Giảm thủ tục, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người hưởng lương hưu

Cán bộ BHXH hỗ trợ người cao tuổi tại Hà Nội làm thủ tục ủy quyền nhận lương hưu tại nhà.

Đơn giản hóa thủ tục, tháo gỡ những bất cập trong thực tiễn

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH được đưa ra thảo luận với nhiều đề xuất liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH. Trọng tâm của lần sửa đổi là tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số và hoàn thiện cơ chế bảo vệ người thụ hưởng.

Theo dự thảo Chính phủ trình Quốc hội, cơ quan soạn thảo đề xuất bãi bỏ 25 điều của Luật BHXH năm 2024 liên quan đến hồ sơ, thủ tục, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm tạo điều kiện điều chỉnh linh hoạt theo thực tiễn. Việc cắt giảm thành phần hồ sơ sẽ gắn với khả năng khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin đã được cơ quan chức năng quản lý.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất sửa đổi quy định về ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH, một thủ tục tưởng chừng đơn giản nhưng đã phát sinh không ít vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Theo điểm d khoản 2 Điều 10 Luật BHXH năm 2024, văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và các chế độ khác có hiệu lực tối đa 12 tháng kể kể ngày xác lập việc ủy quyền và phải được chứng thực theo quy định.

Quy định này nhằm bảo đảm tính pháp lý trong quá trình chi trả, song cũng đặt ra yêu cầu người thụ hưởng phải thực hiện lại thủ tục khi hết thời hạn ủy quyền. Đối với người cao tuổi, người sức khỏe yếu hoặc gặp khó khăn trong đi lại, việc phải định kỳ hoàn thiện giấy tờ có thể gây thêm bất tiện, nhất là những trường hợp thường xuyên nhờ người thân nhận lương hưu, trợ cấp.

Thực tế này từng được ghi nhận tại Hà Nội vào giữa tháng 7/2026, khi thành phố triển khai đợt cao điểm liên ngành kéo dài 15 ngày nhằm rà soát, hỗ trợ người dân hoàn thiện thủ tục ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH.

Theo Kế hoạch số 271/KH-UBND ngày 10/7/2026, Hà Nội huy động sự phối hợp của cơ quan BHXH, chính quyền cơ sở và các đơn vị liên quan để rà soát, xác minh, phân loại người hưởng, đồng thời hướng dẫn bổ sung hồ sơ nhằm bảo đảm việc chi trả chế độ không bị gián đoạn.

Điểm đáng chú ý là các tổ hành chính công xung kích được tổ chức đến tận nơi cư trú, hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật, người có công và những trường hợp không thuận tiện trực tiếp đến cơ quan chức năng. Việc chủ động đưa dịch vụ hành chính đến người dân đã góp phần tháo gỡ khó khăn, bảo đảm quyền lợi cho các nhóm thụ hưởng đặc thù.

Đến ngày 22/7, Hà Nội đã hoàn thành bổ sung văn bản ủy quyền cho 92.364 trường hợp, đạt 100% kế hoạch, sớm hơn thời hạn đề ra.

Kết quả trên cho thấy hiệu quả của việc phối hợp liên ngành và hỗ trợ người dân ngay tại cơ sở. Tuy nhiên, thực tế phải tổ chức một đợt cao điểm để xử lý khối lượng lớn hồ sơ cũng phản ánh nhu cầu tiếp tục cải tiến quy định, giảm những thủ tục phải thực hiện lặp lại, nhất là đối với người cao tuổi.

Trong bối cảnh đó, phương án sửa đổi điểm d khoản 2 Điều 10 Luật BHXH năm 2024 được kỳ vọng giải quyết một phần vướng mắc. Theo đề xuất, người tham gia và người thụ hưởng chế độ BHXH có thể ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện các công việc liên quan theo quy định của pháp luật dân sự, thay cho quy định riêng về thời hạn tối đa 12 tháng.

Nếu được thông qua, quy định mới sẽ tạo sự linh hoạt hơn trong việc ủy quyền, giảm nhu cầu lập lại giấy tờ định kỳ, đồng thời vẫn bảo đảm cơ sở pháp lý để kiểm soát việc thực hiện và chi trả chế độ.

Cùng với cải cách thủ tục ủy quyền, dự thảo đề xuất cấp sổ BHXH dưới hình thức điện tử. Người tham gia vẫn có thể yêu cầu cấp sổ giấy với giá trị pháp lý tương đương. Việc tăng cường sử dụng dữ liệu điện tử được kỳ vọng rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm giấy tờ và tạo thuận lợi trong quản lý quá trình tham gia, thụ hưởng chính sách.

Giảm giấy tờ nhưng phải bảo đảm quyền lợi người thụ hưởng

Bên cạnh việc đơn giản hóa thủ tục, một nội dung quan trọng khác của dự thảo Luật BHXH sửa đổi là tăng cường trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong giải quyết chế độ cho người lao động và người thụ hưởng.

Theo đó, dự thảo đề xuất bổ sung trách nhiệm bồi thường của cơ quan BHXH và người sử dụng lao động nếu giải quyết hưởng chế độ chậm so với thời hạn quy định, gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thụ hưởng, trừ trường hợp do lỗi của chính người thụ hưởng.

Đề xuất này hướng tới khắc phục tình trạng chậm trễ trong giải quyết chính sách, đồng thời xác lập rõ hơn trách nhiệm của các bên liên quan. Đối với người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, việc giải quyết chế độ đúng thời hạn có ý nghĩa thiết thực bởi đây là nguồn thu nhập quan trọng, gắn trực tiếp với đời sống hằng ngày.

Tuy nhiên, quá trình sửa đổi cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa mục tiêu tinh giản thủ tục và bảo đảm tính chặt chẽ của pháp luật.

Góp ý về dự thảo, đại biểu Quốc hội Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) đồng tình với chủ trương đơn giản hóa hồ sơ nhưng đề nghị những quy định liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân vẫn cần được thể hiện rõ trong Luật, đặc biệt là thời hạn giải quyết, thời điểm phát sinh quyền hưởng và trách nhiệm khi giải quyết chậm.

“Có thể giảm giấy tờ nhưng không nên giảm bảo đảm pháp lý cho người hưởng BHXH”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Quốc hội Tô Huy Vũ (Đoàn Hà Nội) phát biểu thảo luận tại tổ, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Media Quốc hội.

Cùng quan điểm, đại biểu Quốc hội Tô Huy Vũ (Đoàn Hà Nội) cho rằng các nội dung xác lập quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của người tham gia BHXH cần được giữ trong Luật, còn những quy định mang tính kỹ thuật về hồ sơ, trình tự, thủ tục có thể giao Chính phủ hướng dẫn.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ quyền thay đổi hình thức nhận hoặc nơi nhận lương hưu, trợ cấp, đồng thời hoàn thiện quy định chuyển tiếp đối với những hồ sơ đã nộp trước thời điểm luật sửa đổi dự kiến có hiệu lực, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý ảnh hưởng đến người thụ hưởng.

Ở góc độ mở rộng chính sách, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Hà (Đoàn Quảng Trị) đề nghị làm rõ tiêu chí xác định các nhóm lao động có hình thức làm việc mới thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, trách nhiệm đóng và điều kiện triển khai để bảo đảm tính khả thi.

Những ý kiến này cho thấy yêu cầu cải cách BHXH cần được xem xét đồng bộ, vừa giảm thủ tục, vừa bảo đảm quyền lợi của người tham gia, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan thực thi chính sách.

Thực tiễn hỗ trợ người hưởng lương hưu tại Hà Nội là một minh chứng cho thấy cải cách thủ tục hành chính cần xuất phát trực tiếp từ những khó khăn của người dân. Việc đưa cán bộ đến tận nhà hỗ trợ giải quyết hồ sơ là giải pháp cần thiết trước mắt, song về lâu dài, điều quan trọng hơn là xây dựng quy trình đủ đơn giản để người dân hạn chế phải thực hiện lại những thủ tục tương tự.

Khi dữ liệu được kết nối, hồ sơ được số hóa và trách nhiệm giải quyết chế độ được quy định rõ ràng, người tham gia BHXH sẽ có thêm điều kiện tiếp cận chính sách thuận tiện, kịp thời. Đây cũng là hướng đi cần thiết để cải cách thủ tục hành chính thực sự gắn với nâng cao chất lượng phục vụ và bảo vệ quyền lợi người thụ hưởng.