Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tạo hành lang pháp lý thông thoáng, kiên định bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Theo Bộ Y tế, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tạo hành lang pháp lý thông thoáng, kiên định bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo Bộ Y tế, sau hơn một thập kỷ thi hành Luật An toàn thực phẩm năm 2010, hệ thống pháp luật về an toàn thực phẩm của Việt Nam đã bộc lộ những hạn chế, bất cập trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ chế biến, sự đa dạng của các dòng sản phẩm mới và sự phức tạp của thị trường lưu thông.

Quán triệt chỉ đạo mang tính chiến lược và xuyên suốt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Nếu không vệ sinh an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không thể đủ được”, Bộ Y tế cùng cơ quan soạn thảo xác định việc hoàn thiện thể chế Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) phải xuất phát từ yêu cầu tăng cường quản lý, đặt sức khỏe nhân dân lên trên hết và trước hết.

Tư duy quản lý mới đòi hỏi phải chủ động phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Xã hội không thể tiếp tục duy trì cơ chế bị động, chỉ xử lý hậu kiểm khi các sản phẩm kém chất lượng, thổi phồng công dụng hoặc không an toàn đã được lưu hành rộng rãi và ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng.

Tuy nhiên, phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với việc tạo thêm rào cản hành chính. Tinh thần chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết số 184/NQ-CP ngày 9/7/2026 là xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) theo hướng đổi mới toàn diện tư duy quản lý, đó là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học và phân tích nguy cơ, phù hợp với thông lệ quốc tế, vừa nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe nhân dân, vừa kiến tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và bền vững cho doanh nghiệp.

Cũng theo Bộ Y tế, việc cải cách phương thức quản lý thực phẩm nhưng hạn chế xáo trộn kinh doanh của doanh nghiệp, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính, tiến tới xóa bỏ doanh nghiệp làm ăn trục lợi, làm giàu bất chính trên sức khỏe của người dân. Đổi mới dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp theo quy định quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam.

Chính vì thế, nội dung trọng tâm đầu tiên trong làn sóng cải cách của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chính là phương thức quản lý sản phẩm. Trước đây, theo Luật An toàn thực phẩm năm 2010, tất cả các sản phẩm thực phẩm bao gói sẵn đều phải chứng nhận hợp quy theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) và đăng ký công bố có thời hạn. Quy định này không phù hợp với thông lệ quốc tế và không thực tế do tính đa dạng của các sản phẩm thực phẩm.

Bảo đảm an toàn thực phẩm phải theo nguyên tắc đặt sức khỏe nhân dân lên trên hết và trước hết.

Tại dự thảo Luật quy định 3 hình thức quản lý sản phẩm thực phẩm: Đăng ký bản công bố sản phẩm; công bố tiêu chuẩn sản phẩm; miễn đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm và nêu rõ các sản phẩm đã đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm quy định không phải thực hiện thông báo công bố tiêu chuẩn cơ sở theo quy định của pháp luật về quy chuẩn, tiêu chuẩn.

Theo đó, về hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Hầu hết các sản phẩm thực phẩm áp dụng công bố tiêu chuẩn sản phẩm như đa số thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, các phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, hương liệu thực phẩm; dụng cụ, vật liệu, bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm… quy định tại điểm b khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Phụ lục I dự thảo Luật.

Tổ chức, cá nhân được quyền sản xuất, kinh doanh và lưu thông sản phẩm ngay sau khi hoàn thành việc nộp hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm và phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính chính xác, hợp pháp của hồ sơ và chất lượng, an toàn thực phẩm đối với sản phẩm đã công bố theo quy định tại khoản 4 Điều 46 dự thảo Luật.

Đây là cơ chế tương tự việc tự công bố sản phẩm theo quy định tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, cơ quan quản lý sẽ không thẩm định hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm của cơ sở, mà sẽ thực hiện hậu kiểm sản phẩm lưu hành trên thị trường theo hồ sơ cơ sở đã công bố. Vì vậy, đây hoàn toàn là hình thức hậu kiểm, không phải tiền kiểm núp bóng hậu kiểm.

Về hình thức miễn đăng ký công bố sản phẩm và công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Dự thảo Luật đã quy định các trường hợp miễn đăng ký công bố sản phẩm và miễn công bố tiêu chuẩn sản phẩm tại điểm c khoản 2 Điều 46 và khoản 3 Phụ lục I bao gồm: Các sản phẩm không lưu thông trên thị trường, dùng để sản xuất nội bộ, sản phẩm chưa được tiêu chuẩn hoá như sản phẩm tươi sống hoặc sơ chế chế biến nhỏ lẻ, thực phẩm sơ chế chưa bao gói; thực phẩm sau khi được chế biến trong kinh doanh thức ăn đường phố; thực phẩm được sản xuất tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ; thực phẩm tại cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và các nguyên liệu thực phẩm…

Các sản phẩm này sẽ phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm và điều kiện về cơ sở hoặc nơi chế biến và được thực hiện giám sát trong quá trình lưu thông trên thị trường. So với phạm vi tại quy định hiện hành, nhóm sản phẩm được miễn tại dự thảo Luật rộng hơn và được cụ thể hơn, đây cũng là một nội dung cải cách hành chính, góp phần thông thoáng môi trường kinh doanh.

Về hình thức đăng ký bản công bố sản phẩm. Đây là nhóm sản phẩm nhận được nhiều quan tâm của dư luận, doanh nghiệp trong thời gian vừa qua.

Tại khoản 2 Điều 46 dự thảo Luật đã đề ra các nguyên tắc phân loại hình thức quản lý thực phẩm và ban hành cụ thể Danh mục nhóm thực phẩm phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm Phụ lục I Dự thảo Luật, bao gồm: Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ; thực phẩm dinh dưỡng y học; thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt; sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ đến 36 tháng tuổi; thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khoẻ.

Theo Bộ Y tế, việc xây dựng các nhóm sản phẩm đăng ký công bố đều phù hợp với quy định của Codex và tham khảo kinh nghiệm quản lý các nước như Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Úc, Canada... Đồng thời, dự thảo Luật đã xây dựng theo hướng hạn chế phát sinh nhóm sản phẩm so với với quy định trước khi giữ nguyên 4 nhóm sản phẩm để tránh việc xáo trộn trong quá trình thực thi của doanh nghiệp.

Ngoài ra, kế thừa quy định tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP về các trường hợp thay đổi, bổ sung sau công bố, các trường hợp phải thực hiện lại đăng ký bản công bố sản phẩm và công bố tiêu chuẩn sản phẩm, hầu hết các trường hợp thay đổi, bổ sung chỉ thực hiện thông báo, cơ sở được tiếp tục sản xuất, kinh doanh kể từ khi hoàn thành việc nộp thông báo; chỉ các trường hợp thay đổi bản chất sản phẩm cần phải thực hiện lại việc đăng ký bản công bố sản phẩm như thay đổi về thành phần, hàm lượng hoặc khối lượng các thành phần có tác dụng; dạng bào chế; công dụng; đối tượng; liều dùng hoặc lượng dùng khuyến nghị; cơ sở sản xuất.