Lượng người hưởng trợ cấp thất nghiệp đang có xu hướng giảm cùng với sự gia tăng của hoạt động tư vấn việc làm và đào tạo nghề. Thế nhưng, thực tế vẫn ghi nhận nhiều trường hợp hưởng sai quy định do thiếu hiểu biết hoặc vi phạm pháp luật, đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý để bảo đảm quỹ Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) được sử dụng đúng đối tượng.
 |
| Cần ngăn trục lợi BHTN từ liên thông dữ liệu. |
Số người nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp giảm
Quỹ BHTN đang phát huy hiệu quả khi hỗ trợ hàng trăm nghìn lao động vượt qua giai đoạn mất việc, đồng thời tạo điều kiện để họ nhanh chóng quay trở lại thị trường lao động. Những tín hiệu tích cực trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy số hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp giảm, trong khi công tác tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề tăng mạnh.
Theo thống kê, trong nửa đầu năm nay, cả nước tiếp nhận 373.135 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, giảm 4,5% so với cùng kỳ năm trước. Cùng thời gian, 340.577 người được ban hành quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp, giảm 1,3%. Những con số này phản ánh thị trường lao động đang dần ổn định hơn sau giai đoạn nhiều biến động.
Song song với việc giải quyết chế độ BHTN, hệ thống các Trung tâm Dịch vụ việc làm đã tăng cường kết nối cung - cầu lao động. Trong 6 tháng đầu năm, hơn 1,13 triệu lượt người được tư vấn, giới thiệu việc làm, tăng 30% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 6, số lượt tư vấn đạt hơn 171.000 lượt, cao gấp hơn 2,4 lần số người nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp trong tháng.
 |
| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ của AI. |
Hoạt động hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Trong nửa đầu năm 2026, cả nước có 13.178 người được hỗ trợ đào tạo nghề từ quỹ BHTN, tăng 50,8% so với cùng kỳ năm 2025. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp người lao động nâng cao kỹ năng, đáp ứng yêu cầu tuyển dụng và sớm có việc làm mới.
Nhiều trường hợp đã có việc làm vẫn hưởng trợ cấp
Bên cạnh những kết quả tích cực, tình trạng hưởng BHTN sai quy định vẫn diễn ra tại nhiều địa phương. Phổ biến nhất là trường hợp người lao động đã ký hợp đồng lao động mới, tham gia BHXH bắt buộc nhưng vẫn tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp. Một số trường hợp khác chậm thông báo việc đã có việc làm, dẫn đến phát sinh khoản tiền hưởng sai và phải thu hồi.
Báo cáo tình hình thực hiện BHTN tháng 5/2026 của Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Cần Thơ cho thấy đơn vị đã tiếp nhận 3.825 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp. Sau khi thẩm định, Trung tâm trình ký quyết định hưởng trợ cấp cho 3.027 hồ sơ đủ điều kiện theo quy định.
Để hạn chế tình trạng hưởng sai, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Cần Thơ thường xuyên phối hợp với BHXH TP. Cần Thơ rà soát tình trạng việc làm của người lao động trong quá trình giải quyết hồ sơ. Nhờ đó, việc chi trả trợ cấp được thực hiện kịp thời, chính xác, đúng đối tượng.
Kết quả rà soát trong tháng cho thấy, cơ quan chức năng đã thu hồi 22 trường hợp hưởng trợ cấp thất nghiệp sai quy định, với tổng số tiền hơn 87,9 triệu đồng. Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Cần Thơ đánh giá quy trình tiếp nhận và giải quyết hồ sơ luôn được thực hiện đúng quy định, công tác tiếp công dân được duy trì tốt và chưa phát sinh phản ánh hay kiến nghị từ người lao động.
Ở quy mô cả nước, số liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho thấy, từ năm 2020 đến năm 2024, cơ quan chức năng đã phát hiện hơn 87.000 trường hợp vừa hưởng trợ cấp thất nghiệp vừa tham gia BHXH bắt buộc. Qua đó, nguy cơ chi sai khoảng 319 tỷ đồng từ quỹ BHTN đã được ngăn chặn.
Liên thông dữ liệu để bảo vệ quỹ BHTN
Thực tế cho thấy, nhiều người lao động sau khi có việc làm mới vẫn chưa chủ động thông báo với cơ quan chức năng về việc chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp. Việc chậm cập nhật thông tin khiến khoản trợ cấp tiếp tục được chi trả, sau đó phải thực hiện thu hồi theo quy định.
Liên quan đến vấn đề này, bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm (Sở Nội vụ Hà Nội) cho biết, đa số người lao động khi bị yêu cầu hoàn trả khoản trợ cấp đã nhận đều cho rằng, mình không nắm rõ quy định. Những cách hiểu chưa đầy đủ này khiến quá trình xác minh, thu hồi tiền hưởng sai mất nhiều thời gian, nguồn lực của cơ quan quản lý.
Theo bà Vũ Thị Thanh Liễu, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã xử lý nhiều trường hợp hưởng trợ cấp thất nghiệp không đúng quy định. Tuy nhiên, hiện chưa có số liệu thống kê đầy đủ để xác định rõ bao nhiêu trường hợp do thiếu hiểu biết pháp luật và bao nhiêu trường hợp là hành vi cố tình gian dối nhằm trục lợi chính sách.
“Việc tiếp nhận hồ sơ trực tuyến đang đặt ra thách thức trong công tác tuyên truyền. Trước đây, khi người lao động đến trực tiếp làm thủ tục, cán bộ Trung tâm có điều kiện giải thích rõ quyền và nghĩa vụ trong thời gian hưởng BHTN. Hiện nay, hồ sơ được nộp trực tuyến nhiều hơn nên việc hướng dẫn trực tiếp cũng hạn chế hơn”, bà Vũ Thị Thanh Liễu chia sẻ.
Theo TS. Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin, phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công (Viện Khoa học tổ chức nhà nước và lao động, Bộ Nội vụ), để xây dựng “hàng rào” phòng ngừa hiệu quả, cần đẩy nhanh tiến độ liên thông dữ liệu giữa ngành lao động, BHXH và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đồng thời, cần ứng dụng công nghệ để cảnh báo tự động khi người lao động đã có việc làm mới.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng BHTN (Cục Việc làm, Bộ Nội vụ) khẳng định, không chỉ phải hoàn trả khoản trợ cấp đã nhận sai quy định, người lao động còn phải đối mặt với nhiều hệ quả pháp lý khác, trong đó có việc không được bảo lưu thời gian đóng BHTN tương ứng với thời gian hưởng sai.
Theo ông Trần Tuấn Tú, khoảng thời gian đóng BHTN tương ứng với thời gian hưởng sai sẽ không được cộng dồn để tính hưởng chế độ trong tương lai. Bên cạnh việc hoàn trả toàn bộ khoản trợ cấp đã nhận, người vi phạm còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.
