Bài 2: Chú trọng phát triển chiều sâu, bền vững

Chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng tại tỉnh Bắc Ninh.

Như phân tích trong bài viết trước, Luật BHXH năm 2024 đã thể chế hóa chủ trương về tầng BHXH cơ bản, triển khai chế độ trợ cấp hưu trí xã hội, qua đó mở rộng đáng kể nhóm người cao tuổi có thu nhập ổn định.

Có hiệu lực từ 1/7/2025, qua hơn nửa năm thực hiện, chính sách trợ cấp hưu trí xã hội đã nhanh chóng đi vào thực tiễn. Theo số liệu do Bộ Y tế cung cấp, kết quả thực hiện đến hết năm 2025, số được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội là 2,5 triệu người. Cộng với số người đang hưởng lương hưu trợ cấp BHXH hằng tháng là 3,48 triệu người (theo số liệu của cơ quan BHXH), như vậy, đã có 5,98 triệu người cao tuổi có nguồn thu nhập ổn định hằng tháng; chiếm 41,53% số người sau độ tuổi nghỉ hưu.

Dù con số này vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra theo Nghị quyết 28-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách BHXH (yêu cầu đạt khoảng 55% số người sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, BHXH hằng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội) nhưng vẫn là bước tiến rất đáng ghi nhận.

Theo quy định hiện hành về đối tượng hưởng (người từ 75 tuổi trở lên), chắc chắn số người cao tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội sẽ tăng lên theo thời gian. Dự kiến đến hết năm 2026, số người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội chiếm khoảng 42% số người sau độ tuổi nghỉ hưu.

Tuy nhiên, ngoài con số phản ánh diện rộng về người được hưởng các chế độ thì một vấn đề nữa cũng rất đáng quan tâm là mức hưởng. Theo quy định tại Nghị định 176/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật BHXH về trợ cấp hưu trí xã hội, mức hưởng chế độ trợ cấp hưu trí xã hội là 500.000 đồng/người/tháng; một số ít tỉnh, thành phố có huy động ngân sách địa phương để tăng mức hỗ trợ, nhưng cũng chỉ dao động tăng thêm từ 100.000 -200.000 đồng/người/tháng.

Dù vậy, theo Bộ Y tế, mức chuẩn trợ giúp xã hội theo quy định tại các Nghị định số 20/2021/NĐ-CP, Nghị định số 176/2025/NĐ-CP, Nghị định số 76/2024/NĐ-CP vẫn còn rất thấp, chưa đảm bảo mức sống tối thiểu và thiếu tính tương đồng với các chính sách BHXH, giảm nghèo hay ưu đãi người có công.

Thực tế là mức chuẩn 500.000 đồng/tháng hiện chỉ tương đương 22,7% chuẩn nghèo nông thôn và 17,8% chuẩn nghèo đô thị theo quy định mới (Nghị định số 351/2025/NĐ-CP quy định chuẩn nghèo khu vực nông thôn là 2.200.000 đồng/tháng, khu vực đô thị là 2.800.000 đồng/tháng).

Trong bối cảnh chỉ số giá tiêu dùng CPI giai đoạn 2024-2026 tăng bình quân trên 3,5%/năm (dự kiến tăng gần 12% sau 3 năm), đặc biệt là nhóm hàng lương thực tăng nhanh, việc giữ nguyên mức trợ cấp xã hội, trợ cấp hưu trí xã hội đang khiến đời sống của đối tượng thụ hưởng chính sách ngày càng khó khăn. Bộ Y tế cũng nhấn mạnh, mức chuẩn trợ cấp xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội 500.000 đồng/tháng là thấp nhất trong hệ thống an sinh xã hội.

Để cải thiện vấn đề trên, Bộ Y tế đang trình dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 20/2021/NĐ-CP ngày 15/3/2021 của Chính phủ quy định chính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ xã hội, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 76/2024/NĐ-CP ngày 01/7/2024. Theo đó, Bộ Y tế đề xuất nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội, mức trợ cấp hưu trí xã hội từ 500.000 đồng/tháng lên 600.000 đồng/tháng (tăng 20%).

Với nhóm người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng, Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng. Theo đó, đang có 2 phương án điều chỉnh được tính toán xây dựng để cụ thể hóa Luật BHXH số 41/2024/QH15, đảm bảo mức điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng được tính toán trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng; phù hợp với ngân sách nhà nước và quỹ BHXH. Việc điều chỉnh cũng nhằm tăng lương hưu thỏa đáng đối với đối tượng có mức lương hưu thấp và nghỉ hưu trước năm 1995, bảo đảm thu hẹp khoảng cách chênh lệch lương hưu giữa người nghỉ hưu ở các thời kỳ.

Xét về con số cụ thể, có thể mức điều chỉnh tăng trợ cấp hưu trí xã hội hay lương hưu, trợ cấp BHXH không quá lớn với một cá nhân thụ hưởng nhưng đây là cơ chế cho thấy sự đảm bảo an sinh từ ngân sách, từ quỹ BHXH; phản ánh bản chất nhân văn, chia sẻ của từ chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước.