 |
| Quyền lợi lương hưu của người dân luôn được Nhà nước đảm bảo. |
Lắt cắt từ thực tiễn
Bà Lê Thị Thanh P (sinh năm 1970, Nghệ An) có 24 năm 11 tháng đóng BHXH tự nguyện. Từ 1/7/2025, bà đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí và bắt đầu được hưởng lương hưu. Với mức hưởng 65% bình quân tiền đóng trong suốt cả quá trình, lương hưu bà P nhận được hàng tháng là 864.942 đồng.
Lẽ dĩ nhiên niềm vui là rất lớn khi được hưởng lương hưu sau quá trình dài đóng BHXH tự nguyện; nhưng cùng với niềm vui, bà P cũng có đôi chút băn khoăn. Lương hưu bà nhận được không cao bao nhiêu so với trợ cấp hưu trí xã hội mà một số người trong xóm được nhận (500.000 đồng/người/tháng).
Tương tự, bà Phạm Thị Châu L (sinh năm 1969, cũng ở Nghệ An) cùng được hưởng lương hưu từ ngày 1/7/2025. Bà L cũng có đến 21 năm 01 tháng đóng BHXH tự nguyện và được tính hưởng lương hưu ở mức 58% bình quân số tiền đóng; do đóng ở mức cao hơn bà P, nên lương hưu của bà L được nhận hằng tháng cũng cao hơn, 1.173.450 đồng;
Cùng chung nỗi niềm như bà P ở trên, bà L cũng băn khoăn về lương hưu được nhận khi so sánh với trợ cấp hưu trí xã hội mà một số người trong xóm được nhận từ 1/7/2025.
Băn khoăn vậy nhưng hai bà cũng chỉ biết chia sẻ với chị Nguyễn Thị Trường, là cán bộ nhân viên thu tiền đóng BHXH tự nguyện hằng tháng. Chị Trường cũng chia sẻ, trong quá trình vận động BHXH tự nguyện, khi nhìn vào bảng biểu chi tiết thể hiện mức đóng - mức hưởng, nhiều người cũng sẽ nảy sinh băn khoăn giữa việc đóng BHXH tự nguyện hay là cứ chờ cho đến khi đủ 75 tuổi thì hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.
Bản chất ưu việt của chính sách
Qua ghi nhận thực tế, chúng tôi cũng gặp không ít câu hỏi băn khoăn từ phía người dân như đã nêu trên. Đa số cán bộ nhân viên đại lý thu, những người tiếp xúc trực tiếp thường xuyên, chịu trách nhiệm thu tiền đóng hằng tháng (như chị Trường đã được nhắc đến ở trên) khó có thể giải thích để người dân hiểu rõ ngọn nguồn bản chất của chế độ trợ cấp hưu trí xã hội và lương hưu BHXH.
Cụ thể, trợ cấp hưu trí xã hội được chi trả từ nguồn ngân sách nhà nước, với mức hưởng hiện nay là 500.000 đồng/người/tháng; đối tượng hưởng cơ bản là người trên 75 tuổi trở lên. Cần được nhấn mạnh, đúng như tên gọi, đây là trợ cấp, được xây dựng để bao phủ hướng tới nhóm người không có điều kiện/khả năng tham gia đóng BHXH - tầng thứ 2 trong hệ thống BHXH đa tầng.
Sẽ có người đặt ra câu hỏi là: vậy hưởng lương hưu từ BHXH tự nguyện thì có được được nhà nước hỗ trợ đóng hay không? Câu trả lời là CÓ. Thực tế, từ năm 2018, người tham gia BHXH tự nguyện đã được Nhà nước hỗ trợ một phần chi phí đóng theo quy định của Luật BHXH 2014; các nhóm được hỗ trợ là hộ nghèo (được hỗ trợ 30% mức đóng), cận nghèo (hỗ trợ 25% mức đóng) và nhóm đối tượng khác (được hỗ trợ 10% mức đóng).
Đặc biệt, từ 1/7/2025, theo Luật BHXH 2024, mức hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện đối với người tham gia thuộc hộ nghèo đã tăng thêm 66,67%; mức hỗ trợ đối với người tham gia thuộc hộ cận nghèo tăng thêm 60%; và đối tượng khác tăng thêm 100% so với quy định trước đó. Ngoài ra, các quy định mới cũng đã bổ sung thêm đối tượng được ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện là người đang sinh sống tại xã đảo, huyện đảo theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; mức hỗ trợ với nhóm này bằng mức hỗ trợ của hộ nghèo. Cùng với đó, đối tượng là người dân tộc thiểu số sẽ được hỗ trợ ở mức cao hơn so với nhóm đối tượng là người tham gia khác.
Việc ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng một phần chi phí BHXH tự nguyện chính là là khoản "đầu tư trước" để đảm bảo an sinh cho người dân sau này (khi họ về già, hết tuổi lao động).
Xét về thời gian hưởng, người hưởng lương hưu nói chung và lương hưu từ việc đóng BHXH tự nguyện sẽ có thời gian hưởng sớm hơn và đương nhiên là sẽ dài hơn so với trợ cấp hưu trí xã hội. Như trường hợp đã được nêu ở phần đầu bài viết, cả 2 người đều bắt đầu được hưởng lương hưu ngay đủ điều kiện về tuổi - khoảng 55 tuổi; như vậy là được hưởng sớm hơn 20 năm so với tuổi được nhận trợ cấp hưu trí xã hội (75 tuổi).
Một vấn đề nữa cũng rất cần được lưu ý quan tâm và cần được nhấn mạnh khi tuyên truyền về BHXH tự nguyện, đó là lương hưu của người hưởng sẽ được điều chỉnh tăng dần qua các năm, bù cho chi phí lạm phát, trượt giá.
Lần gần nhất Chính phủ thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng là ngày 1/7/2024 theo quy định tại Nghị định số 75/2024/NĐ-CP ngày 30/6/2024 của Chính phủ. Theo báo cáo tổng hợp của BHXH Việt Nam, trong dịp này, đã có 87.993 người hưởng lương hưu từ BHXH tự nguyện được điều chỉnh tăng (bao gồm cả những người đã tham gia BHXH nông dân tại Nghệ An từ thời điểm trước khi chính sách BHXH tự nguyện được thực hiện từ năm 2008).
Như vậy, quyền lợi lương hưu nói chung và lương hưu từ việc đóng BHXH tự nguyện luôn được nhà nước bảo đảm một cách an toàn, bền vững. Cũng theo số liệu của BHXH Việt Nam, hiện nay, bình quân lương hưu của những người đã từng tham gia BHXH tự nguyện là trên 3 triệu đồng/người/tháng (mức bình quân trước khi được điều chỉnh theo Nghị định số 75/2024/NĐ-CP là 2,65 triệu đồng/người/tháng).
Rõ ràng, khi theo các nguyên tắc đóng - hưởng, mức hưởng lương hưu của người tham gia BHXH tự nguyện phụ thuộc vào mức đóng và thời gian đóng (đóng cao - hưởng cao), nhưng các quyền lợi sẽ luôn được nhà nước đảm bảo.
Trở lại câu chuyện đã nêu ở phần đầu bài viết; tâm lý so sánh cao - thấp là vấn đề dễ hiểu khi nhìn từ góc độ của người dân; đây cũng là một lát cắt cần được ghi nhận từ thực tiễn để quá trình điều chỉnh các chế độ chính sách được phù hợp hơn trong các giai đoạn tiếp theo. Dù vậy, trước mắt, cần tăng cường đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu đúng bản chất và tạo sự đồng thuận trong quá trình thực thi chính sách an sinh xã hội của Đảng, Nhà nước.
