Từ 1/7/2026, điều chỉnh mức đóng BHXH của chủ hộ kinh doanh
Ông Văn Phú Quân, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP. Đà Nẵng cho biết, theo điểm m khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia BHXH theo quy định của Chính phủ thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
 |
| Ông Trần Anh Huy, Phó Trưởng phòng Quản lý thu và Phát triển người tham gia (BHXH TP. Đà Nẵng). Ảnh: BHXH TP. Đà Nẵng |
Căn cứ điểm d khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 2024, đối với nhóm đối tượng quy định tại các điểm g, h, m và n khoản 1 Điều 2 của luật, người tham gia được lựa chọn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, nhưng, thấp nhất bằng mức tham chiếu tại thời điểm đóng; cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.
Theo khoản 13 Điều 141 Luật BHXH 2024, trong thời gian chưa bãi bỏ mức lương cơ sở, mức tham chiếu được xác định bằng mức lương cơ sở. Khi mức lương cơ sở bị bãi bỏ, mức tham chiếu không thấp hơn mức lương cơ sở đó.
Ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 161/2026/NĐ-CP, quy định mức lương cơ sở từ ngày 1/7/2026 là 2.530.000 đồng/tháng.
Trước nội dung đang được rất nhiều chủ hộ kinh doanh quan tâm, anh Nguyễn Ngọc phúc (phường Thanh Khê, TP. Đà Nẵng) đặt câu hỏi: Ông là chủ hộ kinh doanh có đăng ký đóng thuế hằng năm, theo quy định từ ngày 1/7/2025 thì chủ hộ kinh doanh bắt buộc phải đóng BHXH. Tuy nhiên vì chỉ kinh doanh bán lẻ hàng hoá nên ông không đặt con dấu vuông. Vậy ông có được đăng ký tham gia BHXH không và mức đóng bao nhiêu.
Trao đổi với chúng tôi về nội dung này, ông Trần Anh Huy, Phó Trưởng phòng Quản lý thu và Phát triển người tham gia (BHXH TP. Đà Nẵng) cho biết, từ ngày 1/7/2025, theo khoản 1 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 thì chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương thức kê khai thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Về mức đóng BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh cá thể: Theo điểm a, b khoản 4 Điều 33 quy định tỉ lệ đóng BHXH bắt buộc là 3% vào quỹ ốm đau và thai sản, 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất. Do đó, mức đóng của chủ hộ kinh doanh tham gia BHXH hàng tháng là 25% tiền lương.
Về căn cứ đóng, theo điểm d khoản 1 điều 31 Luật BHXH năm 2024, chủ hộ kinh doanh được lựa chọn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc nhưng thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.
Ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 161/2026/NĐ-CP, quy định mức lương cơ sở từ ngày 1/7/2026 là 2.530.000 đồng/tháng. Với mức lương cơ sở mới, số tiền đóng tối thiểu là 632.500 đồng/tháng. Trong trường hợp lựa chọn mức đóng tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu, số tiền phải đóng có thể lên tới 12,65 triệu đồng/tháng.
“Ngoài việc được lựa chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng, chủ hộ kinh doanh cũng có thể linh hoạt chọn phương thức đóng theo tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng một lần tùy theo nhu cầu”, ông Trần Anh Huy cho biết.
Nhân viên hộ kinh doanh có hợp đồng lao động trên 1 tháng phải tham gia BHXH bắt buộc
Trong khi đó, anh Cù Huy Quỳnh (phường Hòa Cường) lại băn khoăn: Nếu chủ hộ kinh doanh đang đóng BHXH tự nguyện rồi thì nay có cần chuyển sang BHXH cho chủ hộ kinh doanh hay không, mức đóng là bao nhiêu. Đối với nhân viên hộ kinh doanh thì trường hợp nào phải đóng BHXH và nếu đóng thì đóng mức bao nhiêu.
 |
| Cán bộ nhân viên BHXH TP. Đà Nẵng tư vấn chính sách BHXH, BHYT cho chủ hộ kinh doanh trên địa bàn. Ảnh: BHXH TP. Đà Nẵng |
Ông Trần Anh Huy cho biết, từ ngày 1/7/2025, theo khoản 1 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 thì chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh theo phương pháp kê khai thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc (trừ chủ hộ kinh doanh đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại khoản 2 Điều 169 của Bộ luật Lao động).
Trường hợp xác định thuộc tham gia BHXH bắt buộc thì phải dừng tham gia BHXH tự nguyện để chuyển sang tham gia BHXH bắt buộc.
Mức đóng BHXH, BHYT là 29,5% do chủ hộ kinh doanh lựa chọn tiền lương nhưng thấp nhất bằng mức tham chiếu (2.530.000 đồng/tháng từ 1/7/2026) và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu (50.600.000 đồng/tháng) tại thời điểm đóng.
Đối với nhân viên của hộ kinh doanh, theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024: Người lao động là công dân Việt Nam làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên, kể cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Như vậy, nhân viên làm việc từ 1 tháng trở lên của hộ kinh doanh phải tham gia BHXH bắt buộc theo Luật BHXH 2024.
Theo ông Trần Anh Huy, đứng trên cương vị của người sử dụng lao động, chủ hộ kinh doanh có trách nhiệm đóng BHXH bắt buộc cho người lao động. Trường hợp hộ kinh doanh đóng BHXH cho từ 2 người lao động, chủ hộ kinh doanh sẽ lập danh sách kê khai và nộp cho cơ quan BHXH.
Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng (mức tham chiếu từ 1/7/2026 là 2.530.000 đồng).
Chị Lê Thị Nghĩa (phường Hải Châu) lại băn khoăn: Chủ hộ kinh doanh đã đăng ký kinh doanh, đồng thời đang làm việc tại một công ty theo hợp đồng lao động và đang đóng BHXH ở mức cao nhất, thì người lao động có phải tiếp tục đóng BHXH bắt buộc với tư cách chủ hộ kinh doanh hay không.
Theo ông Trần Anh Huy, Nghị định số 158/2025/NĐ-CP quy định rõ, trường hợp một người đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc thì sẽ tham gia theo đối tượng được xác định trước theo thứ tự quy định của pháp luật.
Trong khi đó, khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024 quy định người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Đối chiếu các quy định trên, trường hợp vừa là chủ hộ kinh doanh vừa làm việc tại công ty theo hợp đồng lao động thì thuộc nhóm người lao động tham gia BHXH bắt buộc theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024. Như vậy, người lao động sẽ tham gia BHXH bắt buộc theo diện người lao động tại doanh nghiệp, không phải đóng BHXH thêm với tư cách chủ hộ kinh doanh.
“Quy định này nhằm tránh tình trạng một người phải đóng BHXH bắt buộc nhiều lần cho cùng một thời điểm tham gia, đồng thời bảo đảm quyền lợi an sinh của người lao động theo đúng quy định pháp luật", ông Huy cho biết.
Theo BHXH TP. Đà Nẵng, mặc dù chủ hộ kinh doanh thuộc đối tượng đóng BHXH bắt buộc tại khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024. Tuy nhiên, khoản 7 Điều 2 Luật này cũng quy định người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Vì chủ hộ kinh doanh thuộc đối tượng đóng BHXH bắt buộc từ 1/7/2025, nên nếu chậm đóng, trốn đóng sẽ bị xử lý theo Luật BHXH 2024 với hai hành vi, chậm đóng và trốn đóng BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp.
Doanh nghiệp vi phạm sẽ phải nộp đủ tiền, trả lãi chậm 0,03%/ngày, bị xử phạt hành chính và không được xét thi đua, khen thưởng. Với hành vi trốn đóng, ngoài các chế tài trên, đơn vị còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy theo mức độ vi phạm.
