Thực tế thời gian qua cho thấy, việc xây dựng lưới an sinh xã hội bền vững vẫn còn gặp nhiều khó khăn, do đại đa số người nông dân vẫn còn thờ ơ, chưa gỡ bỏ được tư duy “ăn xổi”, nên không mặn mà tham gia BHXH tự nguyện, thậm chí chủ quan không tham gia BHYT để phòng thân. Bởi vậy, việc gỡ bỏ tư duy này, giúp người nông dân hiểu và tích cực tham gia BHXH tự nguyện, BHYT được coi là một trong những nhiệm vụ nan giải, đòi hỏi cần sự nỗ lực không ngừng nghỉ của toàn bộ hệ thống chính trị - xã hội.
 |
| Giúp người nông dân hiểu và tích cực tham gia BHXH tự nguyện, BHYT là một trong những nhiệm vụ quan trọng. |
Hiện nay, nông dân chiếm hơn 1/3 dân số cả nước và chiếm 49,17% số hộ ở nông thôn (hơn 9,1 triệu hộ). Trong bối cảnh phân tầng về mức độ thu nhập, sinh kế và cơ hội phát triển ngày càng sâu sắc, cũng như tình trạng thiếu việc làm, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp… đã khiến nhiều nhiều nông dân khó tiếp cận với chính sách BHXH tự nguyện, BHYT. Thống kê cho thấy, cả nước mới chỉ có trên 5% số nông dân tham gia BHXH tự nguyện, đồng nghĩa với việc còn hàng triệu người chưa tham gia chính sách này.
Tỷ lệ bao phủ BHXH tự nguyện thấp cho thấy, thách thức trong thực hiện mục tiêu mở rộng mạng lưới an sinh xã hội, cũng như tính bền vững của mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Do đó, việc thu hẹp khoảng cách giữa định hướng chính sách và thực tiễn triển khai, đặc biệt trong việc đưa nhóm nông dân tham gia vào hệ thống BHXH, được coi là yếu tố then chốt giúp kinh tế - xã hội đất nước, trong đó có lĩnh vực an sinh xã hội, phát triển toàn diện và bền vững.
Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ và mục tiêu đề ra, những năm qua, Hội Nông dân Việt Nam và BHXH Việt Nam đã ký kết quy chế phối hợp, trong đó đã triển khai nhiều hoạt động và đạt được nhiều kết quả ấn tượng trong công tác tuyên truyền, vận động hội viên, nông dân tham gia BHXH tự nguyện, BHYT. Đơn cử: Phối hợp truyền thông, nâng cao nhận thức cho hội viên, nông dân về chủ trương, chính sách, pháp luật BHXH, BHYT; phối hợp xây dựng, duy trì mô hình phát triển BHXH, BHYT; xây dựng Ban chỉ đạo vận động, phát triển người tham gia BHXH, BHYT; vận động, hỗ trợ hội viên, nông dân tham gia BHXH, BHYT;...
Từ khi cả nước triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp (từ 1/7/2025), việc phối hợp tuyên truyền, vận động hội viên, nông dân cũng được bố trí, tổ chức lại cho phù hợp với thực tế. Qua đó, đã phát huy tối đa sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền cấp cơ sở; cũng như sự vào cuộc tích cực của các ban, ngành, đoàn thể chính trị - xã hội, đặc biệt đề cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc - là tổ chức tập hợp sức mạnh các hội, đoàn thể, trong đó có Hội Nông dân cấp xã và Chi hội Nông dân các thôn, xóm.
Nội dung các cuộc tuyên truyền tập trung vào việc phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; quyền lợi, nghĩa vụ khi tham gia BHXH tự nguyện, BHYT; tổ chức đối thoại với hội viên, nông dân về thực trạng, thuận lợi, khó khăn khi tham gia BHXH tự nguyện, BHYT nhằm tìm ra giải pháp triển khai hiệu quả hơn... Đồng thời, ngành BHXH và Hội Nông dân các cấp còn tổ chức các hội thi truyền thông chính sách bằng hình thức sân khấu hóa, nên đã có tác dụng lan tỏa mạnh mẽ, góp phần thu hút đông đảo người dân tham gia.
 |
| Tư vấn cho người nông dân hiểu ý nghĩa của chính sách BHXH tự nguyện, BHYT. |
Đáng chú ý, ngành BHXH và Hội Nông dân các cấp còn phối hợp xây dựng và duy trì các mô hình, câu lạc bộ về BHXH, BHYT; xây dựng Ban chỉ đạo vận động, phát triển người tham gia BHXH, BHYT; vận động và hỗ trợ hội viên, nông dân tham gia BHXH, BHYT... Thông qua các buổi sinh hoạt mô hình, câu lạc bộ, nhiều hội viên, nông dân đã được bồi dưỡng, cập nhật kiến thức về chính sách BHXH, BHYT.
Tuy nhiên, để nâng cao nhận thức, quyền lợi và trách nhiệm của nông dân trong việc tham gia BHXH tự nguyện, BHYT ngành BHXH và Hội Nông dân các cấp cần phải đưa ra được những thông điệp rõ ràng, ngắn gọn, có tính định hướng và phải gắn với thực tế cuộc sống như: “Tích lũy khi trẻ - vui vẻ khi già”, “Có lương hưu - an tâm sống khỏe”, “Đóng hôm nay - hưởng trọn đời”, “BHXH tự nguyện - của để dành”; đồng thời phải nêu rõ những quyền lợi được hưởng rất thiết thực như: Khi hết tuổi lao động sẽ được hưởng lương hưu hằng tháng, được cơ quan BHXH cấp thẻ BHYT miễn phí, được ngân sách nhà nước và ngân sách địa phương hỗ trợ tham gia.
Song song với đó, để những thông điệp này lan tỏa sâu rộng, các đơn vị, cá nhân liên quan cần tạo dựng, thiết kế các kênh truyền thông. Đơn cử: Tăng cường truyền thông trên hệ thống truyền thanh cơ sở, tại các buổi sinh hoạt của Chi hội Nông dân thôn, xóm hoặc các buổi đối thoại chính sách; tổ chức các ngày hội, chiến dịch phát triển BHXH tự nguyện, BHYT ở thôn, xã; đẩy mạnh truyền thông trên mạng xã hội (trang fanpage, zalo của Hội Nông dân và nhân viên thu BHXH, BHYT) bằng cách tạo các video clip, infographic giải thích chính sách, minh họa mức đóng - hưởng; truyền thông tại nhà theo hình thức 1-1 với sự tham gia của đại diện Hội Nông dân hoặc Chi hội Nông dân; truyền thông tại các sự kiện như lễ hội, ngày kỷ niệm;…
Một trong những thước đo hiệu quả của truyền thông chính sách, đó là phải thay đổi được hành vi của người nông dân. Muốn vậy, người làm truyền thông phải bám sát thực tế, phải kể được những câu chuyện về người thật, việc thật. Đơn cử như: Ông A. đã có lương hưu hằng tháng và thẻ BHYT miễn phí nhờ kiên trì tham gia BHXH tự nguyện; bà B. không rút BHXH một lần nên giờ đây có lương hưu để an hưởng tuổi già; anh C. nhờ tham gia BHYT 5 năm liên tục nên trong quá trình điều trị bệnh ung thư đã được quỹ BHYT chi trả 100% chi phí theo quy định…
Bên cạnh đó, BHXH Việt Nam cần chủ động, tích cực cung cấp dữ liệu phân tích hành vi, mô hình truyền thông theo nhóm đối tượng; hỗ trợ công cụ truyền thông số cho các địa phương. Hội Nông dân Việt Nam cần đẩy mạnh vai trò nòng cốt của Hội trong lan tỏa chính sách đến hội viên; tăng cường tổ chức các cuộc thi sáng tạo truyền thông về BHXH tự nguyện, BHYT. Riêng đối với các địa phương cần huy động toàn bộ hệ thống chính trị ở thôn, xóm tham gia vận động; lồng ghép nội dung BHXH tự nguyện, BHYT vào các cuộc họp thôn, xã.
Đặc biệt, muốn chính sách BHXH tự nguyện thực sự hấp dẫn, thu hút nhiều nông dân tham gia, điều quan trọng nữa là cần nghiên cứu hoàn thiện chính sách theo hướng mở rộng quyền lợi hưởng; gia tăng đầu tư cho hoạt động truyền thông ở vùng nông thôn, miền núi; tiếp tục tạo sinh kế giúp người nông dân có việc làm và thu nhập bền vững để yên tâm đầu tư cho tương lai; lan tỏa, kêu gọi các đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân chung tay đóng góp vào quỹ an sinh để hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn tham gia BHXH tự nguyện, BHYT.
