Đảm bảo tương lai bền vững cho chủ hộ kinh doanh cá thể

Viên chức BHXH TP. Huế tuyên truyền chính sách BHXH bắt buộc cho chủ hộ kinh doanh cá thể.

Tiềm năng phát triển đối tượng lớn

Cả nước hiện có hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể đang góp phần quan trọng vào nền kinh tế Việt Nam. Theo quy định của Luật BHXH năm 2024, từ ngày 1/7/2025, nhóm chủ hộ kinh doanh có đăng ký và nộp thuế theo phương pháp kê khai chính thức thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Tại nhiều địa phương, cơ quan BHXH đã chủ động tổ chức hội nghị đối thoại, tư vấn trực tiếp, góp phần giúp chủ hộ kinh doanh hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và từng bước đồng thuận tham gia. Dù vậy, việc mở rộng BHXH đối với hộ kinh doanh vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức.

Báo cáo mới nhất của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) về việc mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh cho thấy, khu vực hộ kinh doanh hiện tạo việc làm cho khoảng 9 triệu lao động và đóng góp khoảng 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Tuy nhiên, mức độ tham gia BHXH của chủ hộ và người lao động trong khu vực này vẫn còn khá thấp dưới 5%, khiến đại đa số những người này không được bảo vệ trước các rủi ro trong cuộc sống. Việc Luật BHXH năm 2024 quy định mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc tới chủ hộ kinh doanh được xem là một bước tiến quan trọng nhằm từng bước đưa khu vực lao động phi chính thức tham gia vào hệ thống an sinh xã hội. Quy định này có tiềm năng mở rộng độ bao phủ BHXH tới hàng triệu lao động, đưa Việt Nam tiến gần hơn mục tiêu bao phủ đạt tỷ lệ 60% vào năm 2030 theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW.

Trên thực tế, nhận thức của một số hộ kinh doanh về chính sách BHXH còn hạn chế. Nhiều hộ kinh doanh cá thể còn nhiều băn khoăn về quy định đóng BHXH bắt buộc, nỗi lo thủ tục hành chính phức tạp, chưa hiểu rõ quyền lợi lâu dài hoặc lo ngại việc kinh doanh bấp bênh không đủ chi trả chi phí... Tuy vậy, khi được giải thích rõ về điều kiện tham gia, nhiều chủ hộ kinh doanh đã đăng ký bày tỏ sẵn sàng tham gia BHXH bắt buộc. Điều này cũng cho thấy niềm tin và truyền thông là những đòn bẩy then chốt để tăng việc tuân thủ.

Chị Trần Thị Mai, chủ một cửa hàng tạp hóa tại phường Thuận Hóa (TP Huế) chia sẻ, khi biết mình thuộc diện phải đóng BHXH bắt buộc, chị khá lo lắng vì thủ tục nhiều, trong khi bản thân ít tiếp xúc với công nghệ. Tuy nhiên, khi được cán bộ BHXH hướng dẫn, chị Mai thấy việc thực hiện khá đơn giản. Hàng tháng, chị Mai có thể tự đóng tại nhà. Nếu gặp khó khăn, vướng mắc thì đều được cán bộ chuyên quản BHXH hướng dẫn tận tình.

Đồng bộ các giải pháp để mở rộng diện bao phủ

Theo BHXH Việt Nam, đến hết năm 2025, cả nước có hơn 46.000 người là chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai đang tham gia BHXH bắt buộc.

Viên chức BHXH TP Đà Nẵng tư vấn, hỗ trợ người dân về thủ tục BHXH, BHYT.

Còn tại TP. Huế, tính đến tháng 2/2026, đã có 304 hộ kinh doanh cá thể đăng ký tham gia BHXH bắt buộc và đóng cho 304 người là chủ hộ. Điều đó cho thấy nhận thức của một số hộ kinh doanh về chính sách BHXH đã được nâng lên rõ rệt. Song qua rà soát của cơ quan BHXH, bên cạnh những trường hợp tham gia BHXH bắt buộc với tư cách chủ hộ, còn có một bộ phận đã và đang tham gia theo diện người lao động tại các doanh nghiệp, tổ chức. Đây là những trường hợp vừa là chủ hộ kinh doanh, vừa làm việc theo hợp đồng lao động. Ngoài ra, một số chủ hộ hiện đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hàng tháng nên không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo quy định.

Để đạt được kết quả này, BHXH TP. Huế cho biết, ngay từ giai đoạn chuẩn bị, cơ quan BHXH tăng cường tuyên truyền để chủ hộ hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và các quy định liên quan, đồng thời, chuẩn bị dữ liệu, thống kê các hộ thuộc diện tham gia. Bên cạnh đó, các hội nghị được tổ chức, thông báo được gửi đến từng hộ; viên chức cũng trực tiếp hướng dẫn đăng ký, hoàn thiện hồ sơ. Đặc biệt, BHXH TP Huế cũng phối hợp với chính quyền địa phương và các sở, ngành liên quan trong việc rà soát, vận động, đưa các chủ hộ kinh doanh tham gia BHXH theo quy định. "Mục tiêu vẫn là mong muốn các chủ hộ kinh doanh hiểu, đồng thuận và tự giác thực hiện. Bởi thực tế, chính sách BHXH là vô cùng cần thiết và hữu ích với mỗi người dân. Việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH là chủ trương đúng đắn, góp phần nâng cao phúc lợi xã hội và đảm bảo an sinh xã hội lâu dài", bà Bùi Thị Thu Lý, Phó Giám đốc BHXH TP. Huế chia sẻ.

Theo đánh giá của BHXH các địa phương việc mở rộng diện bao phủ BHXH đối với hộ kinh doanh đang trở thành một nội dung quan trọng trong lộ trình tiến tới BHXH toàn dân. Tuy nhiên, để các quy định của pháp luật về tham gia BHXH bắt buộc đối với hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh đi vào thực tiễn, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần tăng cường công tác truyền thông để nâng cao nhận thức của chủ hộ kinh doanh và người lao động về lợi ích của việc tham gia BHXH. Các tổ chức đoàn thể, hiệp hội ngành nghề và chính quyền địa phương tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin chính sách và hỗ trợ hộ kinh doanh tiếp cận sâu hơn với chính sách BHXH để từ đó chủ động tham gia. Bên cạnh đó, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực BHXH cũng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ hiệu quả cho hộ kinh doanh khi tra cứu thông tin, thực hiện thủ tục tham gia và theo dõi quá trình tham gia bảo hiểm xã hội của mình. Và nếu thực hiện tích hợp hệ thống đăng ký Thuế - BHXH sẽ giúp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian cho hộ kinh doanh.

Ngoài ra, một số chuyên gia cũng khuyến nghị cần nghiên cứu các chính sách hỗ trợ chuyển tiếp cho các hộ kinh doanh nhỏ hoặc mới đăng ký tham gia BHXH đơn cử như cơ chế đóng linh hoạt hoặc các chương trình hỗ trợ tài chính trong giai đoạn đầu.