 |
| Chính sách BHXH ngày càng được lan tỏa, đem lại hiệu quả thiết thực với người dân. |
Mở rộng lưới an sinh
Nghị quyết số 28-NQ/TW quán triệt chủ trương xây dựng hệ thống BHXH đa tầng, coi đây là một trong những nội dung cải cách quan trọng trong quá trình sửa đổi chính sách BHXH ở nước ta. Cần phải nhấn mạnh rằng, trong số 11 nội dung cải cách thì nội dung này được nêu đầu tiên.
Nghị quyết số 28-NQ/TW cũng nêu rõ định hướng hệ thống BHXH đa tầng, sẽ bao gồm: (1) Trợ cấp hưu trí xã hội; (2) BHXH cơ bản (gồm BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện); (3) Bảo hiểm hưu trí bổ sung. Tương ứng với từng tầng bảo hiểm, Nghị quyết số 28-NQ/TW cũng đã nêu khái quát các đặc điểm cơ bản. Chẳng hạn như với trợ cấp hưu trí xã hội được xác định là: ngân sách nhà nước cung cấp một khoản trợ cấp cho người cao tuổi không có lương hưu, hoặc BHXH hằng tháng. Hay BHXH hưu trí bổ sung là chế độ hưu trí tự nguyện theo nguyên tắc thị trường, tạo điều kiện cho người sử dụng lao động và người lao động có thêm sự lựa chọn tham gia đóng góp để được hưởng mức lương hưu cao hơn.
Dù đã được triển khai ở nhiều quốc gia, song về cơ bản, khái niệm BHXH đa tầng vẫn còn khá mới mẻ ở nước ta, cả từ góc độ lý luận cho đến thực tiễn. Phải đến Luật BHXH 2024, các nội dung về BHXH đa tầng mới được thể chế hóa một cách cụ thể, rõ nét. Trong đó, các quy định về trợ cấp hưu trí xã hội đã được xây dựng một cách chi tiết.
Thực tế, xét về bản chất, trợ cấp hưu trí xã hội đã được thực hiện một phần ở nước ta, theo quy định chính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ xã hội, trong đó có nhóm người cao tuổi. Tuy nhiên, theo các quy định trước kia, nhóm đối tượng hưởng khá hạn chế, chủ yếu với người từ 80 tuổi trở lên;
Theo Luật BHXH 2024, trợ cấp hưu trí xã hội được xác định rõ là loại hình BHXH do ngân sách nhà nước bảo đảm cho người cao tuổi đủ điều kiện theo quy định. Luật BHXH 2024 đã quy định riêng một chương về trợ cấp hưu trí xã hội (Chương III); quy định rõ về đối tượng, điều kiện hưởng, các chế độ, trình tự, thủ tục thực hiện… Điểm khác biệt lớn nhất của Luật BHXH 2024 về trợ cấp hưu trí xã hội (so với các quy định cũ) là đã mở rộng đối tượng hưởng. Nếu như trước kia, người cao tuổi được hưởng trợ cấp phải từ 80 tuổi trở lên thì nay, độ tuổi hưởng đã được hạ xuống 5 năm; theo đó, người từ 75 tuổi trở lên sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.
Việc thể chế hóa các nội dung về trợ cấp hưu trí xã hội đã mở rộng đáng kể hệ thống an sinh xã hội của nước ta, nhóm người cao tuổi được hưởng chế độ an sinh của nhà nước đã tăng lên. Chính sách BHYT cũng theo đó được mở rộng bao phủ.
Ngoài ra, cùng với nguồn trợ cấp hưu trí xã hội từ ngân sách nhà nước, nhiều tỉnh, thành phố cũng đã huy động ngân sách địa phương để tăng thêm mức hỗ trợ với người cao tuổi hoặc mở rộng đối tượng hưởng.
Củng cố hệ thống BHXH cơ bản
Hệ thống BHXH cơ bản đóng vai trò quan trọng, được xác định là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội của nước ta. Chính thức được triển khai từ năm 1995, qua quá trình, hệ thống BHXH cơ bản, bao gồm BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện, cũng đã bộc lộ những hạn chế nhất định. Nghị quyết số 28-NQ/TW cũng đã đưa ra những đánh giá toàn diện về chính sách BHXH, đồng thời quán triệt rõ những nội dung cần phải cải cách.
Các nội dung cải cách chính sách BHXH từng bước được luật hóa mạnh mẽ, thể hiện qua Bộ Luật Lao động, Luật Việc làm và đặc biệt là Luật BHXH 2024. Có hiệu lực từ 1/7/2025, đến nay, mới chỉ qua hơn nửa năm thực hiện, nhưng có thể thấy các quy định của Luật BHXH mới đã và đang được cụ thể hóa mạnh mẽ trong thực tiễn.
Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, đà tăng diện bao phủ tiếp tục được thúc đẩy; tính đến hết năm 2025, tỷ lệ tham gia BHXH đạt khoảng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi. Đáng chú ý, tỷ lệ nhận BHXH một lần có xu hướng giảm dần, cho thấy tình hình việc làm của người lao động được cải thiện, đồng thời nhận thức về chính sách BHXH dần tốt hơn.
Các quy định mới về chế độ hưởng, tiêu biểu như trợ cấp thai sản cho người tham gia BHXH tự nguyện đã và đang được triển khai tích cực, đem lại hiệu ứng lan tỏa, tăng sức hấp dẫn từ chính sách BHXH của Nhà nước.
