 |
| Thị trường lao động khởi sắc, an sinh tiếp tục mở rộng trong quý I/2026. |
Niềm tin an sinh được củng cố
Thống kê cho thấy, hết quý I/2026, tổng số người tham gia BHXH đạt 21,66 triệu người, tương đương 45,2% lực lượng lao động trong độ tuổi. Mức tăng 15,1% so với cùng kỳ năm trước cho thấy niềm tin vào hệ thống an sinh đang được củng cố. Đây là chỉ báo quan trọng phản ánh sự phục hồi việc làm, thu nhập và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.
Trong tổng số người tham gia BHXH bắt buộc đạt 19,14 triệu người, tăng 12,1% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp chính thức tiếp tục mở rộng tuyển dụng, đồng thời công tác thanh tra, kiểm tra đóng bảo hiểm có chuyển biến tốt hơn. Khi lao động có hợp đồng tăng lên, chất lượng việc làm thường được cải thiện, kéo theo thu nhập ổn định và khả năng tiêu dùng của hộ gia đình.
Đáng chú ý hơn cả là BHXH tự nguyện đạt 2,52 triệu người, tăng mạnh 43,8%. Đây là tốc độ tăng rất cao, phản ánh hiệu quả của các chính sách hỗ trợ mức đóng, truyền thông cơ sở và nhu cầu tích lũy an sinh của lao động tự do. Nông dân, tiểu thương, người làm việc phi chính thức đang dần quan tâm hơn đến lương hưu, bảo hiểm y tế (BHYT) và an toàn tài chính dài hạn.
Ở chiều ngược lại, số người nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp trong quý I/2026 chỉ còn 123.811 người, giảm mạnh so với quý IV/2025 và cùng kỳ năm trước. Con số này cho thấy áp lực mất việc đã hạ nhiệt sau giai đoạn doanh nghiệp tái cơ cấu kéo dài. Các ngành sản xuất, thương mại và dịch vụ có dấu hiệu tuyển dụng trở lại, nhất là tại những trung tâm công nghiệp lớn.
Tuy nhiên, giảm hồ sơ thất nghiệp chưa đồng nghĩa mọi vấn đề đã được giải quyết. Một bộ phận lao động có thể chuyển sang việc làm tạm thời, thu nhập thấp hoặc rời thị trường lao động. Vì vậy, chỉ số thất nghiệp cần được nhìn cùng năng suất lao động, mức lương thực tế và thời gian làm việc. Nếu việc làm mới thiếu bền vững, sức chống chịu của người lao động vẫn còn khá mong manh.
Áp lực kỹ năng còn hiện hữu
Cơ cấu người nộp hồ sơ trợ cấp thất nghiệp cũng cho thấy vấn đề kỹ năng đáng lưu ý. Nhóm không có bằng cấp, chứng chỉ chiếm tới 60,6%, cao nhất trong các nhóm trình độ. Điều này phản ánh lao động giản đơn vẫn dễ bị thay thế khi doanh nghiệp tự động hóa hoặc cắt giảm chi phí. Những người thiếu kỹ năng thường khó quay lại thị trường với mức lương tốt và ổn định.
Trong khi đó, lao động có trình độ đại học trở lên chiếm 19,3% số hồ sơ thất nghiệp. Tỷ lệ này cho thấy nhóm có bằng cấp cao cũng chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Nhiều doanh nghiệp hiện không chỉ tuyển bằng cấp mà yêu cầu năng lực số, ngoại ngữ, quản trị dữ liệu và kỹ năng thích ứng. Nếu đào tạo chậm đổi mới, nguy cơ lệch pha cung cầu sẽ kéo dài.
| Tính chung quý I/2026, có 120.287 người được ra quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp; gần 497 nghìn lượt người được tư vấn; hơn 22 nghìn người được giới thiệu việc làm; và 5.827 người được hỗ trợ học nghề. Những con số này cho thấy hệ thống dịch vụ việc làm đang chuyển từ chi trả thụ động sang hỗ trợ tái hòa nhập thị trường lao động chủ động hơn. |
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội, điểm sáng lớn nhất hiện nay là phạm vi bao phủ an sinh mở rộng nhanh, đặc biệt ở khu vực phi chính thức. Tuy nhiên, bà cho rằng thách thức nằm ở chất lượng việc làm và khả năng nâng kỹ năng cho lao động trung niên, lao động phổ thông. Nếu không đầu tư đào tạo lại mạnh mẽ, tăng trưởng việc làm sẽ thiếu bền vững trong các năm tới.
“Việc ra đời của Sàn giao dịch việc làm quốc gia là rất quan trọng. Đây sẽ là kênh thông tin chính thống, giúp người lao động tiếp cận cơ hội việc làm phù hợp nhanh hơn, minh bạch hơn. Còn doanh nghiệp thì giảm được chi phí tuyển dụng và mở rộng nguồn ứng viên trên phạm vi cả nước. Cùng với đó, cơ quan quản lý có thêm công cụ dự báo, xây dựng chính sách sát thực tiễn”, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương đánh giá.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, sàn giao dịch việc làm quốc gia là một thiết chế quản trị thị trường lao động dựa trên dữ liệu tập trung, liên thông và tin cậy. Tuy nhiên, để kỳ vọng trở thành hiện thực, yếu tố quyết định vẫn là sự tham gia đồng bộ của địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Do đó “cầu nối” này cần thực sự được vận hành hiệu quả để không chỉ hỗ trợ tuyển dụng mà còn góp phần hoàn thiện chính sách lao động ở tầm quốc gia, trở thành cầu nối bền vững giữa doanh nghiệp và người lao động.
Từ bức tranh quý I/2026, có thể thấy thị trường lao động Việt Nam đang đi đúng hướng nhưng chưa thể chủ quan. “Ưu tiên sắp tới nên là mở rộng BHXH, đồng thời thúc đẩy đào tạo kỹ năng số, kết nối cung cầu nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp tạo việc làm chất lượng. Khi an sinh tốt và năng suất tăng, tăng trưởng mới thực sự bền vững”, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương nhấn mạnh.
