Kiểm soát giá thuốc, tránh lợi dụng cơ chế công bố sau để “đẩy giá”

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 7.

Làm rõ ngoại lệ công bố giá thuốc sau khi bán ra thị trường

Sáng ngày 21/10, thảo luận tại Tổ 7 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh Bắc Ninh, Lâm Đồng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, các đại biểu tập trung góp ý về cơ chế quản lý giá thuốc và quy định đấu thầu thuốc.

Góp ý về nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Dược, đại biểu Leo Thị Lịch (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh) cho rằng, việc cho phép một số trường hợp công bố giá bán buôn thuốc dự kiến sau khi đã bán lô thuốc đầu tiên ra thị trường là nội dung mới, có thể tạo sự linh hoạt trong quản lý giá thuốc nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ thiếu bình đẳng giữa các tổ chức, doanh nghiệp kinh doanh dược phẩm.

Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc tính cần thiết, phù hợp của quy định. Trường hợp giữ nguyên phương án dự thảo, cần bổ sung giải trình về cơ sở đề xuất chính sách và các tiêu chí xác định trường hợp đặc thù được áp dụng cơ chế này.

Đồng thời, Chính phủ cần có biện pháp và chế tài tăng cường quản lý, kiểm soát giá bán buôn thuốc, bảo đảm minh bạch, công bằng trong quá trình thực hiện, tránh tình trạng lợi dụng chính sách vì lợi ích riêng, chẳng hạn “đẩy giá” trước khi công bố giá bán buôn dự kiến.

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, các quy định về thời điểm công bố giá bán buôn thuốc dự kiến tại khoản 1 và khoản 14 Điều 4 dự thảo Luật cần được thiết kế thống nhất.

Theo đại biểu, quy định sửa đổi khoản 45 Điều 2 Luật Dược xác định việc công bố giá bán buôn thuốc dự kiến được thực hiện sau khi thuốc được sản xuất hoặc nhập khẩu và trước khi bán lô thuốc đầu tiên ra thị trường. Tuy nhiên, điểm b khoản 3 Điều 107 lại cho phép một số trường hợp công bố giá sau khi đã bán lô thuốc đầu tiên.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, các quy định về thời điểm công bố giá bán buôn thuốc dự kiến cần được thiết kế thống nhất.

Đại biểu thống nhất với chủ trương cho phép áp dụng ngoại lệ trong những trường hợp thực sự cần thiết nhằm bảo đảm khả năng cung ứng thuốc, đáp ứng yêu cầu điều trị. Tuy nhiên, nếu không xác định rõ tiêu chí và thời hạn áp dụng ngoại lệ, quy định có thể dẫn đến cách hiểu thiếu thống nhất, đồng thời làm giảm hiệu quả kiểm soát giá thuốc và tính minh bạch của thông tin giá trên thị trường.

Từ đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 45 Điều 2 theo hướng xác định công bố giá trước khi bán lô thuốc đầu tiên là nguyên tắc chung, đồng thời dẫn chiếu rõ trường hợp ngoại lệ tại khoản 3 Điều 107.

Đối với trường hợp được công bố giá sau, cần quy định nguyên tắc chỉ áp dụng khi thực sự cần thiết để bảo đảm cung ứng thuốc; giao Chính phủ quy định cụ thể các trường hợp được áp dụng, thời hạn hoàn thành công bố và trách nhiệm kiểm tra, giám sát.

Đại biểu cũng nhấn mạnh cần phân biệt rõ trường hợp được miễn công bố giá với trường hợp được công bố giá sau. Đối với trường hợp công bố sau, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công bố trong thời hạn quy định và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin giá.

Giải trình thêm về nội dung sửa đổi Luật Dược, theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, các quy định liên quan đến quản lý giá thuốc và trang thiết bị y tế được xây dựng theo yêu cầu chỉ đạo của Chính phủ nhằm giải quyết những vấn đề thực tiễn. Trong quá trình xây dựng, cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu ý kiến góp ý của Thanh tra Chính phủ, Ủy ban Kiểm tra Trung ương và Bộ Công an để bảo đảm tính chặt chẽ khi thể chế hóa chính sách.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho hay, các quy định liên quan đến quản lý giá thuốc và trang thiết bị y tế được xây dựng theo yêu cầu chỉ đạo của Chính phủ nhằm giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Đối với việc công bố giá bán buôn thuốc dự kiến trước hay sau khi bán lô thuốc đầu tiên, Bộ trưởng cho biết Bộ Y tế sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, làm rõ hơn các trường hợp đặc biệt được áp dụng cơ chế công bố sau.

Các trường hợp có thể được xem xét gồm tình huống cấp bách về dịch bệnh, thuốc phải nhập khẩu trực tiếp từ nước ngoài trong trường hợp cấp bách hoặc thuốc điều trị bệnh hiếm, thuốc đặc thù khó tìm nguồn cung, như một số thuốc điều trị rắn cắn...

Bộ trưởng nhấn mạnh cơ quan soạn thảo sẽ bổ sung các nguyên tắc xác định trường hợp đặc biệt nhằm hạn chế nguy cơ lợi dụng, lạm dụng chính sách.

Xem xét quy định riêng về đấu thầu thuốc

Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) đặt ra là cơ chế đấu thầu thuốc trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Nhắc lại những khó khăn về thuốc, vật tư y tế, sinh phẩm và thiết bị y tế từng phát sinh sau dịch Covid-19, đại biểu cho rằng việc đưa các quy định về thuốc vào Luật Đấu thầu đặt ra yêu cầu xem xét tính phù hợp giữa quy định chung về đấu thầu với đặc thù của lĩnh vực dược phẩm.

Theo đại biểu, Luật Đấu thầu điều chỉnh chung đối với nhiều loại tài sản, hàng hóa và gói thầu, trong khi thuốc có những đặc thù riêng về nguồn cung, yêu cầu điều trị và phương thức mua sắm. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu khả năng chuyển các quy định về đấu thầu thuốc sang Luật Dược nếu quá trình thảo luận dự án Luật Đấu thầu cho thấy vẫn còn những vướng mắc cần xử lý.

Đại biểu gợi ý có thể nghiên cứu quy định một chương riêng về đấu thầu thuốc và sử dụng ngân sách nhà nước, trong đó làm rõ các cơ chế như chỉ định thầu, đấu thầu trong trường hợp đặc biệt và đấu thầu tập trung. Theo đại biểu, cách tiếp cận này có thể giúp quy định cụ thể, rõ ràng hơn về quy trình, qua đó hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho các địa phương.

Giải trình về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, trong quá trình xây dựng và sửa đổi Luật Đấu thầu, Bộ Y tế đã lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là các cơ sở y tế, để xác định những khó khăn trong mua sắm, đấu thầu thuốc và vật tư y tế sau dịch Covid-19.

Theo Bộ trưởng, khi sửa đổi Luật Đấu thầu năm 2023, cơ quan soạn thảo cũng đã cân nhắc về mặt kỹ thuật việc xây dựng một chương riêng cho lĩnh vực y tế. Tuy nhiên, đấu thầu là nội dung liên quan xuyên suốt toàn bộ luật, trong khi chỉ một số quy định chuyên sâu cần có cơ chế riêng cho y tế. Phương án này đã được Quốc hội thống nhất khi ban hành Luật Đấu thầu sửa đổi.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, qua rà soát trong quá trình sửa đổi lần này, Bộ Y tế nhận thấy những vướng mắc pháp lý trong mua sắm thuốc, vật tư y tế về cơ bản đã được tháo gỡ sau khi Luật Đấu thầu năm 2023 có hiệu lực từ năm 2024.

Những khó khăn còn lại chủ yếu liên quan đến nguồn cung trên thị trường thế giới hạn chế hoặc mức giá dự thầu thấp khiến không có nhà thầu tham gia. Bộ Y tế sẽ tiếp tục rà soát, nếu phát sinh vấn đề pháp lý cần xử lý sẽ nghiên cứu, đề xuất giải pháp.