 |
| Người bệnh ngày càng có cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị hiện đại. |
Cơ hội tiếp cận y khoa hiện đại
Dù đã đạt tỷ lệ bao phủ BHYT trên 95% nhưng Việt Nam cũng đang phải đối mặt với một thách thức mang tính toàn cầu đó là chi phí y tế nói chung và chi phí cho các loại thuốc, vật tư, công nghệ y tế mới đang gia tăng. Thực tiễn này đòi hỏi phải làm sao để người dân vẫn tiếp cận được công nghệ tiên tiến nhưng quỹ BHYT không bị “vỡ trận”.
Để giải quyết vấn đề này, công nghệ y tế (HTA) được xem là một công cụ thiết yếu và hiệu quả đã được nhiều quốc gia áp dụng. Đánh giá công nghệ y tế cung cấp các bằng chứng khách quan về chi phí, hiệu quả, đồng thời dự báo tác động ngân sách của các công nghệ y tế, qua đó giúp cơ quan quản lý có cơ sở khoa học, minh bạch trong việc ưu tiên nguồn lực, lựa chọn thuốc, vật tư và công nghệ y tế thực sự có giá trị để đưa vào danh mục chi trả BHYT. Việc ứng dụng HTA một cách bài bản không chỉ giúp sử dụng hiệu quả quỹ BHYT mà còn góp phần quan trọng trong việc giảm chi phí tiền túi cho người dân.
Lấy dẫn chứng cụ thể, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) cho biết, nếu một loại thuốc tương tự có hiệu quả đối với người bệnh tăng từ 10-20% nhưng chi phí tăng 50%, thậm chí 100% thì sẽ xử lý như nào. Trường hợp này, khi áp dụng các dữ liệu về đánh giá công nghệ y tế, cơ quan quản lý sẽ có những bằng chứng khoa học rõ ràng từ các báo cáo, nghiên cứu… về hiệu quả điều trị so sánh với chi phí, từ đó đưa ra các quyết định lựa chọn chính xác hơn, bảo vệ quyền lợi của người bệnh và quỹ BHYT.
Chính công cụ đánh giá công nghệ y tế cho thấy, giá là một yếu tố nhưng chất lượng điều trị đi cùng với giá tương xứng mới là “tiêu dùng hiệu quả”. Khi đó, mức chi trả sẽ đạt được hiệu quả cao nhất, giúp việc sử dụng thuốc, thiết bị dịch vụ kỹ thuật y tế hiệu quả. Đặc biệt, bảo đảm được 2 yếu tố: quyền lợi của người bệnh và sử dụng quỹ BHYT hiệu quả.
Giảm mức đồng chi trả của người bệnh
Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW và Chỉ thị số 52-CT/TW của Ban Bí thư, Chính phủ đã giao Bộ Y tế nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm giảm mức đồng chi trả của người bệnh. Các phương án có thể bao gồm hỗ trợ bằng tiền, thuốc hoặc các hình thức phù hợp khác, với mục tiêu giảm tối đa phần chi phí mà người bệnh phải tự chi trả.
Hơn một năm chống chọi ung thư vú, chị Hoàng Thị Trang Nhung (Ninh Bình) không chỉ đối mặt với bệnh tật mà còn gánh áp lực tài chính kéo dài. Mỗi tháng, chị phải chi khoảng 50 triệu đồng cho thuốc điều trị đích dù BHYT đã thanh toán một phần. Theo chị Nhung, thuốc điều trị đích giúp bệnh ổn định, kéo dài thời gian sống nhưng chi phí quá lớn khiến gia đình luôn căng thẳng. Thế nhưng, nếu dừng thuốc, tiên lượng bệnh rất xấu; tiếp tục điều trị thì vượt quá khả năng chi trả.
| Những năm qua, thuốc luôn chiếm tỷ lệ lớn trong tổng chi khám, chữa bệnh BHYT. Năm 2022, chi quỹ BHYT cho thuốc đạt 40,01 nghìn tỷ đồng, tương đương 33,41% tổng chi. Năm 2023, con số này tăng lên 45,841 nghìn tỷ đồng (32,82%) và đến năm 2024 đạt 50,784 nghìn tỷ đồng, dù tỉ trọng giảm còn 31,22%. Hiện, việc thanh toán chi phí thuốc từ quỹ BHYT được thực hiện theo danh mục tại Thông tư 20/2022/TT-BYT (ban hành ngày 31/12/2022). Danh mục gồm 1.037 hoạt chất thuốc hóa dược và sinh phẩm, chia thành 27 nhóm cùng 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu phục vụ chẩn đoán, điều trị. |
Thực tế, nhiều bệnh nhân ung thư phải tự chi trả khoảng 40 triệu đến cả trăm triệu đồng cho mỗi đợt điều trị bằng thuốc đích, thuốc miễn dịch, buộc gia đình vay mượn để duy trì phác đồ. Trong bối cảnh đó, hàng chục thuốc ung thư giá cao đang được đề xuất bổ sung vào danh mục BHYT nhằm giảm gánh nặng cho người bệnh.
Chính vì thế, dự thảo sửa đổi danh mục thuốc do quỹ BHYT chi trả dự kiến bổ sung 84 thuốc, trong đó có 30 thuốc điều trị ung thư, chiếm tỉ lệ cao nhất. Đây chủ yếu là các thuốc phát minh mới như điều trị đích, kháng thể đơn dòng, liệu pháp miễn dịch. Việc thẩm định danh mục bổ sung thuốc do quỹ BHYT chi trả, đang được đẩy nhanh và dự kiến hoàn tất trong quý II/2026.
Việc sửa đổi, bổ sung danh mục thuốc do quỹ BHYT chi trả lần này là đợt cập nhật lớn nhất sau hơn 8 năm với hơn 20 nhóm thuốc như ung thư, tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp, thần kinh, hô hấp, tiêu hóa… được bổ sung, góp phần mở rộng quyền lợi của người bệnh. Bộ Y tế ưu tiên các thuốc điều trị ung thư. “Việc thẩm định chuyên môn dự kiến hoàn tất trong tháng 6, sau đó chuyển sang các bước pháp lý để ban hành sớm danh mục này”, bà Trang cho biết.
Bên cạnh việc cập nhật danh mục thuốc do quỹ BHYT chi trả, Bộ Y tế đang đánh giá việc triển khai Thông tư 01/2025/TT-BYT về danh mục 62 bệnh hiểm nghèo, bệnh hiếm, cần phẫu thuật hoặc sử dụng kỹ thuật cao, có thể đến thẳng bệnh viện chuyên sâu và được BHYT thanh toán 100% quyền lợi được hưởng khi tham gia BHYT. Bộ Y tế đang lấy ý kiến từ các bệnh viện và địa phương để điều chỉnh phù hợp thực tế. Một số bệnh nếu tuyến dưới đã điều trị hiệu quả có thể được đưa ra khỏi danh sách này, ngược lại, có thể bổ sung nhóm bệnh khác như các bệnh liên quan đến máu…
Thực tế sau một năm triển khai Thông tư 01/2025/TT-BYT, một số bệnh nằm trong nhóm mã bệnh hiểm nghèo được vượt tuyến (như một số ung thư) hầu hết đã được lên tuyến trên, được tiếp cận điều trị chuyên sâu. Tuy nhiên, cùng với quyền lợi người bệnh được bảo đảm thì mức quá tải tại các bệnh viện cấp chuyên sâu gia tăng.
