Đột quỵ và những nỗi lo

TS.BS. Trần Chí Cường chia sẻ tại tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc – Kiến tạo trụ cột an sinh bền vững”. Ảnh: TĐ

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chóng, việc phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đặt ra nhiều vấn đề cấp bách. Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, TS.BS. Trần Chí Cường, Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch thần kinh Việt Nam, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, phân tích những khoảng trống trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và yêu cầu xây dựng hệ sinh thái y tế gắn với an sinh bền vững.

Phóng viên: Thưa bác sĩ, tại Tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc – Kiến tạo trụ cột an sinh bền vững” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức ngày 29/10, bác sĩ đã đề cập đến gánh nặng đột quỵ ở người cao tuổi. Vì sao đây là vấn đề cần được nhìn nhận rộng hơn phạm vi điều trị y tế?

TS.BS. Trần Chí Cường: Đột quỵ là một trong những vấn đề sức khỏe rất đáng quan tâm khi Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số. Tuổi càng cao, nguy cơ mắc các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch càng tăng. Đây đều là những yếu tố liên quan đến nguy cơ đột quỵ.

Việt Nam hiện có hơn 14 triệu người trên 60 tuổi. Mỗi năm, cả nước ghi nhận hơn 200.000 trường hợp đột quỵ, phần lớn là người cao tuổi. Đây là nhóm chịu tác động trực tiếp từ quá trình già hóa dân số và cũng tạo áp lực lớn lên hệ thống khám chữa bệnh.

Điều đáng nói là hậu quả của đột quỵ không chỉ nằm ở tỷ lệ tử vong. Một số bệnh nhân được cứu sống nhưng phải đối mặt với những di chứng kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng vận động, giao tiếp, nhận thức và sinh hoạt hằng ngày.

Trong thực tế điều trị, chúng tôi gặp không ít trường hợp người bệnh sau đột quỵ không còn khả năng tự chăm sóc. Họ cần người thân hỗ trợ ăn uống, vệ sinh, đi lại, tái khám và phục hồi chức năng. Có những gia đình phải bố trí một người nghỉ làm hoặc giảm thời gian lao động để chăm sóc người bệnh.

Như vậy, một ca đột quỵ có thể tạo ra nhiều tầng chi phí. Đầu tiên là chi phí cấp cứu và điều trị chuyên sâu; tiếp theo là thuốc men, tái khám, phục hồi chức năng; cuối cùng là chi phí chăm sóc dài hạn và thu nhập bị mất đi của người bệnh hoặc người thân.

Vì vậy, nếu chỉ tính chi phí nằm viện thì chưa phản ánh đầy đủ gánh nặng kinh tế của đột quỵ. Đây là vấn đề cần được đặt trong tổng thể chính sách y tế, bảo hiểm y tế và an sinh xã hội.

Phóng viên: Tại Tọa đàm, bác sĩ đề cập chi phí điều trị một trường hợp đột quỵ và biến cố tim mạch có thể trên dưới 100 triệu đồng. Con số này cho thấy điều gì về áp lực tài chính đối với các gia đình?

TS.BS. Trần Chí Cường: Cần hiểu rằng chi phí điều trị phụ thuộc vào tình trạng bệnh, mức độ tổn thương, phương pháp điều trị, thời gian nằm viện và các bệnh lý đi kèm. Không phải bệnh nhân nào cũng có mức chi phí giống nhau.

Chi phí điều trị một trường hợp đột quỵ có thể trên dưới 100 triệu đồng. Ảnh: BV

Tuy nhiên, với những trường hợp nặng phải điều trị chuyên sâu, chi phí có thể rất lớn. Đối với những gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, khoản chi này có thể là một áp lực nhưng vẫn có khả năng xoay xở. Ngược lại, với những gia đình có thu nhập trung bình hoặc thấp, một biến cố sức khỏe nghiêm trọng có thể làm đảo lộn toàn bộ đời sống kinh tế.

Đáng lo hơn là sau khi xuất viện, người bệnh vẫn cần được chăm sóc. Nếu có di chứng vận động, bệnh nhân phải tập phục hồi chức năng trong thời gian dài. Nếu không được phục hồi đúng cách, khả năng độc lập trong sinh hoạt có thể bị hạn chế.

Đây là lý do chúng ta cần nhìn nhận bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội và các chính sách hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi trong mối liên hệ với nhau. Bảo hiểm y tế giúp chia sẻ một phần chi phí khám, chữa bệnh theo phạm vi và mức hưởng quy định, nhưng nhu cầu chăm sóc sau điều trị còn rộng hơn rất nhiều.

Một người cao tuổi được cứu sống nhưng không có điều kiện phục hồi chức năng, không có người chăm sóc hoặc không đủ khả năng chi trả các dịch vụ cần thiết thì chất lượng sống vẫn bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Phóng viên: Có thể nói, thành công của điều trị đột quỵ không nên chỉ được đo bằng việc cứu sống bệnh nhân mà còn phải tính đến khả năng phục hồi và tái hòa nhập cuộc sống?

TS.BS. Trần Chí Cường: Đúng vậy. Mục tiêu của điều trị không chỉ là giúp bệnh nhân vượt qua giai đoạn nguy hiểm mà còn phải cố gắng bảo tồn tối đa chức năng thần kinh, hạn chế di chứng và giúp người bệnh có thể trở lại cuộc sống bình thường ở mức cao nhất có thể.

Trong điều trị đột quỵ, thời gian là yếu tố đặc biệt quan trọng. Khi bệnh nhân được nhận diện sớm, đưa đến cơ sở y tế có khả năng chẩn đoán và điều trị phù hợp, cơ hội can thiệp hiệu quả sẽ được cải thiện.

Nhưng sau giai đoạn cấp cứu, người bệnh vẫn cần một quá trình chăm sóc liên tục. Phục hồi chức năng cần được triển khai phù hợp với tình trạng từng người, có sự phối hợp giữa bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và gia đình.

Chúng ta cần thay đổi cách tiếp cận: không chỉ đầu tư cho khâu cấp cứu mà phải đầu tư cho toàn bộ hành trình chăm sóc người bệnh.

Nếu làm tốt công tác dự phòng, chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời và phục hồi chức năng, chúng ta không chỉ cải thiện kết quả điều trị mà còn giảm được nhiều chi phí xã hội trong dài hạn.

Phóng viên: Việt Nam đang quan tâm phát triển viện dưỡng lão và các dịch vụ dành cho người cao tuổi. Tuy nhiên, từ thực tiễn điều trị, bác sĩ nhìn nhận thế nào về mối liên kết giữa cơ sở dưỡng lão với hệ thống y tế?

TS.BS. Trần Chí Cường: Theo tôi, đây là vấn đề rất quan trọng. Chúng ta không thể phát triển viện dưỡng lão chỉ theo mô hình lưu trú, nghỉ ngơi, ăn uống và sinh hoạt. Người cao tuổi thường có nhiều bệnh lý nền, có người cần theo dõi huyết áp, tim mạch, tiểu đường; có người từng bị đột quỵ và phải phục hồi chức năng; cũng có người suy giảm khả năng vận động, cần được chăm sóc đặc biệt.

Vì vậy, một mô hình chăm sóc người cao tuổi hiệu quả phải có nền tảng y tế.

Tôi cho rằng cần phân tầng rõ các mô hình chăm sóc. Người cao tuổi còn khỏe mạnh có thể sử dụng dịch vụ sinh hoạt, nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe định kỳ. Người có bệnh mạn tính cần được theo dõi thường xuyên. Người sau đột quỵ hoặc có di chứng nặng cần đội ngũ chuyên môn về phục hồi chức năng, điều dưỡng và chăm sóc dài hạn.

TS.BS. Trần Chí Cường giới thiệu sách phòng chống đột quỵ. Ảnh: TĐ

Không phải cơ sở dưỡng lão nào cũng cần xây dựng một bệnh viện bên cạnh, nhưng nhất thiết phải có cơ chế liên kết với các cơ sở y tế để xử trí khi phát sinh tình huống khẩn cấp.

Một hệ thống chăm sóc tốt phải bảo đảm người cao tuổi được theo dõi liên tục, được chuyển đến bệnh viện đúng lúc và được tiếp tục phục hồi sau điều trị.

Nếu thiếu sự liên kết này, viện dưỡng lão sẽ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu chăm sóc thực tế của người cao tuổi, đặc biệt là nhóm có bệnh lý phức tạp.

Phóng viên: Bác sĩ từng đề cập tình trạng thiếu hụt nhân lực điều dưỡng lão khoa, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng. Đây có phải là một trong những điểm nghẽn lớn nhất khi phát triển kinh tế bạc?

TS.BS. Trần Chí Cường: Tôi cho rằng đây là một điểm nghẽn rất đáng quan tâm.

Chúng ta thường nói đến đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng bệnh viện, trung tâm dưỡng lão, mua sắm trang thiết bị hiện đại. Nhưng nếu không có con người thì những cơ sở đó khó vận hành hiệu quả.

Đối với người bệnh sau đột quỵ, phục hồi chức năng là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì và chuyên môn. Người bệnh có thể cần tập vận động, cải thiện khả năng giữ thăng bằng, tập giao tiếp và từng bước lấy lại các hoạt động sinh hoạt cơ bản.

Những công việc này không thể chỉ giao cho người thân trong gia đình nếu không có hướng dẫn chuyên môn. Cần có đội ngũ kỹ thuật viên vật lý trị liệu, chuyên viên phục hồi chức năng và điều dưỡng được đào tạo phù hợp.

Trong khi đó, nhu cầu chăm sóc người cao tuổi sẽ tiếp tục tăng khi cơ cấu dân số thay đổi. Điều này đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải quan tâm hơn đến những ngành nghề liên quan đến lão khoa, điều dưỡng và chăm sóc dài hạn.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, chúng tôi nhận thấy nhu cầu rất lớn về nhân lực phục hồi chức năng và điều dưỡng. Đây cũng là một trong những định hướng cần chuẩn bị để đáp ứng nhu cầu chăm sóc người bệnh trong thời gian tới.

Tôi nghĩ kinh tế bạc không chỉ tạo ra thị trường cho các sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi mà còn mở ra nhu cầu việc làm mới. Nếu được đào tạo bài bản, đội ngũ chăm sóc người cao tuổi sẽ trở thành một lực lượng lao động quan trọng của nền kinh tế.

Phóng viên: Từ thực tiễn hoạt động của Bệnh viện S.I.S Cần Thơ, bác sĩ đánh giá thế nào về khả năng tiếp cận dịch vụ điều trị đột quỵ chuyên sâu của người dân Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay?

TS.BS. Trần Chí Cường: Trước đây, người dân Đồng bằng sông Cửu Long gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận các kỹ thuật điều trị đột quỵ chuyên sâu. Một số trường hợp phải chuyển lên TP. Hồ Chí Minh hoặc các trung tâm y tế lớn, trong khi đột quỵ là bệnh lý rất nhạy cảm với thời gian.

Việc đưa các kỹ thuật và hệ thống trang thiết bị hiện đại về Cần Thơ có ý nghĩa quan trọng trong việc rút ngắn khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế chuyên sâu.

Trong hơn 7 năm hoạt động, Bệnh viện S.I.S Cần Thơ đã tiếp nhận và điều trị hơn 1 triệu lượt bệnh nhân. Riêng năm 2025, bệnh viện ghi nhận gần 12.000 ca cấp cứu đột quỵ. Những con số này cho thấy nhu cầu rất lớn về cấp cứu và điều trị chuyên sâu tại khu vực.

Qua kinh nghiệm từng đi và giao lưu với các chuyên gia nhiều nước trong khu vực cũng như trên toàn thế giới, kể cả các nước phát triển, Việt Nam chúng ta hiện nay đã phát triển được gần như tất cả các công nghệ về chẩn đoán, về điều trị đột quỵ. Có nghĩa là ở Mỹ, ở Canada, ở Pháp, ở Đức có những công nghệ gì, phương pháp gì thì Việt Nam chúng ta làm được, và ở một số khía cạnh thậm chí làm còn tốt hơn.

Tuy nhiên, một bệnh viện không thể giải quyết toàn bộ bài toán đột quỵ cho một vùng dân cư rộng lớn. Cần xây dựng mạng lưới phối hợp giữa các bệnh viện, cơ sở y tế tuyến dưới và hệ thống cấp cứu tại cộng đồng.

Người dân cần biết cách nhận diện dấu hiệu đột quỵ, cơ sở y tế cần có khả năng sàng lọc và chuyển tuyến phù hợp, còn những trung tâm chuyên sâu phải sẵn sàng tiếp nhận và điều trị.

Mục tiêu cuối cùng là đưa. cơ hội điều trị đến gần người dân hơn, không để khoảng cách địa lý trở thành rào cản đối với khả năng được cứu chữa.

Bệnh nhân khám bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ. Ảnh: BV

Phóng viên: Vậy theo bác sĩ, cần những chính sách gì để kết nối bệnh viện, viện dưỡng lão, phục hồi chức năng và dịch vụ chăm sóc tại nhà thành một hệ sinh thái thống nhất?

TS.BS. Trần Chí Cường: Tôi nghĩ cần bắt đầu từ việc xác định rõ vai trò của từng thành phần trong hệ thống.

Bệnh viện chuyên sâu có nhiệm vụ điều trị những trường hợp nguy kịch, phức tạp. Y tế cơ sở cần đảm nhiệm vai trò quản lý sức khỏe, theo dõi bệnh mạn tính và phát hiện sớm nguy cơ. Các trung tâm phục hồi chức năng giúp người bệnh cải thiện khả năng vận động và sinh hoạt. Cơ sở dưỡng lão và dịch vụ chăm sóc tại nhà hỗ trợ những người không còn đủ khả năng tự chăm sóc.

Các thành phần này cần có sự kết nối, chia sẻ thông tin và phối hợp chuyên môn.

Về chính sách, cần quan tâm đến cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế, hỗ trợ phục hồi chức năng và các dịch vụ chăm sóc dài hạn. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi, nhưng phải đi cùng tiêu chuẩn chất lượng và cơ chế giám sát.

Nếu chúng ta nghĩ rằng là dịch vụ 5 sao, nhà hàng, khách sạn nghỉ dưỡng đầy đủ nhưng chúng ta quên y tế trong viện dưỡng lão thì vẫn chưa ổn. Bên cạnh hạ tầng, nguồn nhân lực cũng là thách thức cần giải quyết.

Một vấn đề khác là khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân. Không thể để kinh tế bạc chỉ phát triển thành thị trường dành cho nhóm người cao tuổi có thu nhập cao. Những người có thu nhập trung bình và thấp, người sống ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa cũng cần được tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Tôi cho rằng sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở y tế, bảo hiểm và cộng đồng là điều kiện cần thiết để hình thành hệ sinh thái này.

Phóng viên: Nếu phải lựa chọn một ưu tiên trong giai đoạn hiện nay để giảm gánh nặng đột quỵ và bảo đảm an sinh cho người. cao tuổi, bác sĩ sẽ chọn vấn đề gì?

TS.BS. Trần Chí Cường: Theo tôi, ưu tiên trước hết vẫn là dự phòng và phát hiện sớm.

Chúng ta không nên đợi đến khi người bệnh bị đột quỵ mới bắt đầu quan tâm đến sức khỏe của họ. Cần kiểm soát tốt những yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh lý tim mạch; đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ.

Người dân cần được tiếp cận thông tin sức khỏe chính xác, dễ hiểu và có khả năng thực hiện trong đời sống hằng ngày.

Bên cạnh đó, phải chuẩn bị hệ thống cấp cứu, điều trị và phục hồi chức năng đủ năng lực. Đây là một chuỗi liên tục, không thể tách rời.

Nếu chúng ta giúp người cao tuổi giảm nguy cơ mắc bệnh, được điều trị kịp thời và phục hồi tốt hơn, họ sẽ có thêm cơ hội duy trì cuộc sống độc lập, giảm phụ thuộc vào người thân.

Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của an sinh xã hội trong bối cảnh già hóa dân số: không chỉ hỗ trợ khi người dân gặp khó khăn mà còn tạo điều kiện để họ sống khỏe mạnh, chủ động và có chất lượng.

Kinh tế bạc sẽ không thể phát triển bền vững nếu thiếu nền tảng sức khỏe. Người cao tuổi phải được chăm sóc tốt thì mới có thể tiếp tục tham gia vào đời sống gia đình, xã hội và đóng góp những giá trị của mình.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bác sĩ!