 |
| Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cảnh báo xu hướng “không sinh con”. |
Phát biểu tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 (11/7) với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”, do Bộ Y tế phối hợp với các đơn vị tổ chức sáng 10/7, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, sau 65 năm thực hiện công tác dân số, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, đất nước cũng đang đối mặt với những thách thức mới, đòi hỏi các chính sách mạnh mẽ hơn để duy trì lợi thế dân số vàng và bảo đảm phát triển bền vững.
Bốn thách thức dân số đặt ra bài toán cho tương lai
Theo Bộ Y tế, Việt Nam hiện vẫn đang trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng với lực lượng lao động chiếm tỷ trọng cao. Đây được xem là “cửa sổ cơ hội” để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân. Tuy nhiên, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cảnh báo lợi thế này sẽ không kéo dài nếu Việt Nam không kịp thời ứng phó với những biến động về dân số.
Một trong những vấn đề nổi bật là xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các đô thị và khu vực có tốc độ phát triển kinh tế cao. Chỉ trong giai đoạn 2019-2024, tuổi kết hôn trung bình của người Việt đã tăng nhanh hơn cả hai thập kỷ trước đó.
Theo lãnh đạo Bộ Y tế, nếu mức sinh tiếp tục duy trì ở mức thấp trong thời gian dài, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lao động, thu hẹp quy mô dân số và già hóa nhanh hơn dự báo. Đây cũng là thực trạng mà nhiều quốc gia phát triển đang phải đối mặt, kéo theo tăng trưởng kinh tế chậm lại và áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống an sinh xã hội.
Một thách thức khác là mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn chưa được kiểm soát triệt để. Tỷ số giới tính khi sinh hiện vẫn cao hơn mức cân bằng tự nhiên. Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, nếu tình trạng này kéo dài sẽ dẫn đến hàng loạt hệ lụy như thiếu nữ giới trong độ tuổi kết hôn, gia tăng nguy cơ mua bán người, bạo lực trên cơ sở giới và những bất ổn trong cấu trúc dân số.
Già hóa dân số và sức khỏe vị thành niên cần được ưu tiên
Bên cạnh mức sinh thấp và mất cân bằng giới tính khi sinh, Bộ Y tế cũng đặc biệt quan tâm đến hai vấn đề khác là sức khỏe sinh sản vị thành niên và tốc độ già hóa dân số.
Theo Bộ Y tế, mặc dù tỷ lệ tảo hôn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã giảm đáng kể trong những năm gần đây, tình trạng mang thai ở tuổi vị thành niên vẫn còn phổ biến tại một số khu vực như Tây Nguyên và Trung du, miền núi phía Bắc. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của bà mẹ và trẻ em mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Trong khi đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Chỉ trong vài thập niên tới, số người trong độ tuổi lao động sẽ phải gánh vác trách nhiệm chăm sóc số lượng người cao tuổi ngày càng lớn. Nếu không có sự chuẩn bị từ sớm về chính sách dân số, y tế và an sinh xã hội, áp lực đối với nền kinh tế sẽ ngày càng gia tăng.
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, đây là thời điểm Việt Nam cần chuyển từ tư duy quản lý quy mô dân số sang phát triển dân số toàn diện, lấy chất lượng con người làm trọng tâm của mọi chính sách phát triển.
Đầu tư cho thanh niên để tận dụng cơ hội dân số vàng
Để ứng phó với những biến động về dân số, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số và thống nhất triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Theo Bộ Y tế, đây sẽ là nền tảng quan trọng để giải quyết đồng bộ các vấn đề về mức sinh, già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh cũng như nâng cao chất lượng dân số.
Trong thời gian tới, ngành y tế sẽ tiếp tục đổi mới công tác truyền thông về dân số, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hệ thống dữ liệu dân số và nâng cao năng lực dự báo để xây dựng chính sách phù hợp với thực tiễn.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, thanh niên chính là lực lượng quyết định tương lai đất nước. Khi người trẻ được bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng với giáo dục, việc làm, chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe sinh sản và sức khỏe tiền hôn nhân, họ sẽ có điều kiện phát triển toàn diện, chủ động xây dựng gia đình và đóng góp tích cực cho xã hội.
“Đầu tư cho thanh niên hôm nay chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai”, Thứ trưởng Tuyên khẳng định. Theo ông, chỉ khi khát vọng của người trẻ được tạo điều kiện phát huy, Việt Nam mới có thể biến lợi thế dân số vàng thành động lực tăng trưởng, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
