Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội

Khác với các loại hình bảo hiểm thuần túy, chính sách BHXH, BHYT là cơ chế tài chính công, mang tính cộng đồng xã hội với bản chất chia sẻ nhân văn. Đây là loại hình bảo hiểm do nhà nước tổ chức, được xây dựng trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc đóng - hưởng và chia sẻ rủi ro giữa đa số và thiểu số, số đông đóng góp để bù cho số ít người không may bị rủi ro (ốm đau, trọng bệnh hay già cả, hết tuổi lao động). Mục tiêu chính là bảo đảm an sinh xã hội, không vì lợi nhuận.

Theo nguyên tắc cốt lõi này, chính sách BHXH, BHYT được thiết kế để tất cả mọi người dân trong xã hội đều có thể tham gia (trong khi các loại hình bảo hiểm khác theo xu hướng lựa chọn người tham gia theo mức độ rủi ro; hoặc nguy cơ rủi ro càng lớn thì mức đóng càng cao). Hiện nay, mức đóng BHXH, BHYT nói chung và nhất là BHYT hộ gia đình, BHXH tự nguyện nói riêng được duy trì ở mức khá thấp, đảm bảo để cả người có thu nhập thấp, lao động phi chính thức (không có công việc ổn định) đều có thể tham gia.

Quyền lợi hưởng BHXH, BHYT được Nhà nước xây dựng và luật hóa một cách chặt chẽ, đồng bộ, thực hiện một cách thống nhất với các nhóm đối tượng. Nhà nước giữ vai trò tổ chức và bảo đảm thực hiện chính sách, đảm bảo cơ chế tài chính công để góp phần ổn định đời sống và giảm thiểu rủi ro cho người dân.

Một trong những điểm đặc biệt tạo nên sự khác biệt của chính sách BHXH, BHYT là cơ chế quản lý và vận hành quỹ. Quỹ BHXH, BHYT được Nhà nước bảo hộ và quản lý thống nhất; Bộ Tài chính thực hiện chức năng quản lý nhà nước, cơ quan BHXH Việt Nam trực tiếp tổ chức thực hiện, bảo đảm sử dụng đúng mục đích, công khai, minh bạch và ổn định lâu dài.

Quỹ được hình thành từ sự đóng góp của người tham gia, chủ sử dụng lao động và được vận hành theo nguyên tắc "lấy số đông bù số ít" - người đang có thu nhập, có khả năng đóng góp sẽ cùng chia sẻ với những người gặp rủi ro. Cơ chế này giúp nguồn quỹ được quản lý ổn định; không bị chi phối bởi mục tiêu lợi nhuận ngắn hạn, hướng tới bảo đảm chi trả ổn định, liên tục cho người tham gia trong dài hạn - kể cả trong những thời điểm khó khăn.

Một điểm khác biệt nữa là chính sách BHXH, BHYT được thiết kế để bảo vệ người dân trong suốt vòng đời. Người tham gia BHXH khi gặp rủi ro như ốm đau, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp hay trong giai đoạn thai sản, nuôi con nhỏ, sẽ được đảm bảo bù đắp một phần thu nhập, giúp duy trì cuộc sống. Khi hết tuổi lao động, người đủ điều kiện được hưởng lương hưu hằng tháng - nguồn thu nhập ổn định, lâu dài, đồng thời được cấp thẻ BHYT với mức hưởng cao, góp phần giảm gánh nặng chi phí y tế nếu chẳng may bị ốm đau trọng bệnh.

Cũng cần nhấn mạnh thêm rằng, với BHYT, người tham gia sẽ được quỹ BHYT chi trả từ 80% đến 100% chi phí khám, chữa bệnh, bao gồm nhiều dịch vụ kỹ thuật cao và điều trị bệnh hiểm nghèo. Đây chính là cơ chế tài chính công quan trọng, tạo nền tảng bảo đảm cuộc sống lâu dài cho người dân.

Qua hơn 31 năm tổ chức thực hiện, chính sách BHXH, BHYT đã và đang không ngừng lan tỏa đến đông đảo người dân. Hiện nay, tỷ lệ tham gia BHXH trên cả nước đạt khoảng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi; tỷ lệ bao phủ BHYT đạt trên 95% dân số.

Hiệu quả chính sách BHXH, BHYT được khẳng định rõ nét trong thực tiễn. Quỹ BHXH đang chi trả cho khoảng 3,2 triệu người hưởng lương hưu, chế độ BHXH hằng tháng; bình quân mỗi năm có khoảng 10 triệu lượt người hưởng các chế độ ngắn hạn (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp); cùng với đó là hằng trăm triệu lượt khám, chữa bệnh được quỹ BHYT chi trả; nhiều trường hợp được BHYT thanh toán lên tới hàng tỷ đồng…