Chăm sóc răng miệng, nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi

Chăm sóc răng miệng giúp cuộc sống người cao tuổi chất lượng hơn. Ảnh: Thanh Giang

Trong bối cảnh dân số già hóa, phát triển các dịch vụ nha khoa chuyên sâu, chăm sóc dự phòng và kết nối với hệ thống an sinh đang mở ra hướng tiếp cận mới cho lĩnh vực kinh tế bạc.

Từ sức khỏe răng miệng đến chất lượng sống

Ăn uống ngon miệng, nhai thuận lợi và giao tiếp tự tin là những nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, các chức năng này thường suy giảm do mất răng, viêm nướu, bệnh nha chu, khô miệng hoặc sử dụng hàm giả không phù hợp. Những vấn đề tưởng chừng chỉ liên quan đến khoang miệng có thể kéo theo nhiều hệ lụy đối với dinh dưỡng, sức khỏe thể chất và đời sống tinh thần.

Theo TS.BSCKII Cao Hữu Tiến, Trưởng khoa Răng Hàm Mặt Bệnh viện Lê Văn Thịnh (TP. Hồ Chí Minh), sức khỏe răng miệng có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe toàn thân, đặc biệt ở người cao tuổi có nhiều bệnh lý đi kèm. Khi khả năng ăn nhai suy giảm, người bệnh thường thay đổi khẩu phần, lựa chọn thức ăn mềm, dễ nuốt và có nguy cơ không được cung cấp đầy đủ dưỡng chất. Tình trạng này kéo dài có thể ảnh hưởng đến thể trạng, khả năng vận động và chất lượng sống.

Đáng chú ý, tỷ lệ người cao tuổi không còn răng có thể lên tới 78%. Trong khi đó, thói quen khám nha khoa định kỳ chưa được duy trì ở nhiều người. Không ít trường hợp chỉ đến cơ sở y tế khi đau nhức hoặc xuất hiện biến chứng, bỏ qua giai đoạn dự phòng và phát hiện sớm.

Một quan niệm khá phổ biến là mất răng khi tuổi cao là điều khó tránh khỏi, hoặc khi đã nhổ hết răng thì không còn cần chăm sóc khoang miệng. Thực tế, người sử dụng hàm giả vẫn cần vệ sinh hàm, chăm sóc mô nướu và kiểm tra nha khoa định kỳ. Hàm giả không phù hợp có thể gây đau, tổn thương niêm mạc, làm giảm khả năng ăn nhai.

Bên cạnh đó, quá trình lão hóa có thể làm suy giảm chức năng tuyến nước bọt, gây khô miệng; niêm mạc miệng trở nên mỏng, kém đàn hồi, trong khi nguy cơ sâu răng chân răng và bệnh nha chu cũng tăng lên. Một số loại thuốc điều trị bệnh mạn tính còn có thể gây khô miệng, ảnh hưởng đến sức khỏe khoang miệng.

Với người cao tuổi mắc bệnh mạn tính, nằm viện hoặc hạn chế vận động, việc vệ sinh răng miệng càng cần được chú trọng. Suy giảm khả năng vận động tay khiến nhiều người gặp khó khăn khi sử dụng bàn chải. Nếu không được hỗ trợ, mảng bám dễ tích tụ, làm tăng nguy cơ viêm nướu và các bệnh lý khác.

Do đó, chăm sóc răng miệng cần được xem là một phần của chăm sóc sức khỏe toàn diện. Bên cạnh bác sĩ nha khoa, bác sĩ điều trị, điều dưỡng, nhân viên chăm sóc và gia đình đều có vai trò trong theo dõi, phát hiện sớm và hỗ trợ người cao tuổi duy trì vệ sinh khoang miệng.

Phát triển nha khoa chuyên sâu, mở rộng khả năng tiếp cận

Nhu cầu chăm sóc răng miệng ngày càng đa dạng, từ điều trị bệnh lý, phục hồi chức năng ăn nhai đến dự phòng và cải thiện trải nghiệm khám chữa bệnh. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn, đầu tư trang thiết bị và tổ chức dịch vụ phù hợp với từng nhóm người bệnh.

Tại TP. Hồ Chí Minh, cuối tháng 3/2026, Bệnh viện Lê Văn Thịnh đưa vào hoạt động Trung tâm Nha khoa kỹ thuật cao và chuyên sâu. Đây là kết quả của quá trình đầu tư, phát triển chuyên môn, đồng thời góp phần cụ thể hóa định hướng tổ chức hệ thống y tế theo chiến lược “đa tầng – đa cực – đa trung tâm”.

Bệnh viện Lê Văn Thịnh đưa vào hoạt động Trung tâm Nha khoa kỹ thuật cao và chuyên sâu. Ảnh: Thanh Giang

Trung tâm hướng đến nâng cao năng lực điều trị, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chất lượng cao cho người dân khu vực phía Đông TP. Hồ Chí Minh và các địa bàn lân cận. Theo định hướng này, các trung tâm chuyên sâu có vai trò dẫn dắt chuyên môn, đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, trong khi người dân có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ gần nơi sinh sống, góp phần giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến trên.

Đối với người cao tuổi, sự phát triển của các trung tâm nha khoa chuyên sâu tạo điều kiện tiếp cận những kỹ thuật phục hình, cấy ghép răng, điều chỉnh hàm giả và ứng dụng công nghệ trong chẩn đoán, điều trị. Qua đó, người bệnh có thể cải thiện khả năng ăn nhai, duy trì sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tuy nhiên, theo TS.BSCKII Cao Hữu Tiến, không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp kỹ thuật cao. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phải căn cứ vào tình trạng răng miệng, bệnh nền, khả năng vận động, nhu cầu và điều kiện kinh tế của người bệnh. Nhiều vấn đề có thể được cải thiện thông qua khám định kỳ, điều trị dự phòng, vệ sinh đúng cách và điều chỉnh hàm giả.

Vì vậy, cùng với đầu tư các trung tâm chuyên sâu, cần củng cố chăm sóc ban đầu, tăng cường tư vấn và phát hiện sớm tại cơ sở y tế gần dân. Sự kết nối giữa các tuyến điều trị sẽ giúp người cao tuổi tiếp cận dịch vụ phù hợp, hạn chế tình trạng bệnh tiến triển nặng mới đi khám.

Chăm sóc răng miệng thúc đẩy kinh tế bạc phát triển

Già hóa dân số đang làm thay đổi nhu cầu chăm sóc sức khỏe và sử dụng dịch vụ xã hội. Người cao tuổi không chỉ mong muốn sống lâu hơn mà còn có nhu cầu duy trì khả năng vận động, ăn uống, giao tiếp và tự chủ trong sinh hoạt. Vì vậy, các dịch vụ giúp bảo tồn chức năng cơ thể, hạn chế suy giảm sức khỏe và nâng cao chất lượng sống ngày càng có ý nghĩa.

Trong hệ sinh thái kinh tế bạc, chăm sóc răng miệng là lĩnh vực có tiềm năng phát triển. Nhu cầu không chỉ dừng ở điều trị sâu răng, nhổ răng hay phục hình mà còn bao gồm nha khoa dự phòng, chăm sóc nha chu, vệ sinh hàm giả, phục hồi chức năng ăn nhai và hỗ trợ vệ sinh răng miệng tại nhà.

Từ nhu cầu này, các cơ sở nha khoa có thể phát triển mô hình chăm sóc liên tục, phối hợp với bệnh viện đa khoa, cơ sở phục hồi chức năng, đơn vị chăm sóc tại nhà và cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Thay vì chỉ cung cấp dịch vụ tại một thời điểm, mô hình liên kết sẽ hỗ trợ người bệnh từ phát hiện vấn đề, điều trị đến phục hồi và theo dõi sức khỏe răng miệng.

Với người cao tuổi còn khả năng tự chăm sóc, việc hướng dẫn vệ sinh răng miệng, lựa chọn bàn chải phù hợp, làm sạch hàm giả và duy trì lịch khám định kỳ có thể giúp phòng ngừa nhiều bệnh lý. Người hạn chế vận động có thể cần dụng cụ hỗ trợ hoặc bàn chải điện; trong khi người bệnh nằm viện, cần chăm sóc dài hạn phải được hỗ trợ thường xuyên bởi nhân viên y tế, người chăm sóc và gia đình.

Một yêu cầu quan trọng khác là khả năng chi trả. Nếu chỉ tập trung vào các kỹ thuật chuyên sâu có chi phí cao, người cao tuổi thu nhập trung bình, người sống một mình hoặc cần chăm sóc thường xuyên có thể gặp khó khăn khi tiếp cận. Vì vậy, bên cạnh dịch vụ điều trị chuyên sâu, cần phát triển các giải pháp dự phòng, tư vấn và chăm sóc cơ bản với chi phí phù hợp.