 |
| Thời gian đóng BHXH tự nguyện tối thiểu để hưởng lương hưu là 15 năm. |
Bước tiến về quyền lợi người tham gia
Có thể thấy, trong từng giai đoạn phát triển của đất nước, hệ thống chính sách an sinh xã hội mà chính sách BHXH, BHYT là hai trụ cột chính ngày càng được hoàn thiện. Riêng với chính sách BHXH tự nguyện, đã có nhiều thay đổi hết sức quan trọng.
Nếu như ở thời điểm sơ khai hình thành, BHXH tự nguyện được quy định tại 01 chương của Luật BHXH năm 2006 với 10 điều, có 2 chế độ chính là hưu trí và tử tuất. Tại lần sửa Luật BHXH năm 2014, chính sách BHXH tự nguyện đã mở rộng đối tượng tham gia đến tất cả công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, quy định về mức đóng tối thiểu, tối đa.
Đặc biệt, từ năm 2018, chính sách BHXH tự nguyện có thêm các quy định về hỗ trợ mức đóng cho người tham gia từ ngân sách nhà nước, quy định về đóng một lần cho những năm còn thiếu. Quy định này tạo cơ hội tối đa để người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng các chế độ an sinh xã hội dài hạn mà Luật BHXH hướng tới.
Đến lần sửa Luật BHXH năm 2024, lắng nghe nguyện vọng của Nhân dân, chính sách BHXH tự nguyện đã có sự sửa đổi, bổ sung khá toàn diện, thêm chế độ ngắn hạn (thai sản) được áp dụng từ ngày 1/7/2025 với mức trợ cấp 2 triệu đồng cho mỗi con mới sinh do ngân sách nhà nước đảm bảo.
Việc bổ sung thêm chế độ thai sản nhằm tăng tính hấp dẫn của chính sách, tăng cường sự tương tác giữa hệ thống BHXH với người tham gia trong một vòng tuần hoàn. Trước đây, nhiều người ngại đóng BHXH tự nguyện vì chỉ thấy quyền lợi ở tương lai xa (hưu trí). Việc có ngay trợ cấp tiền mặt khi sinh con giúp gói bảo hiểm này trở nên gần gũi, thiết thực hơn.
Anh Phan Viết Tuấn, phường Tam Sơn, tỉnh Bắc Ninh là lao động nam đầu tiên tham gia BHXH tự nguyện được nhận trợ cấp thai sản khi vợ sinh con. Anh chia sẻ, trước đây tham gia BHXH tự nguyện chủ yếu để tích lũy cho tương lai, nhưng không nghĩ mình còn được hưởng thêm quyền lợi thai sản. Khi nhận khoản trợ cấp, anh vừa bất ngờ, vừa xúc động bởi đúng vào thời điểm gia đình đón thêm thành viên mới, sự hỗ trợ kịp thời này đã giúp giảm bớt phần nào chi phí chăm sóc mẹ và bé. Theo anh Tuấn, không chỉ có ý nghĩa về vật chất, khoản trợ cấp còn giúp anh cảm nhận rõ hơn sự quan tâm, đồng hành của Nhà nước đối với người lao động tự do tham gia BHXH tự nguyện.
 |
| Anh Phan Viết Tuấn bên thiên thần nhỏ của mình. |
Không chỉ bổ sung chế độ thai sản, Luật BHXH năm 2024 còn mở rộng đối tượng tham gia và giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Quy định mới giúp nhiều người tham gia ở độ tuổi cao hoặc có thời gian tham gia chưa liên tục có thêm cơ hội được hưởng lương hưu hằng tháng.
Anh Cao Tiến Hoàng, ở Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh chia sẻ, mẹ tôi hiện đã 50 tuổi, mới tham gia BHXH tự nguyện được 3 tháng, nếu mẹ duy trì đóng BHXH tự nguyện trong 10 năm, lúc đó mẹ 60 tuổi đủ điều kiện về tuổi nghỉ hưu và sẽ đóng một lần 5 năm cho đủ 15 năm tham gia BHXH. Như vậy, mẹ sẽ có lương hưu và thẻ BHYT để an yên lúc về già. Đây là chính sách nhân văn, ưu việt mà Đảng và Nhà nước dành cho người lao động tự do.
“Cú huých” ngoạn mục với công tác phát triển đối tượng
Cùng với đó, chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện từ ngân sách nhà nước tiếp tục được hoàn thiện theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP. Nhiều nhóm đối tượng được nâng mức hỗ trợ tiền đóng như hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số, người sinh sống tại xã đảo, đặc khu…, qua đó góp phần giảm gánh nặng tài chính và khuyến khích người dân tham gia lâu dài. Cụ thể, mức hỗ trợ đối với hộ nghèo và người sinh sống tại xã đảo, đặc khu được nâng lên 50%; hộ cận nghèo từ 30% lên 40%; người dân tộc thiểu số từ 25% lên 30%; các nhóm khác từ 10% lên 20%.
Theo quy định mới của Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, hiện là 1,5 triệu đồng/người/tháng.
Trong khi đó, mức thu nhập tối đa làm căn cứ đóng tăng lên 50,6 triệu đồng/tháng, tương ứng 20 lần mức tham chiếu mới sau khi lương cơ sở được điều chỉnh lên 2,53 triệu đồng/tháng.
Việc mở rộng biên độ đóng cho phép người tham gia linh hoạt lựa chọn mức đóng phù hợp với khả năng tài chính và nhu cầu hưởng chế độ sau này. Người có thu nhập thấp vẫn có cơ hội tham gia với mức đóng vừa sức, trong khi những người có điều kiện kinh tế tốt hơn có thể lựa chọn mức đóng cao để gia tăng quyền lợi khi nghỉ hưu.
Và thực sự với những thay đổi này, đã tạo ra “cú huých” ngoạn mục với công tác phát triển người tham gia BHXH tự nguyện. Nếu như ở thời điểm năm 2008, năm đầu tiên triển khai BHXH tự nguyện với những quy định tại Luật BHXH 2006, cả nước chỉ có 6.000 người tham gia BHXH tự nguyện, thì đến năm 2018, con số này là 270.000 người, tăng gấp 45 lần và liên tục có sự tăng trưởng dương qua từng năm. Hết tháng 06/2026, cả nước đã có khoảng 2,7 triệu người tham gia BHXH tự nguyện, trong những dịp cao điểm như “Tháng 5 – Tháng phát triển BHXH toàn dân” hay “Tháng 7 – Ngày hội toàn dân tham gia BHXH, BHYT”, với nhiều hoạt động truyền thông, vận động mang tính đồng bộ và toàn diện, đã thu hút số người tham gia lớn.
Những con số trên cho thấy nhận thức của người dân về an sinh xã hội đang dần thay đổi. Thay vì chỉ dựa vào tích lũy cá nhân hoặc hỗ trợ từ gia đình khi về già, nhiều người lao động đã chủ động tham gia BHXH để có nguồn thu nhập ổn định và được bảo đảm chăm sóc sức khỏe lâu dài./.
