửi bất ngờ. Với thông báo liên quan đến hồ sơ, cần kiểm tra nội dung trên hệ thống đang sử dụng hoặc hỏi trực tiếp cơ quan BHXH.
Người dân cần đọc rõ mục đích trước khi cung cấp giấy tờ, hình ảnh hoặc thông tin tài khoản. Không gửi mật khẩu, mã OTP cho người khác; không chia sẻ màn hình ứng dụng tài chính theo hướng dẫn của người chưa xác minh danh tính.
Nếu đã làm theo hướng dẫn đáng ngờ, cần dừng thao tác và lưu lại tin nhắn, số điện thoại, đường dẫn cùng chứng từ liên quan. Trường hợp có giao dịch hoặc nguy cơ lộ tài khoản tài chính, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng và trình báo cơ quan chức năng để được hỗ trợ.
Cùng với sự chủ động của người dân, thông tin hướng dẫn cần được trình bày rõ ràng, dễ tìm và dễ hiểu. Khi biết làm thủ tục ở đâu, cần chuẩn bị gì và liên hệ ai để xác nhận, người tham gia sẽ có cơ sở đối chiếu trước những lời hướng dẫn bất thường.
AI tiếp tục phát triển, nhưng nguyên tắc bảo vệ bản thân vẫn bắt đầu từ những việc cụ thể: kiểm tra nguồn, giữ quyền kiểm soát tài khoản và tránh hành động dưới sức ép. Với người tham gia BHXH, BHYT, một bước xác minh đúng lúc có thể giúp bảo vệ dữ liệu, tài sản và quyền lợi lâu dài.
