 |
| Cả nước vẫn còn vẫn còn 1,4 triệu thanh niên “3 không”. |
Thất nghiệp giảm nhưng vẫn còn 1,4 triệu thanh niên “3 không”
Dù thị trường lao động tiếp tục phục hồi tích cực trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam vẫn còn khoảng 1,4 triệu thanh niên trong tình trạng “3 không” - không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), nhóm này chiếm khoảng 10% tổng số thanh niên trong độ tuổi, giảm gần 200.000 người so với quý I nhưng vẫn là vấn đề đáng lưu ý.
Bức tranh việc làm nhìn chung có nhiều tín hiệu khả quan. Quý II/2026, lực lượng lao động đạt 53,8 triệu người, tăng gần 694.000 người so với cùng kỳ năm trước; số người có việc làm đạt 52,7 triệu người. Tỷ lệ thiếu việc làm giảm còn 1,62%, trong khi tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động duy trì ở mức 2,23%, riêng khu vực thành thị tiếp tục dưới ngưỡng 3% theo mục tiêu của Chính phủ.
Tuy nhiên, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15-24 tuổi vẫn ở mức cao, đạt 8,67% trong quý II và bình quân 6 tháng là 8,77%, tăng so với cùng kỳ năm trước. Bên cạnh đó, cả nước còn khoảng 2,13 triệu lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng trong quý II và hơn 4 triệu lao động làm công việc tự sản, tự tiêu, chủ yếu tập trung ở khu vực nông thôn.
Thu nhập của người lao động tiếp tục cải thiện, đạt bình quân 9 triệu đồng/tháng trong quý II và cả 6 tháng đầu năm, tăng khoảng 717.000 đồng so với cùng kỳ năm 2025. Lao động làm công hưởng lương có thu nhập bình quân 10 triệu đồng/tháng; khu vực thành thị đạt 10,6 triệu đồng, cao hơn đáng kể mức 7,9 triệu đồng ở nông thôn. Đồng thời, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ tăng lên gần 30%, cho thấy chất lượng nguồn nhân lực tiếp tục được cải thiện.
Theo đánh giá của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tỷ lệ thanh niên không tham gia học tập, đào tạo hoặc việc làm (NEET) là một trong những chỉ báo quan trọng phản ánh hiệu quả vận hành của thị trường lao động. Khi tỷ lệ này ở mức cao, điều đó cho thấy sự kết nối giữa giáo dục, đào tạo nghề và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp còn hạn chế, khiến nhiều lao động trẻ chưa tìm được cơ hội phù hợp.
ILO cho rằng để giảm tỷ lệ NEET, các quốc gia cần tăng cường gắn kết giữa hệ thống giáo dục với thị trường lao động, mở rộng đào tạo kỹ năng theo nhu cầu thực tế và nâng cao chất lượng dịch vụ việc làm. Đặc biệt, việc trang bị kỹ năng số, kỹ năng nghề và kỹ năng thích ứng sẽ giúp thanh niên đáp ứng tốt hơn những thay đổi của nền kinh tế và quá trình chuyển đổi số.
Theo ILO, đầu tư cho thanh niên không chỉ là giải pháp giải quyết việc làm trước mắt mà còn là động lực cho tăng trưởng dài hạn. Các chính sách hỗ trợ chuyển tiếp từ học tập sang việc làm, thúc đẩy học tập suốt đời và mở rộng cơ hội tiếp cận việc làm bền vững sẽ góp phần giảm tỷ lệ thanh niên “ba không”, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Đầu tư cho thanh niên là đầu tư cho tăng trưởng
Theo các chuyên gia về lao động và việc làm, tỷ lệ thanh niên “3 không” là chỉ báo phản ánh chất lượng vận hành của thị trường lao động cũng như hiệu quả kết nối giữa giáo dục, đào tạo và nhu cầu tuyển dụng. Nếu tình trạng này kéo dài, một bộ phận lao động trẻ có thể mất cơ hội tích lũy kỹ năng, ảnh hưởng đến năng suất lao động và khả năng tận dụng lợi thế dân số vàng của Việt Nam.
Giải pháp quan trọng nhất là tiếp tục đổi mới hệ thống giáo dục - đào tạo theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Chương trình đào tạo cần chú trọng phát triển kỹ năng nghề, kỹ năng số và khả năng thích ứng với công nghệ mới, đồng thời mở rộng các mô hình học gắn với thực hành để người học có thể tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp.
Một yêu cầu khác là hoàn thiện hệ thống thông tin thị trường lao động theo hướng hiện đại và có năng lực dự báo trung, dài hạn. Khi người học được tiếp cận đầy đủ thông tin về nhu cầu tuyển dụng, xu hướng nghề nghiệp và kỹ năng cần thiết, việc lựa chọn ngành học và định hướng việc làm sẽ sát với thực tế hơn, góp phần nâng cao hiệu quả kết nối cung - cầu lao động.
Ngoài ra, chính sách hỗ trợ thanh niên cần chuyển mạnh từ hỗ trợ sau thất nghiệp sang phòng ngừa từ sớm. Việc mở rộng các chương trình thực tập hưởng lương, học việc, đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp và tư vấn hướng nghiệp sẽ giúp người trẻ tích lũy kinh nghiệm, rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và việc làm, qua đó hạn chế nguy cơ rơi vào nhóm “ba không”.
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, các chuyên gia cũng khuyến nghị sớm hoàn thiện chính sách đối với những mô hình việc làm mới như lao động nền tảng, làm việc tự do và khởi nghiệp sáng tạo. Cùng với việc tạo thêm cơ hội việc làm, cần bảo đảm người lao động trẻ được tiếp cận các chính sách an sinh xã hội, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng để thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động.
Theo các chuyên gia, giải quyết tình trạng thanh niên “3 không” đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể với sự tham gia của Nhà nước, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và các tổ chức cung cấp dịch vụ việc làm. Khi các chính sách về đào tạo, việc làm và an sinh xã hội được triển khai đồng bộ, nguồn nhân lực trẻ sẽ được khai thác hiệu quả hơn, tạo động lực nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong giai đoạn phát triển mới.
