![]() |
| Đào tạo nghề giúp người lao động sớm quay lại thị trường việc làm. |
Tạo thuận lợi cho lao động thất nghiệp
Theo số liệu từ Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong tháng 2/2026, toàn thành phố tiếp nhận 2.402 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, giảm mạnh so tháng trước và cùng kỳ năm 2025. Trong thời gian ngắn, Trung tâm đã tư vấn hỗ trợ việc làm cho hơn 52 nghìn lượt lao động. Thông qua các sàn giao dịch việc làm, người lao động có thể tiếp cận trực tiếp với doanh nghiệp, tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng, từ đó rút ngắn thời gian thất nghiệp.
Công tác giải quyết chế độ cũng được thực hiện nhanh chóng. Hơn 3.100 trường hợp đã được ra quyết định hưởng trợ cấp với tổng số tiền hơn 132 tỷ đồng, góp phần giúp người lao động ổn định cuộc sống trong giai đoạn chuyển tiếp.
Tuy nhiên, sự sụt giảm số hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp chưa phản ánh đầy đủ thực trạng thất nghiệp. Theo Trung tâm, một bộ phận người lao động sau khi mất việc không lựa chọn hưởng bảo hiểm thất nghiệp, mà chuyển sang làm việc tự do, buôn bán nhỏ hoặc lao động thời vụ. Mặt trái của nó làm gia tăng số lao động khu vực phi chính thức, giảm hiệu quả bao phủ của chính sách an sinh.
Thể chế bảo hiểm thất nghiệp ngày càng hoàn thiện và có lợi hơn cho người lao động. Từ đầu năm 2026, nhiều chính sách mới về bảo hiểm thất nghiệp chính thức có hiệu lực, đáng chú ý là Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định 374/2025/NĐ-CP. Một thay đổi trực tiếp với người lao động là thời gian chờ hưởng trợ cấp được rút ngắn xuống còn 11 ngày từ khi nộp đủ hồ sơ, thay vì 16 ngày như trước. Mức hưởng trợ cấp vẫn duy trì ở mức 60% tiền lương bình quân của 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp, bảo đảm tính ổn định.
Đáng chú ý, chính sách hỗ trợ đào tạo nghề không chỉ dừng ở việc chi trả học phí (tối đa khoảng 9 triệu đồng/khóa) mà còn bổ sung hỗ trợ tiền ăn (khoảng 30.000 đến 50.000 đồng/ngày học thực tế), qua đó giảm bớt gánh nặng sinh hoạt, tạo điều kiện để người lao động yên tâm tham gia đào tạo.
Đây được xem là bước tiến nhằm khuyến khích người lao động tham gia nâng cao kỹ năng thay vì chỉ nhận trợ cấp. Ngoài ra, chính sách cũng có điểm mới mang tính khuyến khích doanh nghiệp như giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp xuống 0% trong thời gian nhất định đối với doanh nghiệp tuyển dụng người khuyết tật, góp phần thúc đẩy việc làm cho nhóm yếu thế.
Chưa mở cánh cửa đào tạo nghề
Dù chính sách đã tăng độ bao phủ nhưng thực tế lại cho thấy một nghịch lý đáng lo ngại: Số người hưởng bảo hiểm thất nghiệp lớn nhưng số người tham gia học nghề lại rất thấp. Theo thống kê, năm 2025, Hà Nội có hơn 71.000 người hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng chỉ có 974 người đăng ký học nghề. Hai tháng đầu năm 2026, con số này là 145 người trên gần 7.000 người hưởng trợ cấp (chỉ chiếm chưa đến 2%).
Một điểm đáng lưu ý là sự mất cân đối trong phân bổ nguồn lực. Tỷ trọng chi cho học nghề chỉ chiếm dưới 0,5% tổng chi bảo hiểm thất nghiệp cho thấy chính sách vẫn thiên về “chi trả” hơn là “đầu tư”.
![]() |
| Đa phần lao động thất nghiệp quan tâm đến chế độ trợ cấp. |
Thực tế, nhiều người lao động vẫn có xu hướng “chờ hết trợ cấp rồi mới tính tiếp” thay vì tận dụng thời gian này để học nghề, nâng cao kỹ năng. Như vậy, trợ cấp thất nghiệp đang bị sử dụng theo cách ngắn hạn hơn rất nhiều so mục tiêu ban đầu.
Trường hợp của chị Mai Thị Lan, sau khi mất việc tại một công ty may mặc, chị làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội với mức hơn 4,5 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, do chồng thu nhập bấp bênh, hai con còn nhỏ, tiền thuê trọ và sinh hoạt tại thành phố lớn, khoản trợ cấp lại không đủ trang trải nên chị buộc phải đi làm phục vụ quán ăn chỉ sau ít ngày nhận trợ cấp. Dù được tư vấn học nghề, chị vẫn từ chối: “Biết học là tốt, nhưng giờ tôi cần có thu nhập để nuôi con”.
Ông Nguyễn Duy Cường, Phó Cục trưởng Tiền lương và Bảo hiểm xã hội (Bộ Nội vụ) đánh giá, thực tế một bộ phận người lao động vẫn có tâm lý “né” học nghề khi hưởng trợ cấp thất nghiệp. Họ coi khoản trợ cấp như một nguồn hỗ trợ tạm thời để trang trải cuộc sống nhưng lại chưa nhìn nhận đầy đủ vai trò của đào tạo nghề trong việc quay trở lại thị trường lao động một cách bền vững.
“Nguyên nhân không chỉ ở người lao động mà cần đánh giá lại chính hệ thống đào tạo. Công tác tư vấn, kết nối đào tạo nghề ở một số nơi chưa thật sự sát nhu cầu; nội dung, thời gian đào tạo chưa đủ linh hoạt để phù hợp với hoàn cảnh của người lao động thất nghiệp”, ông Cường nói.
Còn bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho rằng, nhiều chương trình đào tạo chưa gắn với nhu cầu doanh nghiệp, thiếu cam kết đầu ra khiến người học thiếu niềm tin. Bên cạnh đó, thời gian đào tạo dù đã được rút ngắn (2,5-3 tháng) nhưng vẫn là một “rào cản” đối với những người cần thu nhập ngay. Mức hỗ trợ học nghề, dù đã nâng lên tối đa là 9 triệu đồng/khóa học (dài hạn) trong khi nhiều ngành nghề có khả năng tìm việc cao thì chi phí thực tế cao hơn (ví dụ khóa học nấu ăn chuyên nghiệp từ 10-30 triệu đồng/tháng, trang điểm chuyên nghiệp từ 30-50 triệu đồng, spa từ 10-50 triệu đồng…) nên nhiều người lao động vẫn còn chần chừ với học nghề mới.
Theo nhận định của chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh, hiện tượng người lao động không mặn mà với học nghề khi hưởng bảo hiểm thất nghiệp phản ánh một khoảng trống trong thiết kế và thực thi chính sách. Trợ cấp thất nghiệp về bản chất chỉ là giải pháp ngắn hạn, nếu không gắn chặt với yêu cầu nâng cao kỹ năng thì dễ tạo ra tâm lý ỷ lại.
Theo TS Doanh, trong bối cảnh thị trường lao động đang chuyển dịch nhanh, đặc biệt dưới tác động của chuyển đổi số và tự động hóa, việc không tham gia đào tạo lại sẽ khiến người lao động tụt lại phía sau, khó tìm được việc làm bền vững. Do đó, cần nghiên cứu các cơ chế khuyến khích hoặc ràng buộc mạnh mẽ hơn, chẳng hạn gắn điều kiện hưởng trợ cấp với việc tham gia đào tạo nghề phù hợp, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo để người lao động thấy “học là có lợi” chứ không phải là nghĩa vụ mang tính hình thức.