Nhiều hộ kinh doanh vẫn còn lúng túng với quy định tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Chủ hộ kinh doanh trên các phường do BHXH cơ sở Bến Cát phụ trách kê khai danh sách lao động tham gia BHXH.

Nhiều hộ kinh doanh còn lúng túng

Nhận thấy nhiều chủ hộ kinh doanh vẫn còn lúng túng với thủ tục tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), thời gian qua, các BHXH cơ sở ở TP. Hồ Chí Minh liên tục tổ chức các hội nghị tư vấn, giải đáp về vấn đề này.

Đơn cử, vừa qua, tại Hội trường UBND phường Long Nguyên, TP. Hồ Chí Minh, BHXH cơ sở Bến Cát phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức Hội nghị làm việc trực tiếp với các hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nhưng chưa tham gia BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) bắt buộc cho chủ hộ và người lao động. Hội nghị thu hút trên 250 hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn phường tham dự.

Bà Phan Thị Mỹ Dung, Phó Giám đốc BHXH cơ sở Bến Cát, cho biết: việc mở rộng diện bao phủ BHXH, BHYT đối với nhóm hộ kinh doanh cá thể là nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026, nhất là khi Luật BHXH năm 2024 đã bổ sung chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và kê khai thuế vào nhóm tham gia bắt buộc. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là giải pháp bảo đảm an sinh lâu dài, ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh và quyền lợi của người lao động.

Hiện nay, BHXH cơ sở Bến Cát đang quản lý đối tượng tham gia BHXH, BHYT bắt buộc tại 6 phường gồm: Bến Cát, Chánh Phú Hòa, Hòa Lợi, Thới Hòa, Long Nguyên và Tây Nam. Trong đó, nhóm hộ kinh doanh cá thể có đăng ký kinh doanh là khu vực còn nhiều dư địa để mở rộng diện bao phủ, nhất là sau khi Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực.

Tại Hội nghị, BHXH cơ sở Bến Cát tập trung phổ biến những điểm mới quan trọng của Luật BHXH năm 2024, theo đó từ ngày 1/7/2025, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc; đồng thời người lao động làm việc tại hộ kinh doanh có hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên cũng thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH, BHYT.

Đây là nhóm đối tượng mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc mở rộng diện bao phủ BHXH, bảo đảm quyền lợi lâu dài cho chủ hộ và người lao động, đồng thời góp phần xây dựng môi trường kinh doanh ổn định, cạnh tranh lành mạnh, tuân thủ đúng quy định pháp luật.

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 3 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP quy định chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc gồm 2 trường hợp.

Thứ nhất, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 1/7/2025.

Thứ hai, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh không thuộc đối tượng nộp thuế theo phương pháp kê khai tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 1/7/2029.

Theo ghi nhận của Phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính, mặc dù quy định hộ kinh doanh tham gia BHXH bắt buộc đã được triển khai từ ngày 1/7/2025 nhưng đến nay vẫn có rất nhiều người có đặt câu hỏi về chính sách này. Đơn cử, bác Nguyễn Văn Hòa, chủ hộ kinh doanh ở phường Bến Cát đặt câu hỏi về việc chủ hộ kinh doanh quá tuổi lao động có phải đóng BHXH không. Về vấn đề này bà Phan Thị Mỹ Dung cho biết, căn cứ quy định tại Khoản 7 Điều 2 Luật BHXH 2024, chủ hộ kinh doanh không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo nhóm chủ hộ kinh doanh nếu đã đủ tuổi nghỉ hưu, trừ trường hợp thời gian đóng BHXH còn thiếu tối đa 6 tháng là đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Trong khi đó, bà Lê Thị Lệ, một chủ hộ kinh doanh ở phường Chánh Phú Hòa băn khoăn về việc chủ hộ kinh doanh không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc thì làm sao có lương hưu. Bà Dung cho biết, chủ hộ kinh doanh không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 1/7/2025, có thể tham gia BHXH tự nguyện trước thời điểm 1/7/2029 để có cơ hội nhận lương hưu.

Cán bộ viên chức BHXH cơ sở Bến Cát hướng dẫn chủ hộ kinh doanh kê khai thông tin lao động tham gia BHXH bắt buộc.

Theo ghi nhận của chúng tôi, tại Hội nghị, đa phần chủ hộ kinh doanh quan tâm đến mức phải đóng BHXH bắt buộc. Theo BHXH cơ sở Bến Cát, căn cứ Điều 31, Điều 33 Luật BHXH 2024, Điều 6 Nghị định số 188/2025/NĐ-CP thì mức đóng hằng tháng của chủ hộ kinh doanh phải đóng BHXH, BHYT là 29,5% tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH. Trong đó, đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất 22%, quỹ ốm đau và thai sản là 3%, quỹ BHYT là 4,5%.

Về mức đóng hằng tháng, chủ hộ kinh doanh có thể lựa chọn tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH nhưng mức thấp nhất là bằng mức tham chiếu (2.340.000 đồng), tức mức đóng thấp nhất là 690.300 đồng; tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH mức cao nhất là 20 lần mức tham chiếu, tức mức đóng cao nhất là 13.806.000 đồng.

Căn cứ quy định tại Khoản 1 Điều 28 Luật BHXH 2024, người sử dụng lao động có trách nhiệm kê khai và nộp hồ sơ tham gia BHXH bắt buộc theo quy định cho cơ quan BHXH trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH. Tức là chủ hộ phải nộp hồ sơ tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động làm việc tại hộ trong thời hạn 30 ngày. Trường hợp người thuộc đối tượng tham gia BHXH là chủ hộ kinh doanh thì có thể tự nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH trong thời hạn 30 ngày.

Cẩn trọng để không vi phạm quy định chậm đóng, trốn đóng BHXH

Theo bà Dung, qua rà soát cho thấy, bên cạnh các trường hợp đóng BHXH theo diện là chủ hộ kinh doanh thì trên địa bàn có số lượng lớn chủ hộ kinh doanh đã và đang tham gia BHXH bắt buộc cùng với người lao động tại các doanh nghiệp, tổ chức (những người này vừa là chủ hộ vừa là người làm việc theo hợp đồng lao động với các doanh nghiệp…).

Nhiều chủ hộ kinh doanh đã tham gia BHXH ngay tại hội nghị

Cũng có những trường hợp là chủ hộ kinh doanh nhưng đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng nên không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định.

"Trên cơ sở dữ liệu này, các hộ kinh doanh chưa thực hiện sẽ được cơ quan BHXH gửi văn bản đôn đốc, nhắc nhở và hướng dẫn khắc phục kịp thời. Trường hợp đã được nhắc nhiều lần nhưng vẫn không chấp hành, BHXH sẽ tổng hợp, báo cáo BHXH TP. Hồ Chí Minh để tổ chức kiểm tra đột xuất theo quy định, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật", bà Dung cho biết.

BHXH cơ sở Bến Cát lưu ý, Nghị định số 274/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định cụ thể đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp; đồng thời làm rõ căn cứ xử lý, truy thu và chuyển hồ sơ khi có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng.

Đối với các hành vi cố tình trốn đóng kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động, ngoài xử phạt hành chính, người sử dụng lao động còn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo các Điều 214, 215 và 216 Bộ luật Hình sự theo đúng quy định hiện hành.

BHXH cơ sở Bến Cát xác định sẽ quyết liệt làm việc đến cùng đối với từng chủ hộ kinh doanh thuộc diện bắt buộc nhưng chưa tham gia, trên tinh thần vừa đồng hành hỗ trợ, vừa kiên quyết xử lý đối với các trường hợp cố tình chây ì, né tránh trách nhiệm. Mục tiêu là bảo đảm 100% hộ kinh doanh thuộc diện quản lý trên địa bàn được rà soát, tuyên truyền, đôn đốc và đưa vào diện tham gia theo đúng lộ trình trong năm 2026.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng phường Long Nguyên, cho biết: việc triển khai đồng bộ các quy định mới về thuế và BHXH, BHYT có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn hóa mô hình quản lý, tăng cường minh bạch, tạo sự công bằng giữa các hộ kinh doanh. Đồng thời, chính sách BHXH, BHYT luôn là trụ cột bảo đảm an sinh xã hội, giúp người dân, đặc biệt là hộ kinh doanh, ổn định cuộc sống và yên tâm phát triển sản xuất kinh doanh.

Đại diện Thuế cơ sở 29 TP. Hồ Chí Minh thông tin, Thuế cơ sở 29 luôn đồng hành với BHXH cơ sở Bến Cát để tuyên truyền, hướng dẫn chủ hộ kinh doanh liên quan đến việc xóa bỏ hình thức thuế khoán, chuyển sang quản lý thuế theo kê khai, hướng dẫn nghĩa vụ thuế, phương pháp kê khai, các hồ sơ, chứng từ cần thiết và lộ trình áp dụng và giải đáp cụ thể những vướng mắc từ thực tế của hộ kinh doanh đã, đang gặp phải.