 |
| Sinh viên trải nghiệm trên dây chuyền công nghệ hiện đại của doanh nghiệp. |
Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động
Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ đang đặt ra yêu cầu mới đối với chất lượng nguồn nhân lực. Trong các ngành sản xuất, thương mại và dịch vụ, doanh nghiệp ngày càng cần đội ngũ lao động có khả năng vận hành công nghệ hiện đại, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu và thích ứng với những thay đổi liên tục của môi trường làm việc.
Tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò then chốt, đặc biệt trong việc nâng cao năng lực tiếp nhận, làm chủ và ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, thực tiễn thị trường lao động cho thấy khoảng cách giữa chất lượng đào tạo và yêu cầu tuyển dụng vẫn hiện hữu. Một bộ phận người lao động mới đáp ứng các kỹ năng số cơ bản, còn hạn chế trong vận hành thiết bị thông minh, khai thác dữ liệu và sử dụng phần mềm chuyên ngành. Năng lực giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng cũng chưa đồng đều.
Trong khi đó, tốc độ đổi mới công nghệ tại doanh nghiệp ngày càng nhanh, kéo theo yêu cầu thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp. Đối với người lao động đang có việc làm, việc tham gia đào tạo lại gặp nhiều trở ngại do áp lực thời gian, thu nhập và trách nhiệm gia đình. Đây là những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng nâng cao chất lượng nhân lực.
 |
| Bà Đinh Lệ Hoa, Phó Chủ tịch Công đoàn Tổng Công ty May 10 - CTCP. Ảnh: Văn Thắng. |
Tại Tọa đàm “Liên kết ba bên khơi nguồn đổi mới sáng tạo” do Báo Lao Động tổ chức ngày 10/11, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp cho rằng, đào tạo nhân lực cần gắn chặt với nhu cầu thực tiễn. Chương trình đào tạo phải được xây dựng trên cơ sở dự báo thị trường lao động, yêu cầu công nghệ và những kỹ năng doanh nghiệp thực sự cần sử dụng.
Từ thực tiễn tại Tổng Công ty May 10, bà Đinh Lệ Hoa, Phó Chủ tịch Công đoàn Tổng Công ty, cho biết quá trình đổi mới công nghệ đòi hỏi doanh nghiệp phải đồng thời bảo đảm tiến độ sản xuất và tổ chức đào tạo cho người lao động. Đây là thách thức lớn khi lực lượng công nhân có sự khác biệt về độ tuổi, trình độ và khả năng tiếp nhận công nghệ.
Để giải quyết khó khăn, Công đoàn Tổng Công ty May 10 đã phối hợp với bộ phận chuyên môn tổ chức các lớp đào tạo theo nhóm nhỏ, tăng thời lượng hướng dẫn trực tiếp trên dây chuyền sản xuất. Doanh nghiệp cũng quan tâm đến chế độ phụ cấp trong thời gian học tập, giúp người lao động yên tâm tham gia đào tạo, nâng cao kỹ năng và thích ứng với công nghệ mới.
Theo bà Đinh Lệ Hoa, đổi mới sáng tạo có thể bắt đầu ngay tại nơi làm việc, thông qua những sáng kiến cải tiến quy trình, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Tổ chức Công đoàn giữ vai trò khơi dậy tinh thần sáng tạo, kết nối các ý tưởng cải tiến và bảo vệ quyền lợi người lao động trong quá trình doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ.
Thực tiễn này cho thấy đào tạo nhân lực cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư dài hạn nhằm nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh. Khi người lao động được tạo điều kiện học tập, cập nhật kỹ năng và tham gia cải tiến sản xuất, doanh nghiệp có thêm nguồn lực nội sinh để đổi mới công nghệ, đồng thời giảm nguy cơ thiếu hụt lao động có tay nghề.
Liên kết thực chất để khơi thông nguồn lực đổi mới sáng tạo
Bên cạnh khoảng cách về kỹ năng lao động, hoạt động nghiên cứu và đào tạo hiện còn đối mặt với những hạn chế trong kết nối doanh nghiệp. Nhiều kết quả nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chưa được ứng dụng rộng rãi vào sản xuất. Một số chương trình đào tạo chậm cập nhật công nghệ, trong khi doanh nghiệp thiếu nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu vận hành thiết bị hiện đại.
Nguyên nhân xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa chương trình đào tạo, điều kiện thực hành và nhu cầu sử dụng lao động. Nhiều cơ sở đào tạo gặp khó khăn về trang thiết bị, nguồn lực đầu tư và khả năng tiếp cận công nghệ mới. Trong khi đó, doanh nghiệp chưa tham gia sâu vào quá trình xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy và đánh giá năng lực người học.
Theo TS. Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, muốn đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, doanh nghiệp cần trở thành đối tác nghiên cứu và phát triển của nhà trường. Sự hợp tác phải bắt đầu ngay từ khâu xác định nhu cầu, đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu đến thử nghiệm và ứng dụng sản phẩm.
“Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế ưu đãi phù hợp về thuế, đất đai và các nguồn lực hỗ trợ để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp. Khi có cơ chế hợp tác rõ ràng, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực tham gia đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực phục vụ sản xuất”, TS. Phạm Xuân Khánh nhấn mạnh.
 |
| TS. Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Ảnh: Văn Thắng. |
Từ yêu cầu thực tiễn, TS. Phạm Xuân Khánh cho rằng, mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp là hướng đi có nhiều triển vọng. Theo đó, doanh nghiệp tham gia xác định chuẩn kỹ năng, xây dựng nội dung đào tạo, hướng dẫn thực hành và đánh giá kết quả. Nhà trường chủ động điều chỉnh chương trình, tăng thời lượng thực tập và tổ chức đào tạo phù hợp với công nghệ sản xuất.
Đặc biệt, việc tăng thời lượng thực hành tại doanh nghiệp, có thể lên tới 70% chương trình đối với những ngành nghề phù hợp, sẽ giúp người học tiếp cận sớm môi trường làm việc thực tế. Qua đó, sinh viên có cơ hội rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, làm quen quy trình sản xuất và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp.
Ở góc độ thị trường lao động, ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, cho rằng khoảng cách lớn hiện nay nằm ở khả năng chuyển hóa kiến thức thành hiệu quả công việc. Người lao động có thể được trang bị kiến thức chuyên môn, song vẫn gặp khó khăn khi vận dụng vào những tình huống cụ thể trong môi trường sản xuất, kinh doanh.
Theo ông Vũ Quang Thành, mô hình liên kết phù hợp là đào tạo theo đơn đặt hàng gắn với các dự án thực tế. Doanh nghiệp xác định nhu cầu kỹ năng, nhà trường xây dựng những mô-đun đào tạo ngắn hạn, linh hoạt, còn cơ quan quản lý và hệ thống dịch vụ việc làm đảm nhiệm công tác dự báo thị trường, điều phối chính sách và giám sát chất lượng.
Đáng chú ý, sự phát triển của AI và tự động hóa đang khiến vòng đời của nhiều kỹ năng nghề nghiệp ngày càng ngắn. Điều này đòi hỏi người lao động chuyển dần sang tư duy học tập suốt đời, thường xuyên cập nhật kiến thức và chủ động nâng cao năng lực. Hệ thống giáo dục nghề nghiệp cũng cần phát triển các chương trình đào tạo linh hoạt, phù hợp với người đang làm việc.
Để liên kết “ba nhà” phát huy hiệu quả, cần xác định rõ trách nhiệm và lợi ích của từng chủ thể. Nhà nước tạo hành lang pháp lý, hỗ trợ nguồn lực và dự báo nhu cầu nhân lực. Nhà trường nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu ứng dụng. Doanh nghiệp chủ động đặt hàng kỹ năng, đầu tư thiết bị, tham gia đào tạo và tiếp nhận lao động sau tốt nghiệp.
Về lâu dài, hiệu quả liên kết cần được đánh giá bằng những kết quả cụ thể như tỷ lệ người học có việc làm phù hợp, khả năng đáp ứng yêu cầu tuyển dụng, năng suất lao động và số lượng kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào sản xuất. Đây là những thước đo quan trọng để chuyển hoạt động hợp tác từ các thỏa thuận sang những giá trị thực chất.
